Đưa Quyết định 540/QĐ-TTg vào thực tiễn sản xuất: Động lực thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp

Tạo nền tảng khoa học cho nông nghiệp tuần hoàn

Quyết định 540 xác định rõ: Phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp phải dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất. Mục tiêu không chỉ là giảm phát thải, bảo vệ môi trường mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, gia tăng giá trị nông sản và thu nhập cho người sản xuất.

Theo Đề án, đến năm 2030, ít nhất 20% nhiệm vụ khoa học và công nghệ phục vụ trực tiếp cho phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp; tối thiểu 50% phụ phẩm, phế phẩm nông nghiệp được xử lý, tái sử dụng; tổn thất sau thu hoạch các sản phẩm nông, lâm, thủy sản chủ lực giảm từ 0,5–1% mỗi năm. Đây là những chỉ tiêu mang tính định lượng, thể hiện quyết tâm đưa kinh tế tuần hoàn từ chủ trương thành hành động cụ thể.

Chuyển từ chính sách sang hành động

Theo ông Nguyễn Như Cường, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), để Quyết định 540 sớm đi vào cuộc sống, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (trước đây) đã ban hành Kế hoạch hành động triển khai Đề án (Quyết định 4411/QĐ-BNN-KHCN ngày 13/12/2024), tạo cơ sở pháp lý và tổ chức thực hiện đồng bộ từ Trung ương đến địa phương.

Đến nay, nhiều dự án khoa học công nghệ thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp đã được phê duyệt và triển khai. Trong lĩnh vực trồng trọt, đã có dự án với 6 nhiệm vụ trọng tâm, tổng kinh phí hơn 29 tỷ đồng tập trung vào nghiên cứu quy trình canh tác khép kín, giảm phát thải, tái chế phụ phẩm nông nghiệp làm phân bón hữu cơ, giá thể trồng cây và nguyên liệu đầu vào cho sản xuất xanh.

Trong lĩnh vực chăn nuôi, các nhiệm vụ nghiên cứu công nghệ thu gom, xử lý chất thải rắn, sản xuất sản phẩm dinh dưỡng hữu cơ và sử dụng phụ phẩm làm thức ăn chăn nuôi đang từng bước được chuyển giao cho doanh nghiệp, hợp tác xã và trang trại quy mô lớn. Điều này không chỉ giúp giảm ô nhiễm môi trường nông thôn mà còn góp phần giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế.

Tại nhiều địa phương như thành phố Hà Nội, Ninh Bình, thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Cần Thơ… Quyết định 540 đã trở thành “kim chỉ nam” cho việc xây dựng các mô hình nông nghiệp tuần hoàn gắn với điều kiện thực tiễn từng vùng sinh thái. Ở các vùng trồng lúa, rơm rạ sau thu hoạch được thu gom, xử lý làm phân bón hữu cơ hoặc nguyên liệu trồng nấm, thay vì đốt bỏ gây ô nhiễm môi trường. Ở các vùng chăn nuôi tập trung như Bắc Ninh, Đồng Nai, Long An… chất thải được xử lý bằng công nghệ sinh học, sản xuất khí sinh học và phân bón phục vụ trồng trọt.

Trong lĩnh vực lâm nghiệp, việc nghiên cứu sản xuất viên nén năng lượng từ phụ phẩm gỗ, tre nứa và sản xuất giá thể hữu cơ từ phế phụ phẩm lâm nghiệp để trồng dược liệu dưới tán rừng đã mở ra hướng đi mới, gia tăng giá trị cho tài nguyên rừng và sinh kế của người dân miền núi.

Những mô hình này cho thấy, khi khoa học công nghệ được đưa vào sản xuất một cách bài bản, kinh tế tuần hoàn không còn là khái niệm xa vời mà trở thành giải pháp thiết thực, mang lại lợi ích kép về kinh tế và môi trường.

Đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, liên kết theo chuỗi, hướng tới nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp

Cũng theo ông Nguyễn Như Cường, một trong những điểm nhấn của Quyết định 540 là chú trọng công tác chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực. Theo mục tiêu Đề án, 100% cán bộ khuyến nông và tổ khuyến nông được tập huấn về quy trình xử lý, tái chế chất thải, phụ phẩm nông nghiệp; 80% trang trại và 50% hợp tác xã được tiếp cận các công nghệ, quy trình quản lý chất thải và tái sử dụng phụ phẩm.

Thực tiễn cho thấy, nơi nào làm tốt công tác khuyến nông, chuyển giao kỹ thuật, nơi đó mô hình nông nghiệp tuần hoàn phát triển nhanh và bền vững hơn. Người nông dân không chỉ được “cầm tay chỉ việc” mà còn thay đổi tư duy sản xuất, từ khai thác tối đa tài nguyên sang sử dụng tiết kiệm, hiệu quả và có trách nhiệm với môi trường.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả bước đầu đã đạt được, việc đưa Quyết định 540 vào thực tiễn còn gặp không ít khó khăn. Hiện nay, nhiều công nghệ xử lý, tái chế phụ phẩm còn chi phí cao, khó áp dụng ở quy mô nhỏ lẻ. Việc liên kết giữa nhà khoa học, doanh nghiệp, nông dân còn nhiều hạn chế, thiếu tính bền vững và thị trường tiêu thụ những sản phẩm nông nghiệp tuần hoàn còn hạn chế.

Để khắc phục những hạn chế này, ông Cường cho rằng, các cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp tuần hoàn; hỗ trợ tín dụng xanh, giảm rủi ro cho các mô hình mới. Đồng thời, đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức của người sản xuất và người tiêu dùng về giá trị của sản phẩm nông nghiệp tuần hoàn.

Quyết định 540/QĐ-TTg không chỉ là một Đề án khoa học công nghệ mà còn là định hướng chiến lược cho quá trình chuyển đổi nông nghiệp Việt Nam theo hướng xanh, tuần hoàn và bền vững. Việc đưa Quyết định vào thực tiễn sản xuất đã và đang tạo ra những chuyển biến tích cực, góp phần nâng cao giá trị gia tăng trong chuỗi ngành hàng nông sản, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

“Trong thời gian tới, với sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương, nhà khoa học, doanh nghiệp và người nông dân… Quyết định 540 kỳ vọng sẽ tiếp tục được triển khai sâu rộng, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ tài nguyên, môi trường”, ông Cường cho biết.