Hội thảo là diễn đàn khoa học uy tín, quy tụ đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, các trường đại học, viện nghiên cứu cùng các tổ chức trong nước và quốc tế nhằm trao đổi về các xu hướng lớn, công nghệ chiến lược và giải pháp đổi mới sáng tạo, hướng đến nền nông nghiệp xanh, thông minh và bền vững.

Chuyển đổi mô hình tăng trưởng: Từ thâm dụng tài nguyên sang dựa vào tri thức

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị đánh giá rất cao việc Học viện Nông nghiệp Việt Nam lựa chọn một chủ đề trúng và đúng vào nhu cầu cấp thiết của ngành nông nghiệp Việt Nam hiện nay. Thứ trưởng nhấn mạnh: “Muốn đi xa hơn, phải dựa nhiều hơn vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực tổ chức sản xuất”.

Theo Thứ trưởng, hội thảo càng có ý nghĩa sâu sắc khi diễn ra đúng vào dịp kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện (1956 - 2026) - dấu mốc đáng tự hào và là thời điểm then chốt để đơn vị xác định rõ hơn vai trò tiên phong của mình trong giai đoạn phát triển mới của ngành và của đất nước.

Nhìn nhận lại chặng đường đã qua, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị khẳng định nông nghiệp Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng về đảm bảo an ninh lương thực, phát triển sản xuất hàng hóa, nâng cao năng suất, chất lượng và mở rộng thị trường xuất khẩu quốc tế.

Dù vậy, Thứ trưởng cũng chỉ rõ: “Những mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào đất đai, lao động, vật tư đầu tư và mở rộng sản lượng đang dần tới giới hạn. Trong khi đó, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh, suy giảm tài nguyên, yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và cạnh tranh quốc tế ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn. Nông nghiệp muốn tăng trưởng không thể chỉ làm nhiều hơn mà phải làm tốt hơn và phải tạo ra giá trị cao hơn. Một héc-ta đất phải tạo ra nhiều giá trị hơn, một đơn vị nước, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật phải tạo ra hiệu quả cao hơn, một người nông dân phải có thu nhập tốt hơn từ chính mảnh đất của mình. Vì vậy, con đường phía trước phải là tăng năng suất dựa vào tri thức, nâng chất lượng bằng công nghệ, giảm chi phí bằng đổi mới sáng tạo và nâng giá trị bằng thị trường”.

Ba định hướng trọng tâm từ thực tiễn sản xuất

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường gợi mở và nhấn mạnh 3 vấn đề lớn đề nghị hội thảo tập trung thảo luận:

Một là, khoa học công nghệ phải giải quyết được những bài toán cụ thể của sản xuất và thị trường. Câu hỏi không chỉ là chúng ta có bao nhiêu đề tài, công nghệ hay sáng chế, mà là công nghệ đó giải quyết được những vấn đề gì, ai sử dụng, hiệu quả thế nào và có thể nhân rộng đến đâu. Một kết quả nghiên cứu chỉ đi vào cuộc sống khi có thể đến được với đồng ruộng, trang trại, nhà máy, giúp người sản xuất giảm chi phí, tăng năng suất, chất lượng, giảm rủi ro và đáp ứng nhu cầu của thị trường. Tinh thần của Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần được cụ thể hóa bằng những sản phẩm, những kết quả có thể đo lường, đo đếm được.

Hai là, phải rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến đồng ruộng và từ nghiên cứu đến thị trường. Hiện nay, một trong những điểm nghẽn là nghiên cứu và sản xuất chưa hoàn toàn cùng gặp nhau. Có những nghiên cứu tốt nhưng khó ứng dụng, có những nhu cầu rất rõ của doanh nghiệp, của người sản xuất nhưng chưa tìm được giải pháp và công nghệ phù hợp. Do đó, cần đẩy mạnh nghiên cứu theo khả năng sang nghiên cứu theo nhu cầu và đặt hàng từ thực tiễn; từ nghiên cứu riêng lẻ sang chương trình nghiên cứu lớn, liên ngành; từ kết quả trong phòng thí nghiệm sang thử nghiệm, hoàn thiện và thương mại hóa và nhân rộng. Nhà nước cần tạo hành lang để thử nghiệm và chuyển giao; nhà khoa học cần giải quyết các bài toán lớn về công nghệ; doanh nghiệp đầu tư, tổ chức sản xuất và đưa sản phẩm ra thị trường; người nông dân được tham gia ngay từ đầu và là người trực tiếp được thụ hưởng. Khoa học phải gặp sản xuất, công nghệ phải gặp doanh nghiệp và chính sách để tạo điều kiện cho hai bên gặp nhau.

Ba là, phát triển nông nghiệp phải đồng thời tạo ra giá trị kinh tế, bảo vệ tài nguyên và đảm bảo sinh kế cho người dân. Nông nghiệp tương lai không chỉ là nền nông nghiệp có năng suất cao, mà phải xanh hơn, hiệu quả hơn, ít phát thải hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn trước biến đổi khí hậu. Công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, viễn thám và các nền tảng số đang mở ra cơ hội chuyển từ sản xuất dựa nhiều vào kinh nghiệm sang sản xuất dựa trên dữ liệu; quản lý từ bị động sang quản lý có dự báo; từ sản xuất manh mún, các chuỗi giá trị sang chuỗi các giá trị minh bạch, hiệu quả. Nhưng công nghệ chỉ có ý nghĩa khi phù hợp với điều kiện sản xuất, người nông dân có thể tiếp cận và doanh nghiệp có thể đầu tư và nhân rộng.

Thứ trưởng đánh giá cao việc Ban tổ chức đặt đồng thời chính sách, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong cùng một chủ đề. Ba trụ cột này phải song hành bởi lẽ: Chính sách phải mở đường; khoa học công nghệ giải quyết các bài toán thực tiễn; công nghệ phải đi vào sản xuất; doanh nghiệp phải đưa sản phẩm ra thị trường; và người nông dân phải là trung tâm của quá trình đổi mới.

Những câu hỏi cấp thiết và kỳ vọng vào Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Nhằm tìm kiếm những giải pháp mang tính đột phá, Thứ trưởng đề nghị các đại biểu tham dự hội thảo tập trung trao đổi thẳng thắn vào các vấn đề cấp thiết của ngành nông nghiệp và môi trường:

Những công nghệ nào Việt Nam đang cần ưu tiên đầu tư và làm chủ trong 5 đến 10 năm tới để tạo ra thay đổi rõ rệt trong sản xuất nông nghiệp?

Những điểm nghẽn nào về cơ chế, chính sách đang làm chậm tiến trình nghiên cứu, thử nghiệm, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ?

Làm thế nào để hình thành các chương trình nghiên cứu lớn, liên ngành có doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu nhằm giải quyết bài toán lớn, cụ thể của vùng hoặc quốc gia?

Làm thế nào để khoa học nông nghiệp Việt Nam vừa tiếp cận tri thức tiên tiến của thế giới, vừa nâng cao năng lực tự chủ và đóng góp nhiều hơn cho cộng đồng quốc tế?

Thứ trưởng bày tỏ mong muốn sau hội thảo, các ý kiến trao đổi sẽ được chắt lọc thành những đề xuất cụ thể về thể chế, công nghệ ưu tiên, chương trình nghiên cứu và mô hình hợp tác; quan trọng nhất là làm rõ: việc gì cần làm, ai làm và kết quả đạt được là gì.

Gửi gắm niềm tin vào đơn vị đào tạo đầu ngành, Thứ trưởng kỳ vọng bước vào chặng đường mới sau 70 năm, Học viện Nông nghiệp Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy vị thế trung tâm đào tạo, nghiên cứu quan trọng của cả nước. Học viện cần đi sâu giải quyết các bài toán lớn của ngành như: giống, công nghệ, đất đai, chế biến, thị trường, chuyển đổi số và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, trở thành cầu nối thực chất giữa nhà khoa học với doanh nghiệp, đưa tri thức từ giảng đường, phòng thí nghiệm tới đồng ruộng, trang trại và thị trường. Về phía cơ quan quản lý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cam kết luôn đồng hành để tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, đưa khoa học và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển.

Khái quát lại thông điệp của toàn ngành, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị khẳng định: Tương lai của ngành nông nghiệp và môi trường phải được kiến tạo từ hôm nay bằng những chính sách đúng, các công trình khoa học xác thực, tiên tiến, khoa học công nghệ phù hợp và một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ mạnh để biến tri thức thành giá trị. Cuối cùng, thước đo của khoa học công nghệ trong nông nghiệp không chỉ nằm ở số lượng các đề tài hay các công trình, mà phải nhìn thấy trên đồng ruộng, trong trang trại, nhà máy và trên thị trường; phải đo lường được bằng năng suất, chất lượng, giá trị nông sản và thu nhập của người nông dân.