Chuyển đổi số - công cụ then chốt thay đổi tư duy và phương thức vận hành ngành nông nghiệp

Phát biểu tại Hội thảo “Chuyển đổi số - xanh: Động lực phát triển doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới” do Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường tổ chức tại Trung tâm Hội nghị quốc gia sáng 30/3, ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết, các nội dung chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển nông nghiệp tuần hoàn hiện nay đã trở thành định hướng xuyên suốt trong chỉ đạo của Đảng, Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Theo ông Long, ngành nông nghiệp đã cơ bản xây dựng đầy đủ hệ thống chủ trương, chính sách và chương trình hành động cụ thể cho từng lĩnh vực chuyên ngành, từ trồng trọt, bảo vệ thực vật, chăn nuôi, thú y đến thủy sản, lâm nghiệp.

“Chuyển đổi xanh và chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà là xu thế bắt buộc. Trong đó, chuyển đổi số chính là công cụ quan trọng nhất để thay đổi tư duy và phương thức vận hành của ngành nông nghiệp”, Vụ trưởng Nguyễn Văn Long nhấn mạnh.

Một trong những bước đi cụ thể là triển khai kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp theo Quyết định 540 của Thủ tướng Chính phủ, áp dụng đồng bộ trong toàn chuỗi sản xuất nhằm giảm phát thải, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao giá trị gia tăng.

Theo Vụ trưởng Nguyễn Văn Long, muốn chuyển đổi số thành công thì yếu tố tiên quyết là dữ liệu. Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng 13 cơ sở dữ liệu lớn mang tính toàn diện và xuyên suốt, bao phủ các lĩnh vực trọng điểm như trồng trọt, bảo vệ thực vật, chăn nuôi, thú y, thủy sản, kiểm ngư, khí tượng thủy văn và dự báo thiên tai. Các cơ sở dữ liệu được xây dựng theo nguyên tắc: Đúng – đủ - sạch – sống – thống nhất – dùng chung.

Ông Long thẳng thắn nhìn nhận, trước đây dữ liệu ngành còn rời rạc, thiếu liên thông theo cả chiều dọc và chiều ngang giữa các đơn vị, cũng như giữa các bộ, ngành, khiến quá trình chuyển đổi số diễn ra chậm và gặp nhiều điểm nghẽn.

Tuy nhiên, đến nay đã có 10/13 cơ sở dữ liệu lớn đạt đủ tiêu chí, đánh dấu bước tiến quan trọng trong xây dựng nền tảng số cho toàn ngành.

“Có dữ liệu mà không có hạ tầng thì không vận hành được. Nhưng khó nhất vẫn là con người, nguồn nhân lực chuyển đổi số hiện nay còn rất thiếu”, ông Long nhận định một cách thẳng thắn.

Để giải quyết vấn đề này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng Chiến lược phát triển nguồn nhân lực ngành đến năm 2035, tầm nhìn 2045, trong đó có đề án riêng về nhân lực chất lượng cao phục vụ chuyển đổi số, dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt trong năm 2026.

Thông tin tại Hội thảo, ông Long cho biết, song song với chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng Nghị quyết chuyên đề về chuyển đổi xanh và thích ứng biến đổi khí hậu, tạo định hướng phát triển dài hạn đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Theo ông Nguyễn Văn Long, phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường. Đây là yêu cầu xuyên suốt trong các nghị quyết của Trung ương và chương trình hành động của Bộ.

Các chương trình lớn đã được triển khai thực tế, tiêu biểu như đề án phát triển 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long, thể hiện cam kết chuyển đổi từ chính sách sang hành động cụ thể.

Vụ Khoa học và Công nghệ cũng như các đơn vị, viện, trường trực thuộc Bộ được giao nhiệm vụ nghiên cứu toàn diện chuỗi giá trị gồm: Con giống, vật tư đầu vào, quy trình sản xuất , thu hoạch, bảo quản, chế biến, giải pháp bảo vệ môi trường.Tất cả đều hướng tới mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, bền vững và tuần hoàn.

Theo lãnh đạo Vụ Khoa học và Công nghệ, sản xuất xanh chỉ có ý nghĩa khi sản phẩm bảo đảm chất lượng, an toàn và minh bạch. Việc truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với nông sản, không chỉ để đáp ứng quản lý trong nước mà còn phục vụ xuất khẩu.

“Chúng ta nói xanh, sạch nhưng sản phẩm không truy xuất được nguồn gốc thì không thể gọi là nông nghiệp xanh,” ông Long nhấn mạnh.

Định hướng này đã được Trung ương xác định rõ trong các chỉ đạo gần đây, coi truy xuất nguồn gốc là nền tảng bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và sức khỏe người dân.

Vụ trưởng Nguyễn Văn Long nhấn mạnh, định hướng phát triển trong thời gian tới là chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp.Theo đó, mục tiêu không chỉ là tăng sản lượng mà phải tối ưu giá trị, hiệu quả và tính bền vững.

“Chúng ta không thể sản xuất bằng mọi giá mà phải quan tâm đến môi trường và sức khỏe người tiêu dùng. Sản xuất xanh, bền vững là yêu cầu tất yếu”, ông Long nói.

Trong bối cảnh các thị trường quốc tế ngày càng siết chặt tiêu chuẩn, đặc biệt tại châu Âu, Mỹ và Nhật Bản, các yêu cầu về môi trường, lao động và truy xuất nguồn gốc đang trở thành rào cản kỹ thuật quan trọng.

“Nếu chúng ta không thay đổi, chúng ta không thích ứng thì chắc chắn là sản phẩm nông nghiệp của chúng ta sẽ rất khó để có thể vươn xa ra thị trường quốc tế được”, ông Long nhấn mạnh

Theo Vụ trưởng Nguyễn Văn Long, chuyển đổi số kết hợp chuyển đổi xanh chính là chìa khóa giúp nông nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu nông sản minh bạch, trách nhiệm và bền vững trong chuỗi giá trị toàn cầu.