Giữa đại ngàn Phong Nha - Kẻ Bàng, những thửa ruộng từng bỏ hoang ở bản Đoòng, xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị nay đã vào mùa gặt. Sau gần hai thập kỷ, người dân lại được cầm liềm xuống đồng, thu về những bông lúa trĩu hạt do chính mình gieo cấy. Mùa vàng trên cánh đồng gần 2ha không chỉ đem đến niềm vui no đủ, mà còn đánh thức hy vọng về khả năng tự chủ lương thực ngay trên mảnh đất quê hương.
Bản Đoòng hiện có 12 hộ với 56 nhân khẩu, nằm giữa vùng lõi Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Trị. Địa hình biệt lập, giao thông cách trở khiến việc đưa hàng hóa, nhất là lương thực vào bản chưa bao giờ là chuyện dễ dàng.
Có thời điểm, nguồn nước thay đổi, hệ thống thủy lợi hư hỏng khiến ruộng lúa nước không còn khả năng canh tác. Cánh đồng dần bỏ không. Suốt gần 20 năm, nguồn lương thực của người dân phụ thuộc phần lớn vào những chuyến hàng từ bên ngoài đưa vào bản.
Một bao gạo đến được bản Đoòng phải vượt qua những cung đường rừng, người dân có khi phải đi bộ, gùi gạo hơn 2 giờ đồng hồ, băng rừng, lội suối mới đưa được lương thực về đến nhà. Với một bản làng biệt lập, mỗi chuyến gùi gạo vì thế không chỉ là chuyện đi lại, mà còn là nỗi lo thường trực về nguồn lương thực.
Khôi phục cánh đồng sau gần hai thập kỷ bỏ hoang vì thế không phải việc có thể làm trong ngày một ngày hai. Trước hết phải khơi lại nguồn nước, cải tạo mặt ruộng, đưa máy móc vào hỗ trợ sản xuất và quan trọng hơn là giúp người dân làm quen trở lại với kỹ thuật canh tác lúa nước.
Năm 2025, từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025, ruộng lúa nước tại bản Đoòng được cải tạo. Một số máy móc, thiết bị cũng được trang bị để hỗ trợ người dân sản xuất.
Bước vào vụ lúa mới, UBND xã Thượng Trạch hỗ trợ 200kg giống và phân bón để triển khai trên diện tích gần 2ha. Cán bộ chuyên môn được phân công bám địa bàn, hướng dẫn bà con từ khâu gieo cấy, chăm sóc đến phòng trừ sâu bệnh. Lãnh đạo địa phương nhiều lần trực tiếp xuống đồng, cùng bà con tháo gỡ những khó khăn phát sinh trong quá trình sản xuất.
Những ngày lúa chín, công sức của cả vụ mùa hiện lên trên từng bông lúa trĩu hạt. Người cắt, người gom, những bó lúa lần lượt được đưa khỏi ruộng. Với người dân bản Đoòng, khoảnh khắc ấy có ý nghĩa đặc biệt: sau gần hai thập kỷ, cánh đồng lại có một mùa gặt đúng nghĩa.
“Gần 20 năm rồi mới có lại ruộng lúa như thế này, nhìn bà con cùng nhau đi gặt, ai cũng phấn khởi. Nếu có nước và được hướng dẫn kỹ thuật, bà con muốn tiếp tục làm lúa, để có gạo ăn do chính mình làm ra”, một người dân chia sẻ.
Cánh đồng gần 2ha vì thế không chỉ mang về những bao thóc đầu tiên, quan trọng hơn, nó cho người dân thấy rằng trên chính mảnh đất của mình, họ có thể tạo ra một phần lương thực cho gia đình, từ đó, mong muốn về những mùa gặt tiếp nối cũng trở nên cụ thể hơn.
Xã Thượng Trạch có diện tích hơn 1.095km², gồm 13 bản với gần 3.800 nhân khẩu, hơn 95% là đồng bào dân tộc thiểu số. Cuối năm 2025, toàn xã còn 569 hộ nghèo, chiếm 64,73%.
Địa hình chia cắt, giao thông khó khăn, sản xuất nhỏ lẻ khiến công tác giảm nghèo ở địa phương còn nhiều thách thức. Trong bối cảnh ấy, câu chuyện đưa lúa nước trở lại không chỉ là khôi phục một phương thức sản xuất từng có, mà còn là cách tạo thêm một nguồn lực tại chỗ cho người dân.
Một vụ lúa chưa thể làm thay đổi ngay cuộc sống của cả một cộng đồng, nhưng từ những thửa ruộng có nước, những bông lúa trĩu hạt và kỹ thuật canh tác được trao lại cho người dân, một cách làm mới đang dần hình thành: hỗ trợ để người dân có thể tự sản xuất, tự tạo ra một phần lương thực và từng bước giảm sự phụ thuộc vào nguồn hỗ trợ bên ngoài.Đó cũng là ý nghĩa sâu xa hơn của việc đưa lúa nước trở lại những bản làng giữa đại ngàn: Không chỉ trao cho người dân nguồn lực để sản xuất, mà còn trao thêm khả năng tự chủ và niềm tin vào chính sức lao động của mình. |
Nhìn từ cánh đồng bản Đoòng, câu chuyện của những hạt lúa không chỉ là câu chuyện về một vụ mùa. Đằng sau màu vàng của lúa chín là cách một chủ trương, chính sách được cụ thể hóa từ thực tế đời sống; nguồn lực được đưa đến đúng nơi, đúng nhu cầu và người dân trở thành chủ thể trực tiếp của quá trình sản xuất.
Với một địa bàn còn nhiều khó khăn như Thượng Trạch, mỗi quyết sách phù hợp với điều kiện thực tế đều có thể tạo nên những thay đổi rất cụ thể. Khôi phục ruộng lúa, hỗ trợ giống và phân bón, đưa cán bộ kỹ thuật về tận bản, đầu tư hệ thống bơm nước bằng năng lượng mặt trời... những việc làm ấy chạm đúng điều người dân cần nhất: Có điều kiện để tự sản xuất và tự lo một phần cuộc sống của mình.
Quan trọng hơn, chính sách chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi có sự đồng thuận của người dân. Những ngày này, trên cánh đồng Đoòng, cán bộ và bà con cùng xuống ruộng, cùng gieo cấy, chăm sóc rồi cùng thu hoạch. Khoảng cách giữa chủ trương và cuộc sống được thu hẹp bằng những việc làm cụ thể, bằng sự gần dân, sát dân và bằng niềm tin được tạo dựng từ hiệu quả thực tế.
Có lẽ, “Đảng lòng dân” không phải điều gì xa xôi, đó là khi một chủ trương đúng được người dân đón nhận; khi nguồn lực của Nhà nước trở thành sinh kế của người dân; khi bà con nhìn thấy thành quả bằng chính những hạt lúa do bàn tay mình làm ra. Cánh đồng Đoòng hôm nay cho thấy sức mạnh của sự đồng lòng. Đảng có chủ trương đúng, chính quyền quyết liệt triển khai, cán bộ bám cơ sở và người dân chủ động tham gia. Khi những yếu tố ấy gặp nhau, một vùng đất từng phải chờ gạo từ bên ngoài đã có thể bắt đầu tự làm ra hạt gạo của chính mình.
Một trong những bài toán khó nhất đối với cánh đồng bản Đoòng là nguồn nước, bản chưa có điện lưới quốc gia, trong khi sản xuất lúa nước lại phụ thuộc rất lớn vào khả năng chủ động nguồn nước. Địa phương đã đầu tư hệ thống bơm nước bằng năng lượng mặt trời, tạo thêm điều kiện để người dân duy trì sản xuất.
Từ khâu chuẩn bị đất, gieo cấy đến chăm sóc, cán bộ chuyên môn cùng bà con từng bước làm lại những công việc tưởng như đã xa lạ sau nhiều năm ruộng đồng bỏ trống. Nhờ thời tiết thuận lợi, gieo cấy đúng lịch thời vụ, chăm sóc theo đúng quy trình kỹ thuật và chủ động phòng trừ sâu bệnh, cây lúa sinh trưởng tốt. Năng suất ước đạt trên 55 tạ/ha. Những ngày lúa chín cũng là lúc nỗi lo về thời tiết trở nên rõ hơn. Trước dự báo có mưa lớn, xã Thượng Trạch đang huy động thêm nhân lực, phối hợp với bà con khẩn trương thu hoạch theo phương châm “xanh nhà hơn già đồng”, hạn chế thấp nhất nguy cơ thiệt hại.
Trên cánh đồng, mỗi người một việc, bó lúa vừa cắt được gom lại thành từng cụm. Những bàn tay quen với công việc nương rẫy nay lại tất bật với ruộng nước. Mùa gặt trở thành ngày hội nhỏ của bản Đoòng.
Từ chỗ chờ những chuyến gạo vượt rừng, người dân nay đã có thể tự tay làm ra một phần lương thực cho gia đình. Với bà con, ý nghĩa của những ngày xuống đồng vì thế không nằm riêng ở sản lượng lúa thu được.
Từ Chăm Pu đến Đoòng - Hy vọng những mùa gặt tiếp nối
Câu chuyện ở bản Đoòng không bắt đầu từ con số 0, trước đó, mô hình trồng lúa nước đã được triển khai tại bản Chăm Pu. Từ năm 2006 đến những năm 2022, cánh đồng Chăm Pu duy trì 2 vụ lúa mỗi năm, năng suất phổ biến 35-40 tạ/ha.
Câu chuyện từ Chăm Pu đến Đoòng cho thấy, với những địa bàn vùng cao, một mô hình sản xuất phù hợp không nhất thiết phải bắt đầu bằng những điều quá lớn. Quan trọng là có đất, có nước, có kỹ thuật và có sự đồng hành đủ lâu để người dân làm chủ được cách sản xuất.
Điểm chung của các mô hình không chỉ là tạo thêm nguồn lương thực mà quan trọng hơn là thay đổi phương thức sản xuất, giúp người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số từng bước phát huy nội lực, chủ động hơn trong cuộc sống.
Theo ông Hồ Ngọc Thanh, Chủ tịch UBND xã Thượng Trạch, vụ lúa ở bản Đoòng có ý nghĩa lớn, giúp bà con từng bước tự chủ nguồn lương thực. “Bà con rất phấn khởi khi tự tay làm ra hạt gạo trên chính mảnh đất của mình. Từ kết quả ở Chăm Pu và Đoòng, xã sẽ tiếp tục rà soát những bản có điều kiện như Cờ Đỏ, Ban để mở rộng mô hình, hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ sản xuất, giúp người dân chủ động lương thực, giảm dần phụ thuộc vào nguồn hỗ trợ bên ngoài và tạo sinh kế bền vững”, ông Thanh nói.
Chiều xuống, màu vàng của lúa chín nổi bật giữa màu xanh của núi rừng, những bó lúa được nhanh chóng chuyển khỏi ruộng trước khi mưa lớn có thể tràn về. Niềm vui của người dân bản Đoòng hôm nay được đo bằng những bao thóc đầu tiên sau gần 20 năm, nhưng có lẽ còn được đo bằng một điều khác: Họ đã nhìn thấy khả năng làm ra hạt gạo ngay trên mảnh đất của mình.
Từ cánh đồng gần 2ha ở bản Đoòng, những hạt lúa vàng đang gieo thêm hy vọng về những mùa gặt tiếp nối. Kết quả từ Chăm Pu, Đoòng và định hướng rà soát những bản có điều kiện như Cờ Đỏ, Ban cho thấy một hướng đi đang được mở ra: Khai thác tốt hơn nguồn đất, nguồn nước và sức lao động tại chỗ, đồng thời đưa kỹ thuật sản xuất đến gần hơn với đồng bào.
Thượng Trạch đang đổi mới từng ngày, giữa núi rừng, nhìn những bông lúa trĩu hạt và nụ cười hân hoan của bà con, niềm vui ấy có lẽ giản dị như chính câu nói của người dân nơi đây: “ưng cái bụng”. Một mùa gặt trở lại sau gần hai thập kỷ, cùng với những hạt lúa đầu mùa, người dân bản Đoòng đang có thêm niềm tin rằng những mùa vàng khác sẽ tiếp tục đến trên quê hương mình.
"Thượng Trạch có diện tích hơn 1.095km², 13 bản với gần 3.800 nhân khẩu, hơn 95% là đồng bào dân tộc thiểu số. Cuối năm 2025, toàn xã còn 569 hộ nghèo, chiếm 64,73%. Năm 2025, từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025, ruộng lúa nước tại bản Đoòng được cải tạo. Một số máy móc, thiết bị cũng được trang bị để hỗ trợ người dân sản xuất... Bước vào vụ lúa mới, UBND xã Thượng Trạch hỗ trợ 200kg giống và phân bón để triển khai trên diện tích gần 2ha.
Sầu riêng đang dần trở thành cây trồng chủ lực ở thôn Đăk Tang (xã Rờ Kơi, tỉnh Quảng Ngãi) khi mang lại thu nhập hàng trăm triệu đồng, thậm chí hơn 1 tỷ đồng mỗi năm cho người trồng.
Từ phát triển vùng sản xuất hàng hóa, nâng giá trị nông sản, đào tạo nghề đến mở rộng tín dụng chính sách và thu hút doanh nghiệp, xã Mường Động (Phú Thọ) đang triển khai đồng bộ các giải pháp tạo việc làm, nâng thu nhập, từng bước giúp người dân chủ động vươn lên thoát nghèo và xây dựng cuộc sống ổn định.
Nghệ An có 83% diện tích tự nhiên thuộc khu vực nông thôn, phần lớn là miền núi, nơi điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn. Vì vậy, phát triển sản xuất, tạo sinh kế bền vững được tỉnh xác định là giải pháp cốt lõi trong thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững.
Từ một loại cây dược liệu còn khá mới mẻ, sa nhân tím nay đã được bà con vùng cao xã Huồi Tụ (tỉnh Nghệ An) đưa vào trồng dưới tán rừng, mở ra hướng phát triển sinh kế, cải thiện thu nhập và giảm nghèo bền vững.
Việc tích hợp 3 chương trình mục tiêu quốc gia gồm giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi sẽ tạo nên sức mạnh cộng hưởng, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững và nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo trên địa bàn Nghệ An.
