Chính thức vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam: "Hộ chiếu số" nâng tầm nông sản Việt

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng: Truy xuất nguồn gốc là hạ tầng số quan trọng để nâng cao giá trị nông sản Việt

Phát biểu tại Lễ công bố Hệ thống truy xuất nguồn gốc, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng và đưa vào vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam là bước tiến quan trọng trong lộ trình chuyển đổi số của ngành. Hệ thống sẽ góp phần minh bạch hóa toàn bộ chuỗi sản xuất, truy xuất được nguồn gốc, xuất xứ sản phẩm, từ đó nâng cao chất lượng, uy tín và giá trị nông sản Việt Nam trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Phó Thủ tướng cho rằng truy xuất nguồn gốc hiện không còn là yêu cầu riêng của một số thị trường hay một số mặt hàng mà đã trở thành xu hướng tất yếu trong quản lý chất lượng, minh bạch thông tin và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Muốn phát triển nông nghiệp bền vững, Việt Nam phải đồng thời xây dựng thương hiệu và thực hiện hiệu quả truy xuất nguồn gốc.

Tuy nhiên, với đặc thù sản xuất nông nghiệp còn nhỏ lẻ, phân tán, khoảng 9 triệu hộ nông dân tham gia sản xuất, việc triển khai cần có lộ trình phù hợp, bảo đảm hiệu quả và tính khả thi.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu trước mắt tập trung triển khai đối với các ngành hàng chủ lực, sản phẩm có sản lượng lớn, giá trị kinh tế cao và phục vụ xuất khẩu, nhất là các thị trường trọng điểm như Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU) và Hoa Kỳ. Trên cơ sở đó tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tiêu chuẩn, hạ tầng dữ liệu và hệ thống truy xuất để mở rộng đối với các nhóm sản phẩm có yêu cầu quản lý cao hoặc phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của thị trường nhập khẩu.

Đáng chú ý, Phó Thủ tướng đề nghị nghiên cứu quy định bắt buộc về truy xuất nguồn gốc đối với doanh nghiệp nhằm minh bạch quá trình sản xuất. Tuy nhiên, việc triển khai phải bảo đảm nguyên tắc không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính.

Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các bộ, ngành, địa phương tiếp tục chuẩn hóa dữ liệu, hoàn thiện cơ chế kết nối, chia sẻ và xác thực thông tin; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất tham gia hệ thống bằng các quy trình đơn giản, dễ tiếp cận, phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế.

Bên cạnh đó, các bộ, ngành cần tiếp tục rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính, không biến các tiêu chuẩn kỹ thuật hay quy trình nội bộ thành rào cản đối với doanh nghiệp trong quá trình triển khai truy xuất nguồn gốc. Phó Thủ tướng bày tỏ tin tưởng, với sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương cùng sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp và người dân, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam sẽ trở thành hạ tầng số quan trọng, góp phần xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, minh bạch, an toàn, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Từ công cụ quản lý đến hạ tầng số quốc gia

Truy xuất nguồn gốc không còn chỉ là câu chuyện của những mã QR trên bao bì, mà đang được định hình như một hạ tầng dữ liệu số của ngành nông nghiệp. Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản được xây dựng nhằm thực hiện chủ trương của Trung ương và Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Chương trình phát triển công nghệ chiến lược giai đoạn 2025 - 2030.

Điểm khác biệt của hệ thống là không hoạt động như một nền tảng riêng lẻ dành cho từng doanh nghiệp hay địa phương mà được phát triển theo mô hình dùng chung cấp quốc gia. Lấy cơ sở dữ liệu tập trung làm trung tâm, nền tảng cho phép kết nối, chia sẻ và liên thông dữ liệu giữa doanh nghiệp, địa phương, các đơn vị cung cấp giải pháp truy xuất nguồn gốc và các cơ quan quản lý nhà nước.

Hệ thống được xây dựng gồm cổng tra cứu dành cho người dân, nền tảng quản trị phục vụ cơ quan quản lý và doanh nghiệp, cùng ứng dụng trên thiết bị di động. Với kiến trúc mở, khả năng mở rộng linh hoạt và vận hành liên tục, nền tảng được thiết kế để phục vụ hàng chục triệu người dùng, kết nối hơn 200.000 doanh nghiệp, trên 9 triệu hộ nông dân và hợp tác xã, quản lý khoảng 1,5 tỷ sản phẩm với hơn 7 tỷ lượt truy cập mỗi năm khi triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước.

Để bảo đảm tính minh bạch và độ tin cậy của dữ liệu, hệ thống đồng thời ứng dụng chữ ký số, chuẩn định danh GS1 quốc tế và công nghệ blockchain. Nhờ đó, toàn bộ quá trình từ sản xuất, đóng gói, vận chuyển đến lưu thông sản phẩm đều có thể được ghi nhận và xác thực theo một chuẩn thống nhất, thay vì chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin qua mã QR như trước đây.

Một điểm mới khác là việc phối hợp với Bộ Công an nghiên cứu sử dụng tem do Bộ Công an phát hành làm vật mang dữ liệu truy xuất nguồn gốc. Giải pháp này bổ sung thêm lớp xác thực vật lý bên cạnh dữ liệu điện tử, góp phần hạn chế tình trạng làm giả tem, giả mã QR hay giả thông tin về vùng trồng, cơ sở đóng gói và doanh nghiệp xuất khẩu, qua đó nâng cao độ tin cậy của nông sản Việt trên thị trường.

Song song với việc hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, mạng lưới kết nối dữ liệu cũng đang từng bước được mở rộng. Hệ thống đã liên thông với nhiều đơn vị cung cấp giải pháp truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp sản xuất, chế biến và xuất khẩu nông sản như Thaibinh Seed, Lộc Trời, Masan, Nafoods cùng nhiều doanh nghiệp chè, trái cây; đồng thời kết nối với hệ thống của nhiều địa phương như Hà Nội, Thái Nguyên, Hưng Yên, Quảng Ninh, Đắk Lắk... Theo lộ trình, nền tảng sẽ tiếp tục liên thông với các hệ thống của các bộ, ngành và Trung tâm Dữ liệu quốc gia thuộc Bộ Công an, hình thành hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, tạo điều kiện để doanh nghiệp chỉ cần khai báo một lần nhưng dữ liệu có thể được khai thác phục vụ nhiều mục tiêu quản lý khác nhau.

Từng bước hiện thực hóa trên thực tế

Việc triển khai Hệ thống truy xuất nguồn gốc đang từng bước được mở rộng trên cả nước. Đến nay, 25 trong số 34 tỉnh, thành phố đã tham gia triển khai, trong đó 20 địa phương ban hành kế hoạch thực hiện, tạo nền tảng để hình thành mạng lưới truy xuất nguồn gốc thống nhất từ trung ương đến địa phương. 

Về năng lực vận hành, kết quả kiểm thử cho thấy Hệ thống đáp ứng khoảng 1.000 lượt tra cứu mỗi giây, cho phép 30.000 người dùng quét tem truy xuất cùng thời điểm và xử lý trên 85 triệu lượt quét mỗi ngày. Hạ tầng kỹ thuật này được thiết kế để đáp ứng yêu cầu mở rộng khi Hệ thống được triển khai trên phạm vi toàn quốc. 
Sau thời gian triển khai, Hệ thống đã tích hợp dữ liệu truy xuất nguồn gốc của hơn 18.500 sản phẩm thuộc 181 nhóm ngành hàng từ 170 doanh nghiệp tại 24 tỉnh, thành phố. Đối với ngành hàng sầu riêng, 16 doanh nghiệp đã tham gia triển khai, trong đó 6 container đầu tiên đã được xuất khẩu thành công sang thị trường Trung Quốc với thông tin truy xuất nguồn gốc điện tử được xác lập trên Hệ thống. 

Song song với việc mở rộng dữ liệu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng thúc đẩy kết nối Hệ thống với các nền tảng truy xuất nguồn gốc của doanh nghiệp, các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ, địa phương và các bộ, ngành liên quan. Đồng thời, việc kết nối với Trung tâm Dữ liệu quốc gia thuộc Bộ Công an đang được triển khai nhằm bảo đảm khả năng liên thông dữ liệu, đáp ứng các yêu cầu về an toàn thông tin và an ninh mạng, từng bước hình thành hệ sinh thái truy xuất nguồn gốc thống nhất trên phạm vi cả nước. 

Về phía địa phương, ông Tạ Văn Cường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết địa phương đã triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử từ năm 2018. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, Hà Nội luôn mong muốn có một nền tảng truy xuất mang tính quốc gia để kết nối dữ liệu giữa các địa phương, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Theo ông, trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện, truy xuất nguồn gốc không chỉ là công cụ minh bạch thông tin sản phẩm mà còn trở thành hạ tầng dữ liệu phục vụ quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu. Thực tế, việc ứng dụng truy xuất nguồn gốc đã góp phần tháo gỡ nhiều rào cản trong xuất khẩu nông sản, điển hình là đối với mặt hàng sầu riêng.

"Hệ thống truy xuất của Bộ sẽ giúp chúng tôi truy xuất được đến tận vùng trồng, cơ sở chăn nuôi và từng mắt xích trong chuỗi sản xuất. Đây là điều Hà Nội mong đợi từ rất lâu", ông nhấn mạnh.

Đến nay, Hà Nội đã hoàn tất chuẩn hóa và kết nối dữ liệu với hệ thống quốc gia, đồng bộ 2.823 tài khoản cơ sở sản xuất, kinh doanh cùng hơn 10.100 mã sản phẩm nông, lâm, thủy sản. Việc liên thông này không chỉ tạo điều kiện cho doanh nghiệp minh bạch thông tin mà còn giúp thành phố quản lý hiệu quả nguồn nông sản từ gần 1.500 chuỗi cung ứng của các địa phương đưa về thị trường Hà Nội.

Trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, chuẩn dữ liệu và tiêu chuẩn kỹ thuật; mở rộng phạm vi áp dụng đối với các ngành hàng xuất khẩu chủ lực, đồng thời thúc đẩy chia sẻ dữ liệu theo nguyên tắc "một lần khai báo, nhiều lần sử dụng".

Truy xuất nguồn gốc sẽ không chỉ là yêu cầu kỹ thuật phục vụ xuất khẩu mà còn trở thành nền tảng dữ liệu quan trọng cho quản lý ngành, góp phần nâng cao chất lượng nông sản, tăng tính minh bạch của chuỗi cung ứng và củng cố vị thế nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.