Cục Viễn thám Quốc gia đang xây dựng Dự thảo Thông tư quy chuẩn kỹ thuật giám sát chất lượng không khí bằng công nghệ viễn thám, nhằm hiện đại hóa quan trắc môi trường quốc gia. Trong bối cảnh ô nhiễm không khí đang trở thành thách thức lớn tại nhiều đô thị, việc ứng dụng công nghệ viễn thám mang lại lợi thế vượt trội. Không giống phương pháp quan trắc truyền thống vốn phụ thuộc vào các trạm đo cố định, công nghệ viễn thám cho phép giám sát trên diện rộng, cập nhật nhanh và có khả năng phát hiện sớm các biến động bất thường.
Trong những năm gần đây, công nghệ viễn thám đã dần khẳng định vai trò quan trọng trong giám sát tài nguyên và môi trường. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ này vào giám sát chất lượng không khí còn thiếu một hành lang pháp lý đầy đủ, đồng bộ và thống nhất. Hiện nay, quy chuẩn quốc gia về chất lượng không khí đã được ban hành, song chủ yếu tập trung vào xác định ngưỡng các thông số và phương pháp quan trắc truyền thống. Trong khi đó, công nghệ viễn thám với khả năng thu thập dữ liệu trên diện rộng, liên tục và theo thời gian thực lại chưa có quy định cụ thể về quy trình kỹ thuật, phương pháp xử lý hay tiêu chuẩn sản phẩm đầu ra.
Thực tế này dẫn đến nhiều khó khăn trong triển khai. Các đơn vị thực hiện giám sát bằng viễn thám chưa có chuẩn chung để áp dụng, trong khi cơ quan quản lý cũng gặp thách thức trong việc đánh giá chất lượng sản phẩm. Sự thiếu đồng bộ không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý mà còn hạn chế khả năng khai thác dữ liệu phục vụ điều hành, dự báo và cảnh báo môi trường. Chính vì vậy, việc xây dựng và ban hành Thông tư quy định quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về giám sát một số thông số chất lượng không khí bằng công nghệ viễn thám được đánh giá là yêu cầu cấp thiết. Đây sẽ là khung pháp lý quan trọng để chuẩn hóa toàn bộ quy trình, từ thu thập dữ liệu, xử lý thông tin đến công bố kết quả.
Đáng chú ý, trong quá trình xây dựng, cơ quan chủ trì đã điều chỉnh cách tiếp cận từ “thành lập bản đồ” sang “giám sát thông số chất lượng không khí”. Sự thay đổi này phản ánh đúng bản chất của công nghệ viễn thám hiện đại không chỉ tạo ra sản phẩm bản đồ, mà còn cung cấp dữ liệu động, phục vụ giám sát liên tục và tích hợp vào hệ thống quan trắc môi trường.
Theo dự thảo Thông tư, quy chuẩn mới sẽ tập trung vào giám sát các thông số quan trọng như: CO, SO2, NO2, O3 và bụi mịn PM10, PM2.5 - Những yếu tố có tác động trực tiếp đến sức khỏe con người và chất lượng sống đô thị. Quy trình kỹ thuật được xây dựng bài bản, bao gồm các bước từ thu thập dữ liệu viễn thám, chuẩn hóa, tính toán nồng độ đến đánh giá độ chính xác. Đặc biệt, đối với bụi mịn PM10 và PM2.5, quy chuẩn đưa ra phương pháp tính toán dựa trên chỉ số quang học khí quyển (AOD), phù hợp với xu hướng nghiên cứu và ứng dụng quốc tế.
Không chỉ dừng ở yêu cầu kỹ thuật, dự thảo còn đề cập đầy đủ các nội dung về quản lý, công bố hợp quy, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân và cơ chế triển khai. Điều này giúp đảm bảo tính khả thi khi áp dụng vào thực tiễn, đồng thời tạo điều kiện để các địa phương, đơn vị triển khai đồng bộ.
Một điểm đáng chú ý là việc triển khai quy chuẩn không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính hay chi phí quản lý nhà nước. Các nguồn lực hiện có từ ngân sách trung ương, địa phương đến các nguồn hợp pháp khác được đánh giá là đủ để đảm bảo thực hiện.
Về lâu dài, khi quy chuẩn được ban hành và triển khai đồng bộ, dữ liệu viễn thám sẽ trở thành một phần quan trọng trong hệ thống thông tin môi trường quốc gia. Đây cũng là nền tảng để phát triển các mô hình dự báo, cảnh báo sớm ô nhiễm, phục vụ công tác quản lý và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Việc hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật không chỉ là bước đi mang tính kỹ thuật, mà còn thể hiện quyết tâm của ngành Nông nghiệp và Môi trường trong việc thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ vào quản lý. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối, khả năng ra quyết định sẽ nhanh hơn, chính xác hơn và hiệu quả hơn. Đây chính là nền tảng để Việt Nam nâng cao năng lực ứng phó với các thách thức môi trường trong giai đoạn phát triển mới.
PGS, TS. Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đề xuất sử dụng vệ tinh LOTUSat-1 để cung cấp dữ liệu giám sát tài nguyên, phục vụ các hoạt động bảo vệ môi trường cho các tỉnh, thành phố, trong đó có Thủ đô Hà Nội.
Với đặc điểm là đô thị đặc biệt, có tốc độ đô thị hóa nhanh, tăng dân số cơ học lớn, nằm trong vùng kinh tế phát triển, Hà Nội luôn đối mặt với nhiều vấn đề môi trường như ô nhiễm không khí, quá tải trong xử lý chất thải rắn, nước thải.
Các chuyên gia môi trường nhận định, Hà Nội đang bị ô nhiễm môi trường nghiêm trọng với các dòng sông chết, các bãi chôn lấp rác thải quá tải, suy thoái đất, đặc biệt là tình trạng ô nhiễm không khí rất nghiêm trọng vào mùa đông, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ người dân, đòi hỏi các giải pháp xử lý cấp bách và quyết liệt.
Theo PGS, TS. Chu Hoàng Hà, vệ tinh LOTUSat-1 là vệ tinh quan sát Trái đất đầu tiên của Việt Nam được trang bị cảm biến Radar, sử dụng sóng vô tuyến băng tần X. Vệ tinh có khối lượng khoảng 570 kg, có khả năng chụp ảnh Trái đất với độ phân giải cao trong mọi điều kiện thời tiết cả ngày lẫn đêm. Đây là một ưu điểm đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam, khi tỷ lệ thời gian có mây trong năm khá cao, khoảng 80%.
Dữ liệu ảnh thu nhận từ LOTUSat-1 được kỳ vọng sẽ đáp ứng nhu cầu cấp bách về nguồn ảnh chất lượng, cung cấp thông tin chính xác và kịp thời nhằm giảm thiểu tác động của thảm họa thiên nhiên và biến đổi khí hậu, quản lý nguồn tài nguyên thiên nhiên và giám sát môi trường, từ đó góp phần thúc đẩy phát triển KT-XH.
Theo TS. Vũ Anh Tuân, Phó Tổng giám đốc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, sau khi hoạt động trên quỹ đạo, dữ liệu từ vệ tinh LOTUSat-1 sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ bảo vệ môi trường Hà Nội thông qua việc giám sát đô thị hóa, kiểm soát chất thải và quản lý nước mặt.
Về giám sát đô thị hóa, dữ liệu LOTUSat-1 có khả năng theo dõi sự phát triển không gian đô thị, giúp các nhà quản lý đánh giá tác động của quá trình này đến môi trường, từ đó đưa ra các quy hoạch phát triển bền vững.
Trong lĩnh vực kiểm soát chất thải, vệ tinh cung cấp thông tin về vị trí và tình trạng của các bãi chôn lấp, giúp phát hiện sớm các vấn đề ô nhiễm và tối ưu hóa quản lý chất thải.
Đối với quản lý nước mặt, dữ liệu LOTUSat-1 có thể theo dõi sự biến động của các nguồn nước như sông, hồ, giúp phát hiện các dấu hiệu ô nhiễm và hỗ trợ quản lý tài nguyên nước hiệu quả. Những dữ liệu này cung cấp cái nhìn toàn diện và chi tiết, giúp Hà Nội chủ động ứng phó với các thách thức môi trường.
Bên cạnh đó, dữ liệu vệ tinh LOTUSat-1 còn giúp cung cấp thông tin liên quan đến vấn đề biến đổi khí hậu và các vấn đề môi trường ở khu vực rộng lớn hơn, đem đến khả năng cung cấp cho Hà Nội cái nhìn rộng lớn trong thời gian dài.
Mới đây, trong chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae, hợp tác song phương trong lĩnh vực không gian đã được đề cập trong các cuộc thảo luận. Sau cuộc hội đàm, Thủ tướng Lê Minh Hưng và Thủ tướng Takaichi Sanae đã chứng kiến việc trao văn bản sửa đổi thỏa thuận giữa Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC) thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Cơ quan Hàng không Vũ trụ Nhật Bản (JAXA) về “trao đổi dữ liệu vệ tinh”. Tại Đại học Quốc gia Hà Nội cùng ngày, khi phát biểu trước các sinh viên, Thủ tướng Takaichi Sanae đã nhắc đến VNSC, nhấn mạnh đây là trái ngọt sau hai thập kỷ bền bỉ hợp tác giữa hai nước. Bà nhấn mạnh tương lai của hợp tác Nhật - Việt trong lĩnh vực không gian là “vô hạn”, không loại trừ một ngày nào đó cả hai nước sẽ “cùng chung tay dẫn đầu trong thám hiểm không gian”.
Về tiến độ phóng vệ tinh LOTUSat-1, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki cho biết, theo kế hoạch, dự kiến vệ tinh được phóng vào tháng 2/2025. Tuy nhiên, do các thử nghiệm đối với tên lửa đẩy Epsilon-S có vấn đề, việc phóng đã bị hoãn lại. Nhật Bản rất quan tâm đến kế hoạch phóng vệ tinh này, tiếp tục phối hợp chặt chẽ với phía Việt Nam trong đó có VNSC, hiện thực hóa mục tiêu phóng vệ tinh LOTUSat-1 trong năm 2027.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành sổ tay hướng dẫn thực hiện các nhiệm vụ, thẩm quyền mới của UBND, Chủ tịch UBND cấp xã trong lĩnh vực quản lý tài nguyên nước, cụ thể hóa mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Nhằm hỗ trợ chính quyền địa phương hai cấp triển khai hiệu quả công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai, Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã xây dựng và phát hành Sổ tay điện tử hướng dẫn trình tự, thủ tục hành chính lĩnh vực đất đai. Tài liệu giúp làm rõ thẩm quyền, quy trình thực hiện các thủ tục, góp phần nâng cao hiệu lực thi hành pháp luật đất đai từ Trung ương đến địa phương.
Sáng 6/6, Thứ trưởng Bộ NN-MT Nguyễn Quốc Trị chủ trì cuộc họp cập nhật tình hình thực hiện nhiệm vụ trọng tâm của các đơn vị khối lâm nghiệp.
Kiểm tra tận gốc, xử lý từ cơ sở là giải pháp căn cơ để ngăn hàng giả, hàng lậu - Tổ công tác 1531 Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh.
Đoàn công tác Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiểm tra thực địa cửa khẩu, yêu cầu siết kiểm soát từ tuyến đầu, không để buôn lậu, hàng giả len lỏi vào nội địa.
