Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và những thách thức gia tăng về quản lý tài nguyên nước và phòng chống thiên tai, việc ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo vào lĩnh vực thủy lợi, đê điều và tài nguyên nước sẽ đóng vai trò then chốt để đảm bảo quản lý hiệu quả và bền vững nguồn tài nguyên này. Giai đoạn 2026-2030 sẽ chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của thủy lợi thông minh, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế và ứng phó với biến đổi khí hậu. Các chính sách đột phá và sự thay đổi trong công tác quản lý sẽ là nền tảng cho an ninh nguồn nước quốc gia và phát triển bền vững.
Phát triển thủy lợi thông minh
Mới đây tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có cuộc họp nghe về kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực thủy lợi, đê điều, phòng chống thiên tai (PCTT) và tài nguyên nước cho giai đoạn 2026-2030. Theo báo cáo của Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ NN&MT), Kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo lĩnh vực thủy lợi, đê điều - phòng chống thiên tai và tài nguyên nước giai đoạn 2026 - 2030 được xây dựng trên cơ sở chủ trương của Đảng, định hướng phát triển ngành và yêu cầu thực tiễn. Điểm mới là chuyển từ cách tiếp cận theo danh mục đề tài sang cách tiếp cận theo nhu cầu quản lý và phát triển.
Cuộc họp diễn ra trong bối cảnh những thách thức lớn về quản lý tài nguyên nước và phòng chống thiên tai đang ngày càng gia tăng, đòi hỏi ngành phải nhanh chóng thích ứng và áp dụng các giải pháp công nghệ tiên tiến nhằm đảm bảo an ninh nguồn nước và quản lý bền vững tài nguyên nước quốc gia. Chính vì vậy, trong giai đoạn 2026-2030, lĩnh vực thủy lợi sẽ tập trung phát triển các hệ thống thủy lợi thông minh. Tại cuộc họp này, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ số và dữ liệu thời gian thực trong việc quản lý và vận hành công trình thủy lợi sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa quy trình và quản lý tài nguyên nước hiệu quả. Các mô hình dự báo - cảnh báo sẽ được triển khai nhằm hỗ trợ ra quyết định trong các tình huống như hạn hán, xâm nhập mặn và lũ lụt, giúp các cơ quan quản lý chủ động điều phối và bảo đảm an toàn hệ thống thủy lợi.
Được biết, các hệ thống thủy lợi thông minh sẽ được tập trung triển khai trước mắt tại các hồ chứa lớn như Cửa Đạt, Tả Trạch, những công trình có tầm quan trọng đặc biệt, liên quan đến an ninh quốc gia. Cùng với đó, các hệ thống thủy lợi lớn, liên vùng và liên tỉnh như Bắc Hưng Hải và Dầu Tiếng - Phước Hòa sẽ được đầu tư nâng cấp, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số ngành thủy lợi để hỗ trợ ra quyết định trong việc phân phối và điều hòa nguồn nước.
Ngoài phát triển thủy lợi thông minh, đề xuất chính sách đột phá sẽ được đưa ra nhằm thúc đẩy và tạo điều kiện cho các công ty khai thác công trình thủy lợi khai thác tối đa tiềm năng và lợi thế của các công trình này. Mục tiêu là giảm phụ thuộc vào ngân sách nhà nước, tự chủ tài chính và hiện đại hóa các công ty khai thác công trình thủy lợi. Các công ty sẽ tập trung vào đổi mới chiến lược và phát triển các hoạt động khai thác hiệu quả các công trình thủy lợi có liên quan từ hai tỉnh trở lên.
Giai đoạn 2026-2030 sẽ chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của các công trình thủy lợi lớn, mang tính chất liên vùng và liên tỉnh. Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng, sự cần thiết phải hình thành mạng liên kết thủy lợi liên vùng, để chủ động trong việc tích trữ, điều hòa và cân đối nguồn nước, bảo đảm nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của các vùng, địa phương. Các công trình nước sạch sẽ được tập trung đầu tư tại các vùng như Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên, nơi đang gặp khó khăn với nước sạch trong các thời kỳ hạn hán và xâm nhập mặn.
Đột phá với chuyển đổi số và bảo đảm an ninh nguồn nước
Cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh đã đưa ra nguyên tắc cốt lõi trong quản lý tài nguyên nước, đó là phải quản lý tổng hợp và thống nhất giữa nước mặt và nước dưới đất, giữa thượng lưu và hạ lưu. Điều này đòi hỏi sự phân công và phân cấp rõ ràng trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý nhà nước, từ quy hoạch, xây dựng, đến vận hành công trình thủy lợi và cấp nước đô thị. Cục sẽ tiếp tục nâng cao hiệu lực công tác quản lý tài nguyên nước, đảm bảo an ninh tài nguyên nước quốc gia.
Bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia là mục tiêu xuyên suốt trong kế hoạch 2026-2030. Luật Tài nguyên nước 2023 đã đưa ra các quy định về bảo vệ tài nguyên nước, tập trung vào việc duy trì dòng chảy tối thiểu, kiểm soát khai thác nước dưới đất và quy hoạch nguồn nước. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ đưa ra các chính sách cụ thể nhằm đảm bảo Việt Nam tiệm cận với các quốc gia tiên tiến trong việc quản lý tài nguyên nước và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Điều hòa và phân phối tài nguyên nước là công cụ quan trọng trong việc sử dụng và bảo vệ tài nguyên nước hiệu quả. Luật Tài nguyên nước 2023 đã bổ sung các quy định về kịch bản nguồn nước hàng năm, làm cơ sở cho các cơ quan nhà nước và địa phương xây dựng kế hoạch khai thác và sử dụng tài nguyên nước hợp lý, đặc biệt trong các tình huống hạn hán hoặc thiếu nước.
Công tác hiện đại hóa quản lý tài nguyên nước sẽ được thực hiện qua việc phát triển hệ thống cơ sở dữ liệu tài nguyên nước quốc gia, hỗ trợ ra quyết định và giảm thiểu chi phí vận hành. Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, chuyển đổi số trong quản lý tài nguyên nước sẽ không chỉ giúp tối ưu hóa việc phân phối nguồn nước mà còn hỗ trợ các cơ quan chức năng trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu.
Trong giai đoạn này, phục hồi các dòng sông chết cũng là một nhiệm vụ quan trọng. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tập trung xây dựng các chương trình phục hồi nguồn nước bị suy thoái, đặc biệt là các dòng sông bị ô nhiễm hoặc cạn kiệt, nhằm tạo dòng chảy và khôi phục cảnh quan môi trường sinh thái.
Dự kiến, giai đoạn 2026-2030 sẽ chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ của ngành thủy lợi và tài nguyên nước tại Việt Nam. Với những định hướng đột phá trong quản lý tài nguyên nước, ứng dụng công nghệ số và phát triển thủy lợi thông minh, mục tiêu không chỉ là tăng cường hiệu quả sử dụng nước, mà còn là bảo vệ nguồn tài nguyên nước cho phát triển bền vững trong tương lai. Những chỉ đạo và định hướng rõ ràng từ các lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng sự tham gia của các chuyên gia và cộng đồng sẽ là nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện và bền vững của ngành này.
Với tổng mức đầu tư lên tới 5 tỷ USD, không chỉ các nhà đầu tư mà ngay cả giới chuyên gia BĐS cũng phải tò mò về điểm đặc biệt ở 3 siêu dự án của Sunshine Group.
