Chính phủ ban hành nhiều chính sách mới về môi trường, khí hậu và phòng chống thiên tai

Trong tháng 4/2026, Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật quan trọng trong lĩnh vực môi trường, biến đổi khí hậu, tài nguyên và phòng chống thiên tai do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì soạn thảo. Các văn bản mới được đánh giá là bước tiếp tục hoàn thiện thể chế phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn, thị trường carbon và quản trị rủi ro khí hậu trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Hoàn thiện cơ chế EPR, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn

Một trong những văn bản đáng chú ý là Nghị định số 110/2026/NĐ-CP ngày 01/4/2026 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR). Nghị định có hiệu lực từ ngày 25/5/2026.

Nghị định lần đầu tiên hệ thống hóa toàn bộ cơ chế EPR thành một văn bản pháp lý độc lập, thống nhất và chuyên biệt, thay vì lồng ghép trong các nghị định tổng hợp như trước đây.

Theo đó, nhà sản xuất, nhập khẩu phải thực hiện trách nhiệm tái chế hoặc đóng góp tài chính hỗ trợ tái chế, xử lý chất thải theo quy định. Nghị định cũng bổ sung đầy đủ cơ chế hỗ trợ hoạt động tái chế, xử lý chất thải; quy định về Hệ thống thông tin EPR quốc gia và cơ chế quản lý, giám sát việc thực hiện trách nhiệm của doanh nghiệp.

Đây được xem là bước tiến quan trọng trong thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, phát triển ngành công nghiệp tái chế và chuyển đổi mô hình quản lý chất thải theo hướng hiện đại, minh bạch và dựa trên trách nhiệm vòng đời sản phẩm.

Hình thành hành lang pháp lý cho trao đổi tín chỉ carbon quốc tế

Cùng với EPR, Chính phủ cũng ban hành Nghị định số 112/2026/NĐ-CP ngày 01/4/2026 về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, có hiệu lực từ ngày 19/5/2026.

Nghị định được ban hành nhằm cụ thể hóa Điều 139 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và nội luật hóa các hướng dẫn mới của Thỏa thuận Paris liên quan đến Điều 6 về hợp tác quốc tế trong giảm phát thải khí nhà kính.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đây là nền tảng pháp lý quan trọng để Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường carbon toàn cầu, thúc đẩy huy động nguồn lực tài chính, công nghệ và đầu tư cho chuyển đổi xanh.

Nghị định quy định tương đối toàn diện về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon theo Thỏa thuận Điều 6.2, Cơ chế Điều 6.4, các tiêu chuẩn carbon độc lập và các cơ chế thực hiện điều ước quốc tế.

Đáng chú ý, Nghị định lần đầu tiên quy định cụ thể về điều chỉnh tương ứng khi chuyển giao quốc tế tín chỉ carbon; cơ chế công nhận tín chỉ carbon quốc tế; tỷ lệ chuyển giao tín chỉ carbon ra nước ngoài và quản lý việc chuyển giao tín chỉ carbon về Việt Nam.

Việc ban hành Nghị định được đánh giá là bước chuẩn bị quan trọng cho quá trình vận hành thị trường carbon trong nước và kết nối với thị trường quốc tế trong thời gian tới.

Cắt giảm thủ tục hành chính trong lĩnh vực khí tượng thủy văn

Trong lĩnh vực khí tượng thủy văn, Chính phủ ban hành Nghị định số 113/2026/NĐ-CP ngày 01/4/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 38/2016/NĐ-CP, có hiệu lực ngay từ ngày ký ban hành.

Nghị định được xây dựng theo hướng cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, phù hợp với tinh thần cải cách thể chế và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh.

Theo đó, nhiều quy định được cắt giảm hoặc đơn giản hóa như: rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục cấp phép hoạt động dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn; bãi bỏ quy định khảo sát thực tế trước khi cấp phép; bãi bỏ một số điều kiện, hồ sơ không còn phù hợp; giảm yêu cầu về quy trình kỹ thuật và nhân lực đối với tổ chức, cá nhân nước ngoài hoạt động tại Việt Nam.

Nghị định cũng cập nhật, điều chỉnh các quy định phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới sau sắp xếp các bộ, ngành.

Việc sửa đổi được kỳ vọng sẽ giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực khí tượng thủy văn.

Tăng cường quản lý an toàn đập, hồ chứa nước

Chính phủ cũng ban hành Nghị quyết số 12/2026/NQ-CP ngày 31/3/2026 về thực hiện một số giải pháp cấp bách trong quản lý an toàn đập, hồ chứa nước.

Nghị quyết được ban hành trong bối cảnh thiên tai cực đoan, mưa lũ lớn và các sự cố liên quan đến hồ chứa, đập thủy lợi, thủy điện diễn biến phức tạp tại nhiều địa phương thời gian qua.

Theo đó, Chính phủ yêu cầu tăng cường rà soát, điều chỉnh quy trình vận hành hồ chứa; ưu tiên dung tích phòng lũ; nâng cao năng lực giám sát, cảnh báo và ứng phó khẩn cấp; đồng thời khẩn trương hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý an toàn đập, hồ chứa nước trong thời gian tới.

Các văn bản mới được ban hành trong tháng 4/2026 cho thấy xu hướng chuyển mạnh từ mô hình quản lý hành chính sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu, công cụ thị trường, quản trị rủi ro và chuyển đổi số. Đồng thời, đây cũng là bước tiếp tục hoàn thiện thể chế phục vụ mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển kinh tế carbon thấp và nâng cao năng lực chống chịu trước biến đổi khí hậu trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.