Hà Nội: Bảo vệ môi trường trong nuôi thủy sản

Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước, mà còn có diện tích mặt nước rộng lớn, với hơn 30.000 ha ao, hồ, sông, đập có tiềm năng phát triển nuôi thủy sản. Đây là lợi thế quan trọng giúp nhiều xã ngoại thành như Ba Vì, Mỹ Đức, Ứng Hòa, Phú Xuyên… hình thành các vùng nuôi quy mô lớn, tập trung, cung cấp đáng kể cho sản lượng thủy sản hằng năm và tạo sinh kế ổn định cho người dân.

Theo thống kê, hiện nay diện tích nuôi thủy sản của Hà Nội khoảng 24.500 ha, sản lượng nuôi thuỷ sản năm 2025 đạt khoảng 136.500 tấn. Trong đó có 102 vùng nuôi thủy sản tập trung ở 141 xã huyện như Ba Vì, Mỹ Đức, Ứng Hòa, Phú Xuyên, Thanh Oai, Chương Mỹ, Thường Tín… với tổng diện tích khoảng 9.828 ha. Với sản lượng nuôi thủy sản lớn như cá chép, trắm, rô phi,... đã đáp ứng một phần nhu cầu thực phẩm của người dân Thủ đô...

Với lợi thế có diện tích mặt nước lớn, thuận lợi cho phát triển nuôi thủy sản nhưng Hà Nội đang đứng trước áp lực về môi trường. Bà Hoàng Thị Nhiên, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y thành phố Hà Nội cho biết, hiện nay môi trường nước tại nhiều khu vực nuôi thủy sản của Hà Nội đang chịu áp lực về ô nhiễm. Đặc biệt, một số vùng nuôi lấy nguồn nước từ các sông nội đô như sông Nhuệ, sông Tô Lịch… vào mùa hè, mùa khô làm ảnh hưởng rất lớn đến các vùng vuôi thủy sản. Đây là nguyên nhân khiến nhiều ao nuôi thường xuyên ghi nhận các chỉ số môi trường vượt ngưỡng cho phép, đặc biệt là BOD, COD, N, P, amoni…

Bên cạnh đó, phần lớn hộ nuôi thủy sản nhỏ lẻ chưa thực hiện kiểm tra chất lượng nước định kỳ. Việc xử lý bùn đáy, nước thải cuối vụ vẫn còn thiếu quy trình chuẩn. Một số hộ nuôi còn lạm dụng thuốc, hóa chất hoặc sử dụng chế phẩm sinh học không đúng hướng dẫn, gây rủi ro tích tụ tồn dư và ảnh hưởng đến hệ sinh thái thủy vực. Trong khi đó, do sự biến đổi khí hậu khiến các đợt nắng nóng kéo dài, mưa lớn cực đoan xuất hiện ngày càng nhiều, làm thay đổi đột ngột các yếu tố môi trường như pH, DO, độ kiềm… dẫn tới bùng phát dịch bệnh trên tôm cá, gây thiệt hại không nhỏ cho người nuôi.

Theo bà Nhiên, nguyên nhân chính của các vấn đề trên đó là,  hiện nay việc quy hoạch các vùng nuôi thủy sản của Hà Nội chưa đồng bộ, thiếu hạ tầng như xử lý nước thải và ao lắng, ao lọc… đặc biệt là cấp nước đầu vào. Bên cạnh đó, nhận thức của người nuôi còn hạn chế trong công tác bảo vệ môi trường. Vẫn còn một số hộ lạm dụng thức ăn công nghiệp, thuốc hóa học trong nuôi thủy sản và chưa áp dụng rộng rãi quy trình nuôi an toàn sinh học. Công tác quan trắc, cảnh báo môi trường còn chưa bao phủ toàn bộ diện tích nuôi…

Để khắc phục những tồn tại trên, thực hiện Quyết định số 911/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về bảo vệ môi trường trong hoạt động thủy sản giai đoạn 2021–2030, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 305/KH-UBND (ngày 24/10/2024) và triển khai nhiều nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới, thành phố Hà Nội đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền trong bảo vệ môi trường ngành nông nghiệp nói chung và lĩnh vực thủy sản nói riêng. Cụ thể, thời gian qua, Hà Nội đã tổ chức 20 lớp tập huấn về quản lý chất lượng nước, sử dụng chế phẩm sinh học, phòng chống dịch bệnh, kỹ thuật xử lý môi trường ao nuôi thủy sản… cho người nuôi và cán bộ cơ sở. Hơn 18.500 tờ rơi và tài liệu hướng dẫn được phát tới các hộ nuôi nhằm nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và áp dụng tiến bộ kỹ thuật.

Nhờ đó, đã xuất hiện nhiều mô hình nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP, nuôi công nghệ cao, nuôi hữu cơ đã được triển khai tại các xã Ba Vì, Mỹ Đức, Ứng Hòa… giúp giảm chi phí, tăng hiệu quả sử dụng nước và hạn chế tối đa tác động đến môi trường. Nhiều hộ nuôi đã chuyển từ sử dụng hóa chất sang chế phẩm sinh học và đã quan tâm hơn đến quy trình xử lý nước đầu vào; tăng cường kiểm soát bùn đáy và rác thải trong ao; chủ động liên hệ cán bộ kỹ thuật khi có dấu hiệu rủi ro môi trường.

Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu phát triển xanh, an toàn và hiệu quả trong công tác bảo vệ môi trường trong thời gian tới, theo bà Hoàng Thị Nhiên, thành phố Hà Nội cần tập trung đẩy mạnh các nhóm giải pháp như: Hoàn thiện quy hoạch vùng nuôi thủy sản tập trung gắn với hệ thống thủy lợi bảo đảm cấp, thoát nước riêng biệt và quản lý vùng nuôi theo sức tải môi trường. Không phát triển nuôi quá dày, tránh vượt quá khả năng tự làm sạch của ao, hồ. Bảo vệ hành lang sông, suối, hồ chứa; xử lý nghiêm tình trạng lấn chiếm hoặc xả thải trực tiếp ra môi trường. Sớm hình thành các khu nuôi thủy sản công nghệ cao tại những vùng có điều kiện thuận lợi. Hoàn thiện hạ tầng môi trường trong đó hỗ trợ người nuôi xây dựng ao lắng, ao lọc sinh học, hệ thống bể lắng – bể xử lý bùn. Xây dựng trạm quan trắc tự động tại một số vùng nuôi trọng điểm để cảnh báo sớm các rủi ro môi trường. Phát triển các mô hình tuần hoàn nước, giảm phụ thuộc vào nguồn nước cấp từ sông hồ bị ô nhiễm...

Đặc biệt, Hà Nội cần ứng dụng khoa học, công nghệ trong nuôi thủy sản như: Khuyến khích áp dụng hệ thống biofloc, RAS (nuôi tuần hoàn khép kín), IoT giám sát pH – nhiệt độ – DO 24/7. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào dự báo dịch bệnh, dự báo ô nhiễm môi trường. Tăng cường sử dụng chế phẩm vi sinh, hạn chế hóa chất, kháng sinh. Sử dụng con giống sạch bệnh, kiểm soát thức ăn và nguồn nước theo chuẩn VietGAP. Thu gom bùn đáy định kỳ, xử lý bằng công nghệ ủ sinh học hoặc chuyển đến điểm tập kết theo quy định. Không xả nước thải cuối vụ trực tiếp ra sông hồ mà phải qua ao lắng, lọc sinh học. Quản lý lượng thức ăn hợp lý để giảm phát sinh chất thải hữu cơ trong ao.

“Để làm tốt điều này, thời gian tới thành phố Hà nội cần nâng cao năng lực người nuôi thủy sản và cán bộ quản lý. Mở rộng tập huấn kỹ thuật cho người nuôi ở tất cả vùng. Xây dựng mô hình liên kết sản xuất – tiêu thụ gắn với tiêu chuẩn môi trường. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng hóa chất, thuốc trong nuôi thủy sản”, bà Nhiên khẳng định.

Bảo vệ môi trường trong hoạt động nuôi thủy sản của Hà Nội không chỉ giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và giảm thiểu rủi ro dịch bệnh. Đặc biệt, trong những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, việc sản phẩm thủy sản cung cấp ra thị trường phải đảm bảo chất lượng sạch theo hướng xanh – an toàn – thông minh cho người dân không chỉ trước mắt, mà còn có ý nghĩa lâu dài nhằm bảo vệ hệ sinh thái nước, bảo đảm an toàn thực phẩm và phát triển kinh tế nông thôn. Đó cũng là bước đi tất yếu để thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ nguồn nước và khai thác bền vững tiềm năng mặt nước của Thủ đô.