Các cấp chính quyền từ Trung ương đến địa phương ven biển đã, đang đồng loạt vào cuộc, siết chặt quản lý tàu cá, xử lý vi phạm và tuyên truyền ngư dân nhằm gỡ ‘thẻ vàng’ IUU, bảo đảm phát triển thủy sản minh bạch, bền vững.
Khi Ủy ban châu Âu (EC) sang Việt Nam kiểm tra công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) trong đợt thanh tra lần thứ 5, cả hệ thống chính quyền từ Trung ương đến địa phương và cộng đồng ngư dân đang vào cuộc với quyết tâm cao nhất nhằm gỡ bỏ “thẻ vàng”, bảo vệ ngành thủy sản và phát triển bền vững.
Hệ thống chính quyền vào cuộc
Việt Nam đã triển khai đồng bộ các giải pháp chống khai thác IUU: từ rà soát, giám sát tàu cá, xử lý vi phạm tại các cảng cá, cho đến tuyên truyền nâng cao ý thức ngư dân. Đây là nỗ lực quan trọng để gỡ “thẻ vàng” EC và phát triển thủy sản minh bạch, bền vững.
Trước áp lực từ việc Ủy ban châu Âu (EC) kiểm tra công tác chống khai thác IUU, hệ thống chính quyền Việt Nam từ Trung ương đến địa phương đã triển khai hàng loạt biện pháp quyết liệt nhằm siết chặt quản lý nghề cá và gỡ bỏ cảnh báo “thẻ vàng”.
Tại Ninh Bình, tất cả 1.361 tàu cá đã được đăng ký và cập nhật dữ liệu trên hệ thống quốc gia VNfishbase, trong đó 586/589 tàu dài từ 15 mét trở lên đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình VMS, đảm bảo theo dõi liên tục mọi hoạt động trên biển. Nhờ đó, địa phương đã xử lý 680 vụ vi phạm hành chính với tổng số tiền phạt vượt 14 tỷ đồng, góp phần nâng cao tính nghiêm minh trong quản lý khai thác hải sản.
Tương tự, Hải Phòng với 789 tàu cá, toàn bộ tàu ≥15m đều lắp VMS và cập nhật đầy đủ dữ liệu, cho phép cơ quan chức năng giám sát chặt chẽ từng chuyến ra khơi và kiểm tra nhật ký khai thác của ngư dân, đảm bảo tuân thủ đúng vùng biển Việt Nam và hạn chế tối đa các hành vi xâm phạm vùng biển nước ngoài. Cần Thơ cũng đã hoàn tất cập nhật dữ liệu và cấp phép cho toàn bộ 784 tàu cá của tỉnh, đồng thời tăng cường kiểm tra và giám sát tại cảng, đảm bảo 100% tàu cá được theo dõi liên tục và xử lý ngay các trường hợp vi phạm.
Các địa phương khác như: Đồng Tháp, Kiên Giang, Bình Thuận, Ninh Thuận, TP. Hồ Chí Minh cũng tích cực triển khai các biện pháp tương tự, từ rà soát tàu cá, kiểm soát cảng cá, lắp đặt thiết bị giám sát, đến xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, lực lượng Biên phòng, kiểm ngư và chính quyền địa phương đã tạo thành một mạng lưới giám sát chặt chẽ, giúp Việt Nam chuẩn bị tốt cho đợt kiểm tra của EC, nâng cao hiệu quả phòng chống khai thác IUU và hướng tới phát triển thủy sản bền vững, minh bạch.
Ngoài ra, các lãnh đạo Trung ương và địa phương cũng thể hiện vai trò quyết liệt trong chỉ đạo công tác này. Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì các phiên họp Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU, nhấn mạnh phải chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi làm việc với EC. Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà, Trưởng Ban Chỉ đạo, yêu cầu các bộ, ngành và địa phương hành động quyết liệt, đồng bộ và hiệu quả. Tại Thanh Hóa, ông Cao Văn Cường - Phó Chủ tịch UBND tỉnh trực tiếp chỉ đạo triển khai các nội dung liên quan đến EC và tăng cường kiểm tra giám sát đội tàu. Ở Quảng Ngãi, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Phước Hiền cam kết kiểm soát nghiêm ngặt các phương tiện, báo cáo tiến độ hằng tuần, trong khi tại Đắk Lắk, ông Tạ Anh Tuấn, Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh phối hợp chặt chẽ với Biên phòng, kiểm ngư để chuẩn bị đầy đủ cho kiểm tra EC và bảo vệ quyền lợi của ngư dân.
Những chỉ đạo và nỗ lực này phản ánh sự vào cuộc sâu rộng và quyết liệt của toàn hệ thống chính quyền Việt Nam, tạo nền tảng quan trọng để phòng chống khai thác IUU hiệu quả, minh bạch và bền vững.
Ngư dân - mắt xích quan trọng trong phòng chống IUU
Ngư dân chính là mắt xích quan trọng nhất trong chuỗi quản lý khai thác thủy sản hợp pháp. Tại Đồng Tháp, ngư dân được tập huấn kỹ về các quy định chống khai thác IUU ngay từ đầu mùa đánh bắt, đồng thời được hướng dẫn cách sử dụng thiết bị giám sát hành trình VMS, ghi nhật ký khai thác đầy đủ và khai báo trung thực các chuyến ra khơi. 364 phương tiện với hơn 2.050 thuyền viên đã ra khơi trong những tuần đầu tiên của mùa biển 2026, tất cả đều được kiểm tra trước khi xuất bến và ký cam kết tuân thủ quy định pháp luật.
Ông Lê Văn Muồi, Chủ tịch Nghiệp đoàn Nghề cá xã Gia Thuận, chia sẻ: “Ngư dân hiểu rằng vi phạm IUU không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của họ mà còn tác động đến toàn ngành thủy sản. Vì vậy, mọi người đều tự giác tuân thủ các quy định, bảo vệ nguồn lợi biển cho thế hệ tương lai”.
Tại TP. Hồ Chí Minh, 100% tàu cá khi ra vào cảng đều được cập nhật thông tin trên hệ thống điện tử eCDT, hình thành một mạng lưới giám sát minh bạch. Các tàu chưa đủ điều kiện ra khơi phải neo đậu tại cảng và chịu sự giám sát liên tục, nhằm ngăn chặn bất kỳ hành vi khai thác trái phép nào. Hệ thống này không chỉ giúp cơ quan quản lý kịp thời phát hiện các vi phạm mà còn nâng cao nhận thức của ngư dân về trách nhiệm tuân thủ pháp luật và bảo vệ nguồn lợi thủy sản quốc gia.
Các trường hợp mất tín hiệu VMS hay nghi ngờ vi phạm đều được thông báo ngay cho chủ tàu, thuyền trưởng để phối hợp xử lý kịp thời. Thông qua những biện pháp này, ý thức tuân thủ của ngư dân ngày càng được nâng cao, hình thành một phong trào tự giác phòng chống IUU ngay trong cộng đồng nghề cá, góp phần quan trọng vào việc gỡ bỏ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu và phát triển ngành thủy sản minh bạch, bền vững.
Công nghệ - công cụ hỗ trợ hiệu quả
Công nghệ hiện đại đóng vai trò then chốt trong công tác phòng chống khai thác IUU tại Việt Nam. Hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS) được lắp đặt trên hầu hết các tàu từ 15 mét trở lên, cho phép cơ quan quản lý theo dõi vị trí, tốc độ và hành trình của từng phương tiện một cách liên tục và chính xác. Tại nhiều địa phương như Ninh Bình, Hải Phòng, Cần Thơ, Đồng Tháp, các tàu cá được cập nhật dữ liệu trực tiếp vào hệ thống quốc gia VNfishbase, giúp theo dõi lịch sử khai thác và phát hiện các dấu hiệu vi phạm vùng biển nước ngoài ngay khi xảy ra.
Bên cạnh đó, hệ thống eCDT tại các cảng cá, bao gồm TP. Hồ Chí Minh, Lộc An, Đồng Tháp, cho phép kiểm tra và xác nhận nguồn gốc thủy sản khai thác, bảo đảm mọi chuyến xuất bến đều minh bạch và có thể truy xuất dữ liệu. Thông qua eCDT, cơ quan quản lý có thể xác định chính xác sản lượng thủy sản, kiểm soát tàu cá chưa đủ điều kiện ra khơi và phát hiện kịp thời những trường hợp mất kết nối VMS hay hành vi khai thác sai vùng.
Các trạm kiểm soát Biên phòng kết nối trực tiếp với trung tâm giám sát, sử dụng dữ liệu điện tử để cảnh báo sớm, điều phối lực lượng tuần tra và phối hợp với ngư dân xử lý sự cố thiết bị. Nhờ đó, các tàu cá mất kết nối tạm thời được xác minh ngay, hạn chế nguy cơ xử phạt oan, đồng thời tăng cường tính tự giác trong việc tuân thủ quy định pháp luật của ngư dân.
Nhờ sự phối hợp giữa công nghệ và con người, Việt Nam đã xây dựng được một mạng lưới giám sát toàn diện, tăng cường hiệu quả quản lý, giảm đáng kể vi phạm IUU và chuẩn bị tốt cho các đợt kiểm tra của EC. Đây là minh chứng rõ ràng rằng việc ứng dụng công nghệ hiện đại là công cụ hỗ trợ hiệu quả, vừa nâng cao khả năng kiểm soát, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho ngư dân khai thác hợp pháp và phát triển nghề cá bền vững.
Kết quả và triển vọng
Những nỗ lực quyết liệt từ cả hệ thống chính quyền và cộng đồng ngư dân đã tạo nên chuyển biến rõ nét trong công tác phòng, chống khai thác IUU tại nhiều địa phương. Các biên bản họp Ban Chỉ đạo Quốc gia về IUU cho thấy, từ cuối năm 2025 đến đầu năm 2026, Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp cùng các bộ, ngành đã liên tiếp tổ chức các phiên họp trọng yếu, trực tiếp do Thủ tướng Phạm Minh Chính và Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chủ trì nhằm rà soát, đánh giá tiến độ và thúc đẩy triển khai các nhiệm vụ trọng tâm chống IUU một cách đồng bộ, quyết liệt.
Tại Khánh Hòa, một trong những tỉnh ven biển có đội tàu cá lớn nhất cả nước, ông Trịnh Minh Hoàng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) tỉnh Khánh Hòa đã báo cáo tại cuộc họp chiều 9/3 về việc rà soát, chuẩn bị chu đáo các nội dung làm việc với đoàn công tác của Ủy ban Châu Âu về IUU, tại đây ông Trịnh Minh Hoàng cho biết: địa phương đã hoàn thành việc đăng ký, cấp phép và cập nhật dữ liệu cho hơn 5.120 tàu cá, trong đó 1.484 tàu ≥15m được giám sát bằng hệ thống VMS liên tục. Ông Trịnh Minh Hoàng khẳng định, chính quyền đã ban hành các quy trình xử lý ngay khi phát hiện tàu mất tín hiệu VMS hay có dấu hiệu vi phạm vùng khai thác, đảm bảo mọi thông tin minh bạch và phù hợp với yêu cầu của Ủy ban châu Âu.
Cùng thông tin tại cuộc họp, ông Nguyễn Duy Quang - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hoà cho biết, đến nay công tác chuẩn bị đón và làm việc với đoàn công tác của EC cơ bản đã hoàn tất. Các sở, ngành và địa phương đã xây dựng kịch bản chi tiết chương trình làm việc, đồng thời rà soát, hoàn thiện các báo cáo, tài liệu phục vụ.
Việc nâng cao nhận thức cho ngư dân không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là sự thay đổi quan trọng trong văn hóa nghề cá. Ở Quảng Ngãi, các lực lượng chức năng phối hợp với chính quyền địa phương đã triển khai tuyên truyền, đối thoại trực tiếp với ngư dân ngay tại cảng cá Sa Kỳ, nhắc nhở ngư dân tuân thủ nghiêm các quy định, kiểm tra thiết bị giám sát và nhật ký khai thác trước khi xuất bến. Nhiều chủ tàu đã bày tỏ sự thống nhất và ủng hộ mạnh mẽ những biện pháp này vì “giúp họ an tâm khai thác hợp pháp và tránh rủi ro bị xử phạt khi ra khơi”.
Tại Vĩnh Long, nơi nghề đánh bắt ven bờ chiếm vị trí quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội, chính quyền đã triển khai các hoạt động giáo dục pháp luật cho ngư dân, như phiên tòa giả định tuyên truyền chống IUU với sự tham dự của hơn 300 ngư dân, nhằm giúp họ hiểu rõ hơn hậu quả của hành vi vi phạm và trách nhiệm khi lưu thông trên biển.
Trên bình diện quốc gia, các chiến dịch truyền thông, họp trực tuyến của Ban Chỉ đạo IUU tới hàng chục tỉnh, thành cho thấy sự tập trung cao nhất của hệ thống chính trị trong cuộc chiến chống IUU. Các địa phương đã xử lý dứt điểm nhiều tồn tại, phối hợp với lực lượng Biên phòng, kiểm ngư để giám sát chặt chẽ hơn các tàu cá bất thường, và xây dựng lộ trình chuyển đổi sinh kế bền vững cho ngư dân nhằm giảm phụ thuộc vào khai thác xa bờ - một trong những yếu tố rủi ro lớn liên quan đến vi phạm IUU.
Nhìn về triển vọng, những kết quả bước đầu trong việc kiểm soát tàu cá, xử lý vi phạm và tăng cường kiến thức pháp luật cho ngư dân không chỉ là bước chuẩn bị cho đợt kiểm tra của EC đã bắt đầu (từ ngày 9/3 đến 19/3) mà còn là nền tảng để phát triển ngành thủy sản Việt Nam theo hướng bền vững, minh bạch, có trách nhiệm, đáp ứng các tiêu chí quốc tế và nâng cao vị thế sản phẩm thủy sản Việt Nam trên thị trường toàn cầu.
Đoàn thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC) đã chính thức có mặt tại Việt Nam, triển khai đợt thanh tra lần thứ 5 về chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định (IUU). Thời gian làm việc diễn ra từ ngày 10 đến 19/3, tập trung đánh giá kết quả thực hiện các khuyến nghị mà EC đưa ra từ khi Việt Nam nhận “thẻ vàng” vào năm 2017.
Trong tháng 2, dù có thời gian nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 dài ngày, được đánh giá là vui tươi, an toàn, tiết kiệm,… nhưng lĩnh vực nông - lâm - thủy sản vẫn đạt được nhiều kết quả tích cực.
Trước khi đoàn thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC) làm việc tại Việt Nam, UBND tỉnh Nghệ An đã yêu cầu các sở, ngành và địa phương ven biển khẩn trương hoàn tất mọi khâu chuẩn bị. Đây được xem là đợt kiểm tra có ý nghĩa then chốt đối với nỗ lực gỡ “thẻ vàng” thủy sản của Việt Nam.
Trong tháng 2/2026, diện tích rừng trồng mới tập trung trên cả nước ước đạt 11.000 ha. Tính chung hai tháng đầu năm 2026, diện tích rừng bị thiệt hại hơn 48 ha, giảm gần 67% so với cùng kỳ năm trước.
Năm 2025 khép lại với nhiều thử thách đối với ngành nông nghiệp Nghệ An. Thời tiết diễn biến thất thường, bão lũ liên tiếp; dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi có thời điểm khiến người nông dân không khỏi lo lắng. Tuy vậy, vượt lên những khó khăn ấy, bức tranh toàn ngành vẫn giữ được gam màu tích cực với nhiều điểm sáng đáng ghi nhận.
