Nền tảng từ 242 hợp tác xã nông nghiệp

Theo ông Nguyễn Thanh Hà, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, đến tháng 4/2026, toàn tỉnh có 242 HTX nông nghiệp đang hoạt động, thu hút khoảng 42.354 thành viên. Trong đó có 102 HTX trồng trọt, 8 HTX chăn nuôi, 6 HTX khai thác thủy sản, 14 HTX nuôi trồng thủy sản, 6 HTX diêm nghiệp, 100 HTX tổng hợp, 1 HTX lâm nghiệp và 5 HTX dịch vụ thủy sản. Đây là lực lượng quan trọng trong tổ chức sản xuất, cung ứng dịch vụ đầu vào, chuyển giao kỹ thuật và tiêu thụ sản phẩm cho nông dân.

Thời gian qua, các chính sách hỗ trợ của Nhà nước đã góp phần mở rộng quy mô và lĩnh vực hoạt động của các HTX. Nhiều đơn vị được hỗ trợ xây dựng nhà xưởng, kho dự trữ, sân phơi, trụ sở, cửa hàng vật tư; tiếp cận vốn vay, tuyển dụng lao động có trình độ và xây dựng mô hình liên kết với doanh nghiệp.

Trên địa bàn tỉnh đã hình thành nhiều chuỗi liên kết với cây lúa, bắp giống, măng tây xanh, nho, táo, sắn, mía đường, hạt điều, chanh không hạt và rau các loại. Một số HTX đã tạo dựng thương hiệu, ứng dụng công nghệ và đạt doanh thu cao như HTX Điều Truecoop, HTX Nuôi trồng thủy sản Ninh Phú, HTX Quốc Anh và HTX Rau an toàn Ninh Đông.

Các mô hình liên kết cũng đem lại hiệu quả rõ rệt. Điển hình, mô hình sản xuất bắp giống của HTX Phước An đạt lợi nhuận khoảng 40 triệu đồng/ha; mô hình măng tây xanh của HTX Tuấn Tú đạt 300-320 triệu đồng/ha/năm. Thông qua HTX, thành viên có thể tiếp cận một số dịch vụ đầu vào thấp hơn thị trường khoảng 20%, trong khi giá trị đầu ra cao hơn khoảng 10% so với hộ sản xuất bên ngoài. Đến nay, số HTX hoạt động hiệu quả chiếm khoảng 50% tổng số HTX toàn tỉnh.

Tuy nhiên, khu vực này vẫn còn những điểm nghẽn. Phần lớn HTX quy mô nhỏ, thiếu vốn, thiếu đất sản xuất và khó hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Gần 60% cán bộ quản lý chưa được đào tạo chuyên môn, chủ yếu điều hành dựa trên kinh nghiệm nên còn hạn chế trong xây dựng phương án kinh doanh, quản trị tài chính và tiếp cận thị trường. Cơ cấu dịch vụ nhiều HTX còn đơn điệu, tập trung vào cây lúa, chưa mở rộng tương xứng sang chăn nuôi, thủy sản, chế biến và dịch vụ tổng hợp.

Chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, Đề án xác định phát triển HTX phải gắn với định hướng "nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh", đồng thời chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Các HTX được khuyến khích mở rộng sang chế biến sâu, logistics, du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

"Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực then chốt; các HTX cần được nâng cao năng lực nội tại, chuyển đổi mô hình hoạt động gắn với chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Qua đó, nâng cao năng suất, chuẩn hóa chất lượng, gia tăng giá trị các chuỗi sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới", ông Nguyễn Thanh Hà nhấn mạnh.

Đề án xác định đến năm 2030, Khánh Hòa phấn đấu có ít nhất 50% HTX nông nghiệp xếp loại khá, tốt; từ 50% cán bộ quản lý có trình độ cao đẳng, đại học trở lên; tỷ lệ HTX ứng dụng công nghệ cao và liên kết với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị tăng ít nhất 20%. Tỉnh cũng đặt mục tiêu 40-50% HTX hoạt động hiệu quả, tham gia liên kết chuỗi và ứng dụng chuyển đổi số. Doanh thu bình quân HTX nông nghiệp dự kiến đạt từ 2 tỷ đồng/năm trở lên; thu nhập lao động thường xuyên khoảng 100-120 triệu đồng/người/năm vào năm 2030.

Một số chỉ tiêu khác: 90-100% HTX ứng dụng nhật ký sản xuất điện tử, truy xuất nguồn gốc và có sản phẩm OCOP; 60-70% giám đốc HTX được đào tạo chứng chỉ nghề; xây dựng 10 HTX nông nghiệp kiểu mẫu trong các lĩnh vực thế mạnh. Đến năm 2035, các chỉ tiêu dự kiến tăng khoảng 20% so với giai đoạn 2026-2030.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, để đạt mục tiêu, tỉnh sẽ lựa chọn những HTX đủ điều kiện để đầu tư xây dựng mô hình điểm theo từng lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản và diêm nghiệp. Xung quanh các mô hình này sẽ hình thành mạng lưới HTX vệ tinh, tổ chức vùng nguyên liệu tập trung, thống nhất giống, quy trình kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng và thương hiệu.

Chuyển đổi số sẽ được triển khai từ quản trị nội bộ đến sản xuất, kinh doanh. Các HTX được định hướng sử dụng phần mềm kế toán, quản lý thành viên, hóa đơn điện tử, theo dõi dòng tiền trực tuyến; áp dụng mã số vùng trồng, mã QR truy xuất nguồn gốc, nhật ký điện tử và hệ thống giám sát môi trường nuôi trồng tự động. Tỉnh cũng sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu kinh tế tập thể kết nối với hệ thống thông tin quốc gia; hỗ trợ HTX tham gia sàn thương mại điện tử, đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, cải tiến bao bì và kết nối với doanh nghiệp du lịch, người tiêu dùng.

Dự kiến bố trí hơn 83 tỷ đồng thực hiện Đề án

Tổng nhu cầu kinh phí thực hiện các hoạt động hỗ trợ giai đoạn 2026-2030 dự kiến khoảng 83,01 tỷ đồng. Trong đó, vốn lồng ghép từ các chương trình mục tiêu quốc gia khoảng 62,045 tỷ đồng (74,74%); ngân sách tỉnh cân đối khoảng 11,755 tỷ đồng; vốn xúc tiến thương mại 5,21 tỷ đồng và vốn khoa học, công nghệ 4 tỷ đồng.

Nguồn lực lớn nhất dự kiến dành cho đầu tư kết cấu hạ tầng, máy móc, trang thiết bị với khoảng 35 tỷ đồng. Ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được bố trí khoảng 14 tỷ đồng; hỗ trợ hoạt động nông nghiệp khoảng 11,25 tỷ đồng; nhân rộng mô hình HTX hiệu quả khoảng 10 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, Đề án chú trọng đào tạo quản trị chuỗi giá trị, marketing, thương mại điện tử và xây dựng thương hiệu; thu hút lao động trẻ có trình độ về làm việc tại HTX. Mạng lưới chuyên gia, tư vấn viên từ các trường đại học, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và Liên minh HTX tỉnh cũng sẽ được huy động đồng hành với từng đơn vị.

"Việc triển khai Đề án không chỉ nhằm gia tăng số lượng HTX mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng hoạt động, mang lại lợi ích thực chất cho thành viên. Khi các HTX đủ năng lực tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, chế biến và tiếp cận thị trường, kinh tế tập thể sẽ trở thành một trong những nền tảng quan trọng cho nền nông nghiệp xanh, hiện đại và thích ứng cao của Khánh Hòa", ông Nguyễn Thanh Hà chia sẻ.