Từ những mô hình khảo nghiệm đầu tiên trên đồng đất Ninh Bình, giống đậu rau ngồi chịu nhiệt ĐRV18 đang cho thấy nhiều tín hiệu tích cực về năng suất, khả năng thích ứng với điều kiện thời tiết bất thuận và hiệu quả kinh tế. Thành công bước đầu ấy là kết quả của sự đồng hành chặt chẽ giữa nhà khoa học trong nghiên cứu chọn tạo giống, cơ quan quản lý nhà nước trong tổ chức triển khai và các hợp tác xã, nông dân trong thực tiễn sản xuất. Mô hình liên kết “3 nhà” đang mở ra triển vọng hình thành một loại cây rau màu mới, góp phần đa dạng hóa cơ cấu cây trồng và tạo thêm sinh kế cho người dân trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp.

KHI KHOA HỌC TÌM ĐƯỢC ĐƯỜNG RA ĐỒNG RUỘNG

Trong nhiều năm qua, bài toán lớn của ngành trồng trọt là tìm kiếm những giống cây vừa cho năng suất cao, vừa thích ứng với điều kiện thời tiết ngày càng khắc nghiệt. Đối với nhóm cây rau màu, yêu cầu ấy càng trở nên cấp thiết khi nắng nóng, mưa lớn, ngập úng hay các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện với tần suất dày hơn.

Từ nhu cầu thực tiễn đó, các nhà khoa học thuộc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Đậu đỗ (Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm) đã nghiên cứu, chọn tạo thành công giống đậu rau ngồi chịu nhiệt ĐRV18. Đây là giống đậu rau đã được công bố lưu hành và đăng ký bảo hộ giống.

Một trong những ưu điểm được đánh giá cao là cây không cần làm giàn. Điều này giúp giảm đáng kể chi phí vật tư, công lao động và tạo thuận lợi cho sản xuất quy mô lớn. Đặc tính này cũng giúp người dân có thể dễ dàng trồng tại vườn nhà, trên sân thượng, trong chậu hoặc thùng xốp để phục vụ nhu cầu rau sạch của gia đình.

Theo các nhà nghiên cứu, việc đậu quả tập trung còn tạo ra khoảng thời gian cách ly thuận lợi giữa các đợt thu hoạch, góp phần nâng cao mức độ an toàn thực phẩm. Trong điều kiện trồng hộ gia đình với số lượng ít cây, áp lực sâu bệnh thấp nên hầu như không cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Từ phòng thí nghiệm đến thực tiễn sản xuất, giống ĐRV18 đang từng bước khẳng định tiềm năng của một giống rau mới phù hợp với xu hướng nông nghiệp xanh và thích ứng khí hậu.

NHÀ QUẢN LÝ ĐỒNG HÀNH ĐƯA TIẾN BỘ KỸ THUẬT ĐẾN NGƯỜI DÂN

Nếu nghiên cứu khoa học là khâu khởi đầu, thì hệ thống quản lý nhà nước đóng vai trò cầu nối để các tiến bộ kỹ thuật được chuyển giao và lan tỏa vào sản xuất.

Tại Ninh Bình, giống đậu rau ngồi ĐRV18 được tiếp nhận khảo nghiệm từ vụ mùa năm 2024 thông qua sự phối hợp giữa Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh với Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Đậu đỗ.

Trước hết là khả năng thích nghi rộng. Giống có thể gieo trồng ở cả vụ xuân hè và thu đông, chịu nhiệt tốt trong điều kiện nắng nóng, sinh trưởng ổn định trên nhiều loại chân đất khác nhau.

Đặc điểm sinh trưởng khỏe, ra quả tập trung giúp cây đạt năng suất khá cao. Qua đánh giá bước đầu, năng suất quả tươi làm rau đạt khoảng 5 - 6 tạ mỗi sào Bắc Bộ (khoảng 20 - 25 tấn/ha), mở ra triển vọng nâng cao giá trị trên cùng đơn vị diện tích canh tác.

Theo ông Tuấn, cây đậu rau ngồi còn sở hữu nhiều lợi thế trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp đang chịu tác động ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu.

Khung thời vụ rộng giúp nông dân chủ động né tránh các thời điểm thời tiết bất lợi. Khả năng chịu nhiệt tạo điều kiện bố trí sản xuất trong các giai đoạn giáp vụ, thời điểm nguồn cung rau trên thị trường thường khan hiếm hơn, từ đó nâng cao giá trị kinh tế.

Đặc biệt, việc không phải làm giàn giúp giảm chi phí đầu tư và công lao động, yếu tố rất quan trọng khi lực lượng lao động nông thôn ngày càng thiếu hụt.

TỪ NHỮNG CÁNH ĐỒNG KHẢO NGHIỆM ĐẾN NIỀM TIN CỦA NGƯỜI NÔNG DÂN

Tại xã Nho Quan, một trong những địa phương đầu tiên tham gia mô hình, những ruộng đậu đang sinh trưởng, phát triển xanh tốt mang lại sự phấn khởi cho người dân.

Theo ông Hào, ngay trong vụ sản xuất đầu tiên, giống đậu mới đã thể hiện nhiều ưu điểm rõ rệt.

Cây phát triển khỏe trong điều kiện nắng nóng kéo dài. Sau gần hai tháng gieo trồng, diện tích sản xuất hầu như chưa phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật do áp lực sâu bệnh thấp.

“Đây là giống có khả năng sinh trưởng rất tốt, chịu hạn khá, ít sâu bệnh. Trong điều kiện thời tiết nắng nóng vừa qua cây vẫn phát triển đồng đều, xanh khỏe”, ông Hào chia sẻ.

Hiện HTX có 5 thành viên với tổng diện tích sản xuất khoảng 2 ha, trong đó 1 ha được bố trí trồng đậu rau ngồi và 1 ha trồng đậu đen xanh lòng.

Trước đây, nhiều diện tích tại địa phương chủ yếu trồng lạc hoặc bị bỏ hoang sau vụ sản xuất. Việc đưa giống đậu mới vào canh tác đã góp phần khai thác hiệu quả hơn quỹ đất nông nghiệp, đồng thời tạo thêm lựa chọn cho người dân trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Điều quan trọng hơn là sự đồng thuận từ chính những hộ trực tiếp sản xuất.

Theo đánh giá của nông dân, giống đậu rau ngồi dễ trồng, thời gian sinh trưởng ngắn, ít sâu bệnh, không cần làm giàn và cho chất lượng quả ngon, giòn, phù hợp nhu cầu tiêu dùng.

Những minh chứng từ thực tiễn chính là cơ sở quan trọng để các cơ quan chuyên môn tiếp tục hoàn thiện quy trình kỹ thuật và định hướng phát triển trong thời gian tới.

LIÊN KẾT CHUỖI – CHÌA KHÓA ĐỂ MỞ RỘNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA

Bài học từ nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp cho thấy, thành công của một giống cây, con mới không chỉ nằm ở năng suất hay chất lượng mà còn phụ thuộc rất lớn vào khả năng tổ chức sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Theo ông Lã Quốc Tuấn, phát triển sản xuất theo chuỗi liên kết là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm đầu ra ổn định cho nông sản và nâng cao thu nhập cho người dân.

Trong thời gian qua, ngành nông nghiệp Ninh Bình đã tích cực tham mưu xây dựng các cơ chế, chính sách hỗ trợ kết nối giữa hợp tác xã, doanh nghiệp và nông dân.

Đối với cây đậu rau ngồi, mục tiêu không dừng lại ở việc khảo nghiệm thành công giống mới mà còn hướng đến hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung gắn với thị trường tiêu thụ.

Khi diện tích được mở rộng, doanh nghiệp có thể tham gia sâu hơn vào quá trình cung ứng giống, hướng dẫn kỹ thuật, thu mua và bao tiêu sản phẩm. Qua đó hình thành chuỗi giá trị bền vững, giảm rủi ro cho người sản xuất.

Đây cũng chính là điểm gặp nhau giữa ba chủ thể: nhà khoa học cung cấp công nghệ và giống mới; nhà quản lý tạo cơ chế, chính sách hỗ trợ; hợp tác xã và doanh nghiệp tổ chức sản xuất, kết nối thị trường, tiêu thụ sản phẩm.

TRIỂN VỌNG TRÊN VÙNG ĐẤT NINH BÌNH

Sau khi hợp nhất địa giới hành chính, tỉnh Ninh Bình mới sở hữu diện tích đất nông nghiệp lớn cùng nhiều tiểu vùng sinh thái khác nhau. Đây được xem là điều kiện thuận lợi để phát triển đa dạng các loại cây trồng.

Theo đánh giá của ngành nông nghiệp địa phương, giống đậu rau ngồi ĐRV18 là một trong những đối tượng cây trồng có triển vọng để bổ sung vào cơ cấu rau màu của tỉnh trong thời gian tới.

Sau khi hoàn thành các bước đánh giá, tổng kết mô hình, các cơ quan chuyên môn dự kiến sẽ từng bước chuyển giao và nhân rộng sản xuất tại các vùng chuyên canh rau màu. Mục tiêu ban đầu hướng tới quy mô từ 500 ha trở lên để người dân làm quen với kỹ thuật canh tác, đồng thời xây dựng thị trường tiêu thụ ổn định.

Với khả năng thích ứng tốt trước điều kiện thời tiết bất thuận, giảm chi phí đầu tư, phù hợp cả sản xuất hàng hóa và canh tác quy mô hộ gia đình, giống đậu rau ngồi đang mở ra cơ hội hình thành một ngành hàng mới cho địa phương.

CHUNG SỨC VÌ MỘT NỀN NÔNG NGHIỆP THÍCH ỨNG VÀ BỀN VỮNG

Biến đổi khí hậu đang đặt ra những thách thức chưa từng có đối với sản xuất nông nghiệp. Những đợt nắng nóng kéo dài, mưa lớn cực đoan, giông lốc hay ngập úng đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cây trồng trên nhiều vùng sản xuất.

Trong bối cảnh đó, câu chuyện của giống đậu rau ngồi ĐRV18 cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của liên kết "3 nhà".

Nhà khoa học tạo ra giống cây mới phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Nhà quản lý tổ chức khảo nghiệm, đánh giá và xây dựng chính sách hỗ trợ. Hợp tác xã, doanh nghiệp cùng nông dân là những người trực tiếp đưa tiến bộ kỹ thuật vào cuộc sống.

Khi ba mắt xích này cùng đồng hành, những kết quả nghiên cứu sẽ không nằm trên giấy, những chủ trương sẽ không dừng ở kế hoạch và người nông dân sẽ có thêm cơ hội tiếp cận các mô hình sản xuất hiệu quả.

Từ những luống đậu xanh tốt trên vùng đất Nho Quan hôm nay, một hướng đi mới đang dần hình thành. Đó là hành trình xây dựng nền nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng cao giá trị sản xuất và tạo sinh kế bền vững cho người dân bằng chính sức mạnh của sự liên kết giữa nhà khoa học, nhà quản lý và doanh nghiệp.