Khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng giữ vai trò quan trọng trong nâng cao năng lực phòng chống thiên tai (PCTT), thích ứng biến đổi khí hậu (BĐKH) và giảm phát thải khí nhà kính (KNK). Những năm gần đây, Việt Nam đã triển khai nhiều chương trình, đề tài và mô hình KHCN trong các lĩnh vực BĐKH, khí tượng thủy văn, nông nghiệp, tài nguyên nước, quản lý đô thị, năng lượng, bảo vệ môi trường (BVMT), bước đầu tạo ra những kết quả có giá trị thực tiễn.

Trong bối cảnh dân số ngày càng tăng trong khi nguồn tài nguyên là hữu hạn, việc cung cấp đầy đủ lương thực cho toàn thế giới trở thành vấn đề nan giải. Và nông nghiệp thẳng đứng (hay còn gọi là canh tác theo chiều dọc) là lời giải cho bài toán này. Nông nghiệp thẳng đứng là một kỹ thuật nông nghiệp đầy hứa hẹn , nhằm mục đích sản xuất nhiều lương thực hơn để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của dân số trên thế giới.

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và tính minh bạch của sản phẩm nông nghiệp đang trở thành tiêu chí quan trọng đối với cả thị trường trong nước và xuất khẩu. Truy xuất nguồn gốc nông sản không chỉ là công cụ giúp người tiêu dùng nhận diện sản phẩm an toàn mà còn là giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thương hiệu, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế.

Trước thực tế nuôi thủy sản chủ yếu bằng lồng bè ven bờ, ngành Thủy sản Việt Nam đang từng bước chuyển sang mô hình nuôi biển công nghiệp, quy mô lớn và nuôi xa bờ. Theo TS. Trần Thế Mưu, Phó Giám đốc Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam, ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), cảm biến, quan trắc môi trường và camera giám sát,... sẽ tạo nền tảng quan trọng để quản lý vùng nuôi từ xa, giảm chi phí, kiểm soát rủi ro và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan, công tác khí tượng thủy văn không chỉ dừng lại ở việc dự báo lượng mưa, sức gió hay mực nước mà đang chuyển mạnh sang cảnh báo tác động và rủi ro. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, radar, vệ tinh cùng các mô hình dự báo số được kỳ vọng sẽ nâng cao độ chính xác, kéo dài thời gian cảnh báo và giúp thông tin đến với người dân nhanh hơn. Phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã trao đổi với PGS,TS. Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia về những chuyển biến trong công tác dự báo, cảnh báo thiên tai hiện nay.

Việt Nam có dư địa lớn để phát triển nuôi biển, nhưng sản xuất hiện vẫn chủ yếu ở quy mô hộ gia đình, với khoảng 9.000 cơ sở nuôi và trên 80% lồng nuôi là lồng gỗ truyền thống. Muốn đưa nuôi biển trở thành ngành sản xuất hàng hóa lớn, khoa học công nghệ phải tham gia đồng bộ từ lồng bè, con giống, thức ăn đến kiểm soát dịch bệnh, quan trắc môi trường và quản trị số.

Muốn trở thành quốc gia biển mạnh, Việt Nam không chỉ cần khai thác tốt hơn những lợi thế sẵn có mà phải từng bước làm chủ tri thức, dữ liệu và công nghệ biển. Đây cũng là yêu cầu xuyên suốt được đặt ra tại Hội thảo “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong triển khai Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh” tổ chức tại Nha Trang (Khánh Hòa) ngày 21/8.

Thiên tai trên thế giới cũng như tại Việt Nam đang có xu hướng gia tăng cả về tần suất, cường độ và mức độ cực đoan dưới tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như bão mạnh, mưa lớn cục bộ, lũ quét, sạt lở đất, hạn hán và xâm nhập mặn xảy ra ngày càng thường xuyên, gây thiệt hại nghiêm trọng đối với đời sống người dân và sự phát triển kinh tế - xã hội. Để giảm thiểu thiệt hại thiên tai, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số trong dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn (KTTV) đóng vai trò quan trọng.

Từ một loại cây trồng xen nhằm tăng thêm nguồn thu trong vườn cà phê, mắc ca đang dần trở thành sản phẩm hàng hóa có giá trị ở khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi. Khi người dân đầu tư chế biến, xây dựng thương hiệu và liên kết sản xuất, giá trị hạt mắc ca được nâng lên đáng kể, tạo động lực hình thành vùng nguyên liệu bền vững.

Từng nhiều lần đối mặt với cảnh tôm chết hàng loạt, năng suất sụt giảm vì biến đổi khí hậu và dịch bệnh, ông Lê Văn Phương ở thôn Châu Triều, xã Hoằng Châu, tỉnh Thanh Hóa đã mạnh dạn đầu tư nuôi tôm thẻ chân trắng ứng dụng công nghệ cao. Quyết định chuyển đổi không chỉ giúp gia đình ông đạt doanh thu hàng chục tỷ đồng mỗi năm mà còn mở ra hướng phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững cho địa phương.

Đầu tư dây chuyền tự động, ứng dụng máy móc hiện đại vào chế biến sâu, phát triển sản phẩm OCOP từ nguồn nguyên liệu bản địa... đang trở thành hướng đi của nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã tại Quảng Ngãi. Công nghệ không chỉ giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn mở ra cơ hội gia tăng giá trị nông sản và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Trong nhiều năm, công nghệ BIM (Building Information Modeling) thường được xem là “sân chơi” dành riêng cho các dự án nhà cao tầng hay công trình quy mô lớn với chi phí đầu tư cao. Đối với ngành thủy lợi, BIM từng bị đánh giá là khó áp dụng, tốn kém và chưa thực sự cần thiết. Tuy nhiên, cùng với xu hướng chuyển đổi số trong xây dựng, nhận thức đó đang dần thay đổi. Ngày nay, BIM không còn là một lựa chọn xa xỉ mà đang trở thành công cụ thiết yếu đối với ngành thủy lợi hiện đại.

Từ những cánh đồng ứng dụng công nghệ cao đến các mô hình OCOP số, từ quản lý thủy lợi bằng dữ liệu thời gian thực đến khai thác khoáng sản tích hợp AI, Thanh Hóa đang từng bước hiện thực hóa Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia . Khoa học công nghệ và chuyển đổi số không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành động lực mới cho nông nghiệp và môi trường.

Nghị quyết 57-NQ/TW ban hành ngày 22/12/2024 đã xác lập một "thời cơ vàng" cho chuyển đổi số quốc gia, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho các công nghệ đột phá phát triển. Trong đó, việc ứng dụng Blockchain vào nông nghiệp và môi trường được kỳ vọng sẽ tạo nên một "hệ sinh thái số" minh bạch và bền vững.

Việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong khai thác khoáng sản đang mở ra hướng đi mới cho doanh nghiệp tại Thanh Hóa, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, kiểm soát tài nguyên và tăng cường trách nhiệm bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác.

Ngày 17/3, Thứ trưởng Thường trực Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng và Thứ trưởng Hoàng Trung chủ trì buổi làm việc với Tập đoàn CT Group nhằm trao đổi, thảo luận các đề xuất hợp tác trong lĩnh vực khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Buổi làm việc tập trung làm rõ định hướng triển khai các giải pháp công nghệ có tính ứng dụng cao, phục vụ trực tiếp cho sản xuất, quản lý tài nguyên và chuyển đổi số của ngành, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Để tháo gỡ những vướng mắc trong truy xuất nguồn gốc nông lâm thủy sản, ngành nông nghiệp đang hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất cho toàn bộ chuỗi cung ứng. Việc chuẩn hóa và kết nối dữ liệu từ sản xuất, đóng gói, kiểm dịch đến lưu thông và xuất khẩu được xem là giải pháp then chốt nhằm tăng tính minh bạch của sản phẩm, đồng thời tạo nền tảng cho quản trị chuỗi nông sản dựa trên dữ liệu số.