Hà Tĩnh: Dông lốc trong đêm, hàng nghìn ha lúa gục ngã trước mùa gặt

Gần 5.900 ha lúa bị đổ ngã là con số biết nói, báo hiệu một cuộc chiến thực sự để cứu vãn công sức của người nông dân trong những ngày tới.

Đêm mùng 3/5, khi người dân Hà Tĩnh đang chìm trong giấc ngủ sau một ngày lao động mệt nhọc, bầu trời bỗng chốc vần vũ. Những luồng gió giật mạnh kèm theo tiếng sấm sét đinh tai nhức óc báo hiệu một đợt thiên tai không hề báo trước về cường độ.

Tại nhiều địa phương, mưa đá bắt đầu trút xuống. Những viên đá có kích thước bằng đầu ngón tay, thậm chí lớn hơn, kết hợp với gió giật mạnh, sức nặng của nước mưa và tác động vật lý từ mưa đá đã khiến thân lúa – vốn đang trĩu nặng bông – không thể trụ vững.

Sáng sớm ngày 4/5, khi sương mù còn chưa tan, người nông dân ra đồng với hy vọng mong manh rằng ruộng lúa của mình vẫn ổn. Nhưng trước mắt họ là một cảnh tượng xót xa: Những thảm lúa vàng óng của chiều hôm trước giờ đây nằm rạp sát mặt bùn, đan xen vào nhau như những tấm thảm bị vò nát.

Theo báo cáo nhanh từ Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh tính đến 8h sáng ngày 4/5, toàn tỉnh đã có gần 5.900 ha lúa xuân chưa thu hoạch bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Điều đáng nói là diện tích lúa bị đổ ngã chủ yếu nằm ở giai đoạn chuẩn bị thu hoạch, khiến thiệt hại về kinh tế càng trở nên nặng nề.

Nhìn vào bản đồ thiệt hại, có thể thấy dông lốc đã quét qua hầu khắp các "vựa lúa" trọng điểm của tỉnh: Các xã như Đức Thịnh (580 ha), Đức Quang (450 ha), xã Đức Thọ (170 ha), xã Tứ Mỹ (427 ha) và Sơn Tiến (404 ha), xã Kỳ Xuân (550 ha) và Kỳ Thượng (110 ha), xã Cẩm Hưng (360 ha), Cẩm Lạc (335 ha), Cẩm Bình (230 ha), Phường Bắc Hồng (Hồng Lĩnh) với 480 ha, xã Đông Kinh (379 ha), Trường Lưu (278 ha)…  đều ghi nhận diện tích lúa đổ ngã rất lớn.

Tổng cộng gần 6.000 ha lúa bị đổ ngã đồng nghĩa với việc hàng nghìn hộ gia đình đang đứng trước nguy cơ mất trắng, sụt giảm năng suất và chất lượng hạt gạo.

Đối với người nông dân, lúa đổ không chỉ đơn giản là lúa nằm xuống. Nó kéo theo một chuỗi những hệ lụy kỹ thuật và kinh tế vô cùng phức tạp khi lúa đang chín gặp mưa dông bị đổ ngã, bông lúa sẽ bị tiếp xúc trực tiếp với mặt đất ẩm ướt hoặc bị ngâm trong nước. Điều này khiến hạt thóc dễ bị nảy mầm ngay trên bông hoặc bị nấm mốc tấn công. Khi xay xát, tỷ lệ gạo bị gãy nát sẽ cao hơn, màu sắc gạo không còn trắng trong, dẫn đến giá bán sụt giảm nghiêm trọng.

Hiện nay, phần lớn diện tích lúa tại Hà Tĩnh đã được cơ giới hóa việc thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp. Tuy nhiên, khi lúa bị đổ rạp, máy gặt rất khó hoạt động hiệu quả. Tỷ lệ thất thoát khi gặt máy đối với lúa đổ có thể lên tới 20 - 30%. Nếu gặt bằng tay, chi phí nhân công sẽ đội lên gấp nhiều lần, trong khi tiến độ lại chậm chạp, không kịp chạy đua với những đợt mưa tiếp theo.

Môi trường ẩm ướt dưới lớp lúa đổ là điều kiện lý tưởng cho chuột và các loại sâu bệnh, đặc biệt là rầy nâu và bệnh thối thân phát triển, tấn công những diện tích còn lại.

Ngay trong sáng ngày 4/5, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh cùng chính quyền các địa phương đã có mặt tại hiện trường để kiểm tra, đánh giá tình hình và trực tiếp chỉ đạo bà con khắc phục hậu quả.

Phương châm lúc này là: "Xanh nhà hơn già đồng" và "Nước rút đến đâu, dựng lúa đến đó". Các biện pháp kỹ thuật cấp bách được triển khai lúc này nhằm giảm thiệt hại bao gồm tháo cạn nước mặt ruộng: Đây là ưu tiên hàng đầu. Ngành nông nghiệp đã chỉ đạo các công ty thủy lợi phối hợp với địa phương mở các cống tiêu, khơi thông dòng chảy để rút nước ra khỏi ruộng lúa bị đổ càng nhanh càng tốt, tránh tình trạng hạt thóc ngâm nước lâu ngày gây nảy mầm. Dựng lúa và bó túm: Đối với những diện tích lúa chưa chín hoàn toàn (đang ở giai đoạn chín sữa hoặc mới chín bói), bà con được khuyến cáo tranh thủ thời tiết tạnh ráo để dựng lúa dậy, bó thành từng túm nhỏ. Việc này giúp bông lúa không chạm đất, tạo độ thông thoáng để hạt tiếp tục chín.

Thu hoạch nhanh những diện tích đã chín: Với những cánh đồng đã chín từ 80% trở lên, các địa phương huy động tối đa máy gặt, ưu tiên gặt trước những vùng bị đổ ngã nặng để giảm thiểu thiệt hại. Hỗ trợ nhân lực: Các lực lượng đoàn thanh niên, công an, quân đội tại một số địa phương cũng đã sẵn sàng xuống đồng giúp đỡ những gia đình neo đơn, gia đình chính sách tháo nước, dựng lại lúa.

Đứng bên ruộng lúa 5 sào của gia đình tại TDP 10 Đại Nài, phường Thành Sen giờ đây nằm sát mặt đất, ông Nguyễn Văn T. bàng hoàng chia sẻ: "Cả mùa vụ vất vả, chăm bón từng ngày, chỉ còn khoảng một tuần nữa là máy về gặt. Vậy mà chỉ sau một đêm, coi như mất trắng hai phần ba. Giờ chỉ mong trời tạnh ráo để dựng lúa lên, chứ mưa thêm vài trận nữa là lúa mọc mầm hết trên đồng".

Nỗi lòng của ông T. cũng là nỗi niềm chung của hàng vạn nông dân Hà Tĩnh lúc này. Thiên tai vốn là điều khó tránh khỏi, nhưng sự khắc nghiệt của nó ngay trước ngưỡng cửa mùa gặt luôn là nỗi đau thắt lòng đối với những người "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời".

Sự việc gần 5.900 ha lúa đổ ngã một lần nữa nhắc lại bài học về tính khó lường của thời tiết trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Mặc dù thiệt hại là rất lớn, nhưng với tinh thần chịu thương chịu khó vốn có của người dân miền Trung, cùng sự đồng hành quyết liệt của chính quyền các cấp, tin rằng Hà Tĩnh sẽ sớm vượt qua giai đoạn khó khăn này. Những bông lúa "ngậm bùn" hôm nay sẽ sớm được thu gom, sấy khô để trở thành hạt gạo mặn mòi vị mồ hôi và nghị lực của con người xứ Nghệ.

Cuộc chiến giành giật mùa vàng với thiên tai vẫn đang tiếp diễn khẩn trương trên khắp các cánh đồng, thể hiện sức sống mãnh liệt của một nền nông nghiệp luôn biết cách đứng dậy sau bão tố.