news
Dự báo thời tiết nguy hiểm: Cảnh báo để hành động

Dự báo thời tiết nguy hiểm: Cảnh báo để hành động

Thứ hai, 28/9/2026, 05:41 (GMT+7)
logo Tại Hà Nội, các chuyên gia khí tượng thủy văn trong nước và quốc tế trao đổi về những giới hạn của dự báo, cách truyền đạt rủi ro và việc đưa cảnh báo đến đúng người để kịp thời ứng phó.
821725482_2318359682348031_2281941633381602694_n_1790306782.jpg
PGS,TS. Mai Văn Khiêm, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh Cục KTTV

Chiều 24/9/2026, tại trụ sở Cục Khí tượng Thủy văn ở Hà Nội, các chuyên gia trong nước và quốc tế trao đổi kinh nghiệm về dự báo, cảnh báo thời tiết nguy hiểm. Phiên thảo luận diễn ra trong khuôn khổ Hội nghị lần thứ 11 của Ban tư vấn dự báo thời tiết nguy hiểm thuộc Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), tổ chức từ ngày 21 đến 24/9.

Hội nghị diễn ra vào dịp tròn 20 năm kể từ khi hoạt động dự báo thời tiết nguy hiểm của WMO khởi đầu dưới hình thức dự án trình diễn năm 2006; đến năm 2019, WMO chuyển dự án thành Chương trình Dự báo thời tiết nguy hiểm (SWFP). Đây cũng là dịp đánh dấu 15 năm Việt Nam đăng cai Trung tâm hỗ trợ dự báo thời tiết nguy hiểm khu vực Đông Nam Á tại Hà Nội, từ năm 2011. Mở đầu phiên trao đổi, PGS,TS. Mai Văn Khiêm, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, chào mừng các chuyên gia quốc tế và bày tỏ hy vọng cuộc gặp là dịp để các bên trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ ý tưởng.

820554394_2211295732936369_4509922835033685435_n_1790306889.jpg
Ông Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: Cục KTTV

Giới thiệu hoạt động của Trung tâm điều hành tác nghiệp, ông Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, cho biết hệ thống hiện phục vụ từ cảnh báo cực ngắn về dông lốc, mưa lớn và bão nhiệt đới đến dự báo thời tiết 1-10 ngày, dự báo khí hậu, thủy văn và thời tiết biển. Đây cũng là nơi đặt trung tâm hỗ trợ dự báo thời tiết nguy hiểm và trung tâm hỗ trợ cảnh báo lũ quét khu vực Đông Nam Á (SeA-FFGS). Ông đề nghị thảo luận bốn vấn đề: tiến bộ và giới hạn của dự báo thời tiết nguy hiểm; chuyển sang dự báo dựa trên tác động; sự thay đổi của thiên tai trong bối cảnh biến đổi khí hậu; và tác động của El Niño.

Dự báo tốt hơn vẫn phải nói rõ điều chưa chắc chắn

Ông Vikash Raven, Giám đốc dự báo khu vực Thái Bình Dương của Cơ quan Khí tượng New Zealand, cho biết dự báo mưa lớn do đối lưu mạnh là thách thức lớn khi địa hình và hoàn lưu khí quyển phức tạp. Theo ông, thông điệp cảnh báo cần truyền tải cả mức độ không chắc chắn của dự báo trong từng trường hợp và hướng ứng phó; cơ quan khí tượng cũng phải xử lý thông tin sai lệch trên mạng xã hội. Ông nhấn mạnh việc minh bạch về độ không chắc chắn giúp xây dựng lòng tin với công chúng.

Ông Dmitry Kiktev, Phó Giám đốc Trung tâm Khí tượng Thủy văn quốc gia Nga, chỉ ra áp lực khi người dân và nhà hoạch định chính sách muốn biết chính xác thiên tai có xảy ra hay không, bắt đầu và kết thúc lúc nào. Theo ông, bản chất không chắc chắn của dự báo thiên tai cần được truyền đạt đầy đủ, nhất là với người chịu trách nhiệm đưa ra quyết định cuối cùng.

Ông Emmanuel Clopet, phụ trách khu vực Ca-ri-bê của Cơ quan Khí tượng Pháp, cho rằng biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tính dễ bị tổn thương của cơ sở hạ tầng và con người. Theo ông, dự báo thời tiết ở vùng nhiệt đới, đặc biệt những nơi có địa hình phức tạp, khó hơn rõ rệt so với vùng vĩ độ cao như Paris. Một bản tin dù tốt về kỹ thuật cũng không phát huy tác dụng nếu công chúng không hiểu để hành động.

anh-cuc-kttv_1790307983_1790324320.png
Tại phiên thảo luận, các chuyên gia quốc tế đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn và góc nhìn sâu sắc từ quốc gia của mình. Ảnh: Cục KTTV

Đưa cảnh báo đến đúng cộng đồng, đúng lĩnh vực

Dự báo dựa trên tác động là nội dung được nhiều đại biểu đề cập. Ngoài thông tin về mưa lớn hay gió mạnh, cách tiếp cận này nêu những ảnh hưởng có thể xảy ra với người dân và các lĩnh vực để hỗ trợ quyết định ứng phó. WMO cũng xác định đây là một hướng phát triển của Chương trình Dự báo thời tiết nguy hiểm (SWFP).

Ông Puseletso Mofokeng, đại diện Nam Phi, nêu khó khăn trong cảnh báo sớm vòi rồng: theo số liệu ông chia sẻ, trong 16 năm, nước này chỉ có một lần cảnh báo thành công, trước khoảng 40 phút vào năm 2017. Về dự báo dựa trên tác động, ông cho biết Nam Phi chủ trương phối hợp với các lĩnh vực năng lượng, y tế, giáo dục và quản lý rủi ro để đánh giá ảnh hưởng đối với từng lĩnh vực. Việc phối hợp với truyền thông giúp diễn đạt thông tin khoa học dễ hiểu hơn, gắn với tác động và cách ứng phó.

Ông William Bolhofer, đại diện Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA), giới thiệu hệ thống mô hình tích hợp phục vụ dự báo về nước, thời tiết, khí hậu, thời tiết không gian và sóng thần, với các sản phẩm cung cấp miễn phí cho cơ quan liên bang. Từ thực tế có người dân phớt lờ cảnh báo lốc xoáy, ông đề cập hướng dự báo dựa trên tác động và sáng kiến Weather-Ready Nation, cùng mạng lưới “Đại sứ thời tiết” tại cộng đồng nhằm giúp cảnh báo được truyền đạt, hiểu và ứng phó kịp thời. Theo ông, trong một số tình huống khẩn cấp, các bang có thể đề nghị NOAA hỗ trợ dự báo có độ phân giải cao hơn để thu hẹp khu vực cảnh báo rủi ro cao.

Ông Emmanuel Clopet cho biết phát triển sản phẩm và dịch vụ dự báo dựa trên tác động là ưu tiên của Cơ quan Khí tượng Pháp. Ông Agie Putra, đại diện Indonesia, nhận định thiên tai khí tượng thủy văn là rủi ro lớn tại ASEAN. Theo ông, dù chất lượng dự báo được cải thiện, nhiều người dân ở các nước nhiệt đới vẫn phớt lờ cảnh báo; vì thế thông tin cần đến đúng người chịu ảnh hưởng và dẫn tới hành động sớm.

819763219_1761719804944772_8822021170935584165_n_1790307531.jpg
Buổi thảo luận đã diễn ra thành công tốt đẹp, mở ra nhiều cơ hội hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm, thông tin giữa các quốc gia trong nỗ lực chung nhằm nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo thời tiết nguy hiểm, tăng cường hiệu quả của các thông tin dự báo, cảnh báo trong giảm nhẹ rủi ro thiên tai trên toàn cầu. Ảnh: Cục KTTV

Cùng ứng phó với nhiễu loạn thông tin

Ông Eladio Leon, đại diện Cơ quan Khí tượng Costa Rica, nêu áp lực xử lý thông tin từ những người tự đưa ra nhận định khí tượng và có lượng theo dõi lớn trên mạng xã hội. Ông cũng cho biết, Costa Rica hợp tác với các lĩnh vực nông nghiệp, du lịch và năng lượng để xây dựng dự báo chuyên biệt, phù hợp nhu cầu sử dụng của từng ngành.

Ông Vikash Raven cho biết, New Zealand đã thành lập nhóm truyền thông chuyên nghiệp từ khoảng 10 năm trước và phối hợp với những người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội. Ông cũng nêu cơ chế phối hợp 24/7 giữa NIWA, MetService, GNS Science và lực lượng phòng vệ dân sự, đồng thời sử dụng dự báo dựa trên tác động, cảnh báo dựa trên rủi ro và dự báo xác suất. Bà Monica Sharma, đại diện Cơ quan Khí tượng Ấn Độ, chia sẻ việc duy trì các buổi gặp với báo chí, đối tác chuyên ngành để cập nhật cảnh báo thời tiết nguy hiểm cùng các dự báo tháng, dự báo mùa.

Kết thúc phiên thảo luận, PGS,TS. Mai Văn Khiêm nhận định các cơ quan khí tượng thủy văn, dù thuộc những khu vực địa lý khác nhau, đều đối diện một số bài toán chung. Theo ông, thiên tai có xu hướng gia tăng về cường độ, thay đổi về tần suất và khu vực xuất hiện; dự báo mưa lớn vẫn là thách thức lớn. Lượng thông tin dự báo từ mô hình, internet và mạng xã hội cũng ngày càng nhiều. Tại Việt Nam, PGS,TS. Mai Văn Khiêm cho biết ngành khí tượng thủy văn đang đẩy mạnh giáo dục cộng đồng, giữ liên hệ với các ngành, lĩnh vực và cung cấp thông tin thường xuyên qua nền tảng trực tuyến, phương tiện truyền thông để nâng cao nhận thức, thúc đẩy ứng phó hiệu quả.

Phiên thảo luận cho thấy, mối quan tâm chung của các đại biểu: nâng chất lượng dự báo, giải thích rõ giới hạn của thông tin và phối hợp với các ngành để cảnh báo đến đúng người có nguy cơ. Đây là những vấn đề các cơ quan khí tượng thủy văn tiếp tục trao đổi trong nỗ lực giảm nhẹ rủi ro thiên tai.

Hồng Minh