Doanh nghiệp: “Mắt xích” quan trọng trong chuỗi liên kết phát triển nông nghiệp ở Ninh Bình

Thực tiễn sản xuất trong những năm gần đây cho thấy, ở đâu có doanh nghiệp đồng hành, ở đó nông dân mạnh dạn đầu tư sản xuất, chất lượng nông sản được nâng lên và đầu ra sản phẩm được bảo đảm. Chính vì vậy, doanh nghiệp đang trở thành “mắt xích” quan trọng trong chuỗi liên kết phát triển nông nghiệp của địa phương.

Từ sản xuất manh mún đến liên kết chuỗi giá trị

Ninh Bình là địa phương có nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp với các vùng sản xuất lúa chất lượng cao, cây rau màu, cây ăn quả và nhiều sản phẩm đặc sản địa phương. Tuy nhiên, cũng như nhiều địa phương khác, sản xuất nông nghiệp của Ninh Bình từng đối mặt với không ít khó khăn do quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết, khả năng tiếp cận thị trường hạn chế và thường xuyên chịu tác động của thiên tai, dịch bệnh.

Nhằm khắc phục những hạn chế đó, ngành nông nghiệp Ninh Bình đã tập trung thúc đẩy tái cơ cấu sản xuất, xây dựng các vùng sản xuất tập trung và phát triển các mô hình liên kết giữa nông dân, hợp tác xã (HTX) và doanh nghiệp.

Ông Lã Quốc Tuấn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Ninh Bình cho biết, toàn tỉnh hiện duy trì khoảng hơn 100 cánh đồng lớn sản xuất lúa và cây rau màu với diện tích trên 3.300 ha. Nhiều mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm được triển khai hiệu quả như liên kết sản xuất lúa giống, gạo hữu cơ, trồng dứa, trồng sen, sản xuất rau màu công nghệ cao và các mô hình canh tác lúa giảm phát thải.

Điểm chung của các mô hình này là đều có sự tham gia của doanh nghiệp trong vai trò tổ chức sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Thay vì để người dân tự sản xuất, tự tìm đầu ra như trước đây, doanh nghiệp đã cùng HTX xây dựng quy trình sản xuất đồng bộ, cung ứng vật tư đầu vào và ký kết hợp đồng tiêu thụ, qua đó giảm thiểu rủi ro cho người sản xuất.

Một trong những vai trò nổi bật của doanh nghiệp là đưa các giống cây trồng mới và tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất. Trong đó, mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ giống đậu đũa ngồi chịu nhiệt ĐRV18 tại HTX Nông nghiệp Đồng Phong, xã Nho Quan là một ví dụ điển hình. Mô hình được triển khai trên diện tích 4 ha với sự phối hợp giữa Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu và Công nghệ Phúc Hưng, hợp tác xã và người dân địa phương.

Trong mô hình này, doanh nghiệp không chỉ cung cấp giống mà còn hướng dẫn toàn bộ quy trình kỹ thuật từ khâu làm đất, bón phân, chăm sóc đến phòng trừ sâu bệnh... Nhờ áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật tiên tiến, giống đậu ĐRV18 sinh trưởng phát triển tốt, tỷ lệ mọc mầm đạt 95%, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, đặc biệt, năng suất thực thu đạt khoảng 26 tấn/ha.

Ông Tuấn cho biết, sau một thời gian triển khai, mô hình này mang lại hiệu quả kinh tế mang lại rất cao. Với doanh thu khoảng 261 triệu đồng/ha, sau khi trừ chi phí, người dân thu lãi khoảng 7,7 triệu đồng mỗi sào. Đây là mức lợi nhuận vượt trội so với nhiều loại cây trồng truyền thống như lúa, ngô, lạc… đang được canh tác trên địa bàn.

Kết quả này cho thấy, khi doanh nghiệp tham gia từ đầu vào đến đầu ra, nông dân không chỉ tiếp cận được giống mới, kỹ thuật mới mà còn giảm đáng kể rủi ro trong sản xuất.

Không chỉ riêng cây đậu đũa, thời gian qua, nhiều doanh nghiệp đang đồng hành cùng ngành nông nghiệp Ninh Bình trong các lĩnh vực sản xuất lúa chất lượng cao, lúa giống, nông nghiệp hữu cơ, sản xuất giảm phát thải và phát triển cây trồng có giá trị kinh tế cao.

Từ thực tế sản xuất cho thấy, theo ông Tuấn, điều người nông dân quan tâm nhất không chỉ là năng suất mà còn là đầu ra sản phẩm. Nhiều mô hình sản xuất trước đây đạt năng suất cao nhưng không duy trì được do thiếu thị trường tiêu thụ ổn định. Sự tham gia của doanh nghiệp đã góp phần giải quyết bài toán này. Thông qua các hợp đồng liên kết, doanh nghiệp cam kết thu mua sản phẩm với mức giá thỏa thuận trước, giúp người dân yên tâm đầu tư sản xuất.

Không chỉ tiêu thụ sản phẩm, nhiều doanh nghiệp còn tham gia xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và kết nối với hệ thống phân phối hiện đại. Điều này giúp nông sản Ninh Bình từng bước nâng cao giá trị gia tăng, mở rộng thị trường tiêu thụ và đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của người tiêu dùng.

Trong bối cảnh thị trường nông sản có nhiều biến động, liên kết với doanh nghiệp chính là giải pháp quan trọng giúp ổn định sản xuất, hạn chế tình trạng “được mùa mất giá”.

Đồng hành cùng nông nghiệp xanh và giảm phát thải

Ông Tuấn cho biết, hiện nay, xu hướng phát triển nông nghiệp không chỉ hướng tới tăng năng suất mà còn phải giảm phát thải, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Đây cũng là lĩnh vực mà doanh nghiệp đang thể hiện vai trò ngày càng rõ nét.

Trong thời gian qua, ngành nông nghiệp Ninh Bình đã phối hợp với các tổ chức, doanh nghiệp và đơn vị nghiên cứu triển khai nhiều mô hình canh tác lúa tiết kiệm nước, giảm phát thải khí nhà kính và tạo tín chỉ carbon. Các mô hình sản xuất lúa giảm phát thải hiện đã được mở rộng trên diện tích hơn 8.800 ha. Việc ứng dụng cơ giới hóa, tưới tiết kiệm nước, sử dụng phân bón hợp lý và quản lý đồng ruộng theo quy trình tiên tiến không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường.

Doanh nghiệp đóng vai trò cầu nối giữa khoa học công nghệ với sản xuất thực tiễn. Thông qua các dự án hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức quốc tế, nhiều tiến bộ kỹ thuật mới đã được chuyển giao đến người dân một cách hiệu quả.

Có thể nói, doanh nghiệp đang trở thành lực lượng tiên phong trong việc thúc đẩy chuyển đổi từ nền nông nghiệp truyền thống sang nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn và phát thải thấp. Sự tham gia của doanh nghiệp cũng góp phần nâng cao vai trò của các HTX nông nghiệp.

Trong các mô hình liên kết hiện nay, HTX đóng vai trò tập hợp nông dân, tổ chức sản xuất theo quy trình thống nhất và làm đầu mối ký kết với doanh nghiệp. Đây là điều kiện quan trọng để hình thành vùng nguyên liệu tập trung và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Thông qua liên kết, nhiều HTX trên địa bàn tỉnh đã từng bước đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao năng lực quản trị và mở rộng quy mô sản xuất.

Đối với người dân, liên kết với doanh nghiệp giúp tiếp cận nguồn vật tư chất lượng, kỹ thuật tiên tiến và thị trường tiêu thụ ổn định. Thu nhập được cải thiện không chỉ góp phần nâng cao đời sống mà còn tạo động lực để người dân gắn bó với sản xuất nông nghiệp. Từ đó, kinh tế nông thôn được thúc đẩy phát triển, góp phần thực hiện hiệu quả chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao và nông thôn mới kiểu mẫu của địa phương.

Mặc dù đã đạt được những kết quả tích cực, theo ông Tuấn, số lượng doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp ở Ninh Bình vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế của địa phương. Theo đánh giá của một số chuyên gia, sản xuất nông nghiệp vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro do tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai và dịch bệnh. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp còn e ngại khi đầu tư vào lĩnh vực này.

Bên cạnh đó, quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, việc tích tụ đất đai gặp khó khăn, hạ tầng phục vụ sản xuất ở một số nơi chưa đồng bộ cũng ảnh hưởng đến hiệu quả liên kết.

Để phát huy hơn nữa vai trò của doanh nghiệp, theo ông Tuấn, tỉnh Ninh Bình cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp; hỗ trợ xây dựng vùng nguyên liệu tập trung; tạo điều kiện tiếp cận đất đai, tín dụng và ứng dụng khoa học công nghệ. Cùng với đó, cần đẩy mạnh xây dựng thương hiệu nông sản, phát triển hệ thống logistics và xúc tiến thương mại để mở rộng thị trường tiêu thụ.

Thực tiễn từ các mô hình liên kết sản xuất trên địa bàn tỉnh cho thấy, doanh nghiệp không chỉ là đơn vị tiêu thụ sản phẩm mà còn là trung tâm kết nối toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp từ giống, vật tư, kỹ thuật đến chế biến và thị trường. Sự đồng hành của doanh nghiệp đã giúp người nông dân thay đổi tư duy sản xuất, chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa, từ chạy theo sản lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng.

Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang hướng tới mục tiêu phát triển xanh, hiện đại và bền vững, vai trò của doanh nghiệp sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Thu hút và phát huy hiệu quả nguồn lực từ doanh nghiệp chính là chìa khóa để Ninh Bình xây dựng thành công nền nông nghiệp sinh thái, hiệu quả và có sức cạnh tranh cao trong những năm tới.