Những hồ chứa giữa vùng núi đến hệ thống kênh, cống dẫn nước về đồng ruộng, mỗi công trình thủy lợi đều giữ một mắt xích trong điều tiết nguồn nước và bảo vệ sản xuất. Tại xã Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa công tác kiểm tra đang được chuyển mạnh sang nhận diện sớm rủi ro, chủ động ứng phó từ cơ sở.
Một ngày đầu mùa mưa lũ, theo chân ông Đoàn Công Đức, cán bộ Phòng Kinh tế xã Như Thanh, chúng tôi đi qua nhiều công trình thủy lợi trên địa bàn. Không phải tất cả những điểm được kiểm tra đều là những hạng mục quy mô lớn. Có nơi là hồ chứa nằm giữa khu dân cư, có nơi là cống lấy nước, tuyến kênh dẫn, có đoạn bờ đã xuống cấp hoặc dòng chảy bị thu hẹp bởi bồi lắng, cây cỏ.
Tại một công trình, ông Đức dừng lại, chỉ tay về khu vực dòng nước và những hạng mục bê tông ven bờ, giải thích cho phóng viên vị trí cần lưu ý trong quá trình quản lý, vận hành. Cách kiểm tra tại chỗ cho thấy, với công trình thủy lợi, nhiều nguy cơ không thể nhận biết đầy đủ chỉ qua hồ sơ hay báo cáo định kỳ. Hiện trạng thực địa, diễn biến dòng chảy, dấu hiệu thấm, xói lở, bồi lắng và khả năng tiêu thoát nước cần được quan sát trực tiếp.
Nhìn từ phía mặt hồ, hệ thống công trình tưởng như ổn định. Nhưng dưới tác động của mưa lớn, áp lực nước và dòng chảy thay đổi nhanh có thể làm bộc lộ những điểm yếu vốn khó nhận biết trong điều kiện bình thường. Đây cũng là lý do việc kiểm tra trước mùa mưa lũ có ý nghĩa đặc biệt đối với các hồ, đập và công trình thủy lợi. Về phương diện kỹ thuật, an toàn của một hồ chứa phụ thuộc vào nhiều yếu tố đồng thời: ổn định thân đập, khả năng chống thấm, điều kiện nền móng, năng lực xả lũ của tràn, độ an toàn của cống lấy nước và khả năng vận hành các hạng mục trong điều kiện bất lợi.
Đối với đập đất, một trong những nhóm nguy cơ cần được quan tâm là thấm và xói ngầm. Khi dòng thấm vượt quá điều kiện kiểm soát, có thể xuất hiện mạch sủi, mạch đùn hoặc dòng thấm bất thường ở mái hạ lưu. Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, hiện tượng này có thể làm suy giảm ổn định thân đập. Tương tự, xói mái, sạt trượt, hư hỏng cống, tràn hoặc tắc nghẽn dòng chảy đều có thể làm giảm khả năng vận hành an toàn của công trình. Trong những trận mưa lớn, khi lưu lượng nước về hồ tăng nhanh, khả năng tiêu thoát của hệ thống trở thành yếu tố quyết định.
Xã Như Thanh có hệ thống hồ, đập được xây dựng qua nhiều thời kỳ. Trên địa bàn có các hồ Eo Lim, Cây Bo, Phượng Xuân, Bai Công, Thung Chàm, Đồng Lồ, Xuân Hưng, Vân Thành, Xuân Lai, Ngọc Giếng; hồ Sông Mực do Công ty Sông Chu quản lý. Sự đa dạng về quy mô, tuổi công trình, điều kiện địa hình và nhiệm vụ cấp nước đặt ra yêu cầu quản lý theo từng công trình cụ thể. Một vị trí có biểu hiện xuống cấp không nhất thiết có cùng mức độ rủi ro với vị trí tương tự ở công trình khác. Vì vậy, việc kiểm tra cần gắn với đánh giá nguyên nhân, mức độ ảnh hưởng và khả năng phát triển sự cố.
Trong quá trình đi thực địa, điều dễ nhận thấy là thủy lợi ở Như Thanh không chỉ nằm trong phạm vi thân đập hay lòng hồ. Các tuyến kênh đưa nước về ruộng, cống điều tiết, hệ thống tiêu thoát và vùng sản xuất phía hạ lưu đều là những bộ phận của cùng một hệ thống. Ở một số vị trí, nước có màu đục do bùn đất. Những đoạn kênh, mương có thực vật phát triển mạnh cần được quan tâm về khả năng cản trở dòng chảy. Sau các đợt mưa lớn, bồi lắng và rác, đất đá trôi theo dòng nước cũng có thể làm giảm tiết diện dòng chảy, từ đó ảnh hưởng đến năng lực tiêu thoát.
Theo nguyên lý thủy lực, khả năng vận chuyển nước của một tuyến kênh phụ thuộc vào hình dạng mặt cắt, độ dốc, độ nhám và điều kiện dòng chảy. Khi mặt cắt bị thu hẹp bởi bồi lắng hoặc vật cản, tổn thất năng lượng tăng và khả năng thoát nước có thể suy giảm. Vì vậy, duy tu, phát quang và nạo vét ở những vị trí cần thiết không chỉ là công việc bảo dưỡng mà còn góp phần duy trì năng lực thủy lực của hệ thống.
Nếu coi hồ chứa là một “mắt xích” của hệ thống thủy lợi thì vùng hạ du chính là không gian chịu tác động trực tiếp khi công trình xảy ra tình huống bất thường. Bởi vậy, bảo đảm an toàn hồ đập phải được đặt trong mối quan hệ với bảo vệ dân cư, đất sản xuất và hạ tầng phía dưới.
Đây là nội dung được Như Thanh chú trọng trong phương án ứng phó thiên tai năm 2026. Các thôn phải xây dựng phương án sát thực tế; các điểm xung yếu được rà soát trước mùa mưa lũ. Đối với công trình hư hỏng nhẹ, địa phương tổ chức khắc phục; trường hợp hư hỏng nặng chưa thể sửa chữa phải tính toán phương án không tích nước để hạn chế nguy cơ.
Cách tiếp cận này phù hợp với nguyên tắc quản lý rủi ro: giảm mức độ phơi nhiễm và giảm khả năng xảy ra sự cố ngay từ trước khi thiên tai xuất hiện. Với hồ chứa chưa bảo đảm an toàn, việc tiếp tục tích nước ở mức cao trong điều kiện dự báo mưa lớn có thể làm gia tăng tải trọng thủy tĩnh lên công trình. Do đó, phương án vận hành phải được xem xét cùng với trạng thái thực tế của công trình và diễn biến khí tượng thủy văn.
Hồ Vân Thành 1 là một trong những công trình được xã xây dựng phương án ứng phó tình huống khẩn cấp riêng trong năm 2026. Công trình tại thôn Xuân Thành thuộc cấp IV, có nhiệm vụ cấp nước tưới cho 11,8 ha đất nông nghiệp và cấp nước sinh hoạt cho người dân trong vùng. Đập đất cao 13 m, dài 55 m, mặt đập rộng 7 m; tràn xả lũ bằng bê tông cốt thép, cống lấy nước dài 40 m.
Phương án đã tính đến các tình huống như thấm ra mái hạ lưu, xuất hiện mạch đùn, mạch sủi; xói dọc thân cống lấy nước, khu vực tường tràn hoặc vai đập; sự cố cửa cống khi có mưa bão và trường hợp lũ đặc biệt lớn có nguy cơ tràn qua đỉnh đập. Điểm đáng chú ý là phương án không dừng ở việc bảo vệ thân công trình. Vùng hạ du cũng được đưa vào kịch bản ứng phó, với yêu cầu xác định phạm vi có khả năng chịu ảnh hưởng, chuẩn bị phương án bảo vệ và tổ chức sơ tán dân khi cần thiết.
Trong tình huống thiên tai, thời gian phản ứng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Vì vậy, Như Thanh xác định nhiều phương tiện cảnh báo như loa truyền thanh, điện thoại, tin nhắn, kẻng, trống; đồng thời tổ chức trực 24/24 giờ khi có tình huống. Nguồn lực tại chỗ cũng được chuẩn bị theo phương châm “4 tại chỗ”. Theo phương án năm 2026, địa phương dự kiến huy động khoảng 30 ô tô, máy múc cùng cát, đất, đá hộc, rọ thép, cọc tre, bao tải và các vật tư, phương tiện thiết yếu khác. Công an, quân sự, dân quân, thanh niên xung kích, y tế và lực lượng tại các thôn được phân công tham gia ứng cứu.
Song song với chuẩn bị vật tư, việc phân định rõ trách nhiệm quản lý cũng có ý nghĩa quyết định. HTX dịch vụ sản xuất Nông lâm nghiệp và thủy lợi Xuân Khang được giao quản lý 17 công trình, gồm 13 hồ, đập thủy lợi và 4 trạm bơm; HTX dịch vụ Nông nghiệp Hải Long quản lý 2 công trình; HTX dịch vụ Nông nghiệp Hải Vân quản lý 9 công trình, gồm 8 hồ, đập và một trạm bơm.
Các tổ chức thủy lợi cơ sở có trách nhiệm lập quy trình vận hành, kế hoạch cấp, tưới, tiêu, thoát nước và bảo trì công trình; đồng thời xây dựng phương án bảo vệ công trình thủy lợi nhỏ, thủy lợi nội đồng và phương án ứng phó khẩn cấp đối với hồ đập, vùng hạ du. Phòng Kinh tế xã theo dõi, đôn đốc và tổng hợp kết quả thực hiện.
Trong bối cảnh thời tiết cực đoan có thể tạo ra những trận mưa lớn với cường độ cao trong thời gian ngắn, bảo đảm an toàn công trình thủy lợi cần được thực hiện như một quá trình liên tục, từ quan trắc, kiểm tra, duy tu đến vận hành và ứng cứu. Với Như Thanh, bảo vệ hồ đập không chỉ nhằm giữ an toàn cho một công trình, mà còn bảo vệ nguồn nước tưới, sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt và cộng đồng dân cư phía hạ du.
Từ những chuyến đi thực địa của cán bộ Phòng Kinh tế xã, từng điểm bất thường được nhận diện sớm sẽ thêm một lớp “phòng vệ” cho hệ thống. Và khi mưa lũ đến, sự an toàn của công trình không chỉ được quyết định bởi sức chịu tải của bê tông, đất đá, mà còn bởi mức độ chuẩn bị của con người phía sau những công trình ấy.
Giữa vùng quê yên bình của xã Đông Thành, tỉnh Nghệ An, ông Trần Khắc Thịnh, Giám đốc HTX Minh Lợi đang khiến giới chăn nuôi và người tiêu dùng không khỏi bất ngờ với mô hình nuôi lợn hoàn toàn bằng thảo dược. Từ niềm đam mê nông nghiệp sạch và sự kiên trì bền bỉ, ông Thịnh đã mở ra hướng đi mới cho ngành chăn nuôi an toàn, bền vững ở vùng đất xứ Nghệ.
Đặt trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp và nhu cầu phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường trở nên cấp thiết, mô hình trồng rừng gỗ lớn đang dần khẳng định vai trò quan trọng tại nhiều địa phương. Nghệ An là tỉnh có diện tích rừng tự nhiên và rừng trồng lớn của cả nước, việc chuyển đổi từ trồng rừng gỗ nhỏ sang gỗ lớn không chỉ góp phần nâng cao giá trị kinh tế mà còn tạo nền tảng cho phát triển lâm nghiệp bền vững
Ứng dụng cơ giới hóa, công nghệ cao vào sản xuất, chủ động sản xuất theo hướng hàng hóa, hữu cơ, sạch, an toàn, nhiều nông dân, hợp tác xã (HTX) của tỉnh Bắc Ninh đang làm thay đổi suy nghĩ làm nông nghiệp là phải “chân lấm, tay bùn”. Những nông dân 4.0 đang viết lên câu chuyện mới, hướng đi mới, nâng tầng giá trị cho sản phẩm nông nghiệp.
Trong nhiều năm qua, nghề nuôi tôm hùm thương phẩm đã trở thành sinh kế chủ lực, mang lại giá trị kinh tế cao cho hàng ngàn hộ dân ven biển Nam Trung bộ, với tỉnh Phú Yên (cũ) và Khánh Hòa được mệnh danh là "thủ phủ" của nghề này, chiếm trên 95% sản lượng tôm hùm của cả nước. Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng ấn tượng đó là những thách thức không nhỏ đang đặt ra hiện nay đó là, phát triển tự phát, thiếu bền vững, sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, rủi ro về dịch bệnh và đặc biệt đang phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc với những yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc.
Hàng ngày người dân nơi đây dậy từ lúc 4 giờ lẩn mình vào trong những cánh rừng sú, vẹt , bần… của Khu bảo tồn Thiên nhiên đất ngập nước Thái Thụy, tỉnh Thái Bình (cũ), nay là tỉnh Hưng Yên để bắt cua, còng, cáy, tôm, hay cào don, ngao, móng tay… mưu sinh. Khoảng 8 - 9 giờ sáng họ trở về, với chiến lợi phẩm trên tay, đó là những thủy sản dưới tán rừng mà chính họ đã trồng và bảo vệ bao đời nay…
