Có những cuốn sách không chỉ nói về nghệ thuật quản trị mà còn nhắc chúng ta cách đối xử với con người bằng sự thấu cảm. Từ câu chuyện cánh đồng lúa và người nông dân biết lắng nghe đất trời, bài viết gợi mở một góc nhìn giản dị nhưng sâu sắc về lãnh đạo với lòng trắc ẩn. Trong chuyên mục "Đọc sách cùng xích lô" hôm nay, mời bạn cùng suy ngẫm về sức mạnh của sự lắng nghe, lòng nhân văn và trách nhiệm của người đứng đầu. Bởi đôi khi, điều người ta nhớ nhất không phải là những quyết định được ký, mà là cách người lãnh đạo đã đối xử với con người. Một câu chuyện nhẹ nhàng nhưng để lại nhiều dư âm về nghệ thuật lãnh đạo trong cuộc sống hiện đại.
Một buổi chiều cuối vụ, trên cánh đồng lúa đang ngả màu vàng rơm, người nông dân đứng lặng nhìn ruộng lúa của mình. Có những bông lúa lép, có những bông trĩu hạt. Vụ mùa nào cũng vậy. Không có cánh đồng nào chỉ toàn bông lúa nặng hạt. Nhưng người nông dân không vì vài bông lép mà bỏ cả cánh đồng. Bà con lội xuống ruộng, nhặt từng cọng cỏ, dặm từng khoảng trống, chăm chút để vụ sau tốt hơn vụ trước.
Có lẽ lãnh đạo cũng giống như làm ruộng.
Không phải lúc nào cũng gặp những quyết định dễ dàng. Có những lúc phải nói lời khó nói. Có những lúc phải đưa ra lựa chọn mà phía sau là bao nhiêu phận người. Một quyết định trên bàn giấy có khi là cả một chặng đời của một con người ở phía dưới.
Những năm gần đây, thế giới nói nhiều đến một khái niệm “lãnh đạo với lòng trắc ẩn”. Không phải thứ trắc ẩn mềm yếu. Cũng không phải lòng thương hại. Mà là khả năng làm điều khó bằng cách rất con người.
Nói một cách giản dị, đó là khi một người lãnh đạo hiểu rằng phía sau mỗi con số là một con người.
Một báo cáo nói giảm 10% biên chế. Nhưng phía sau 10% ấy là những gia đình. Một kế hoạch tái cấu trúc doanh nghiệp. Nhưng phía sau là những người đã gắn bó cả thanh xuân. Một chính sách mới ban hành. Nhưng phía sau là hàng triệu người dân sẽ phải thích nghi.
Cho nên lãnh đạo không chỉ là “ra quyết định”. Lãnh đạo còn là chịu trách nhiệm với những hệ quả của quyết định đó đối với con người.
Người nông dân miền Tây thường có một thói quen rất lạ. Khi ra ruộng, bà con hay đứng lại vài phút trước khi bắt tay vào việc. Nhìn trời, nhìn nước, nhìn đất. Không phải để chờ ai, mà để “nghe” ruộng của mình.
Có người hỏi ruộng thì làm gì biết nói. Nhưng người nông dân nói ruộng có tiếng nói của ruộng. Nước đục hay trong. Lá lúa xanh hay vàng. Đất khô hay nhão. Chỉ cần nhìn một lúc là biết ruộng đang cần gì.
Lãnh đạo cũng vậy.
Muốn ra quyết định đúng, trước hết phải lắng nghe.
Lắng nghe không chỉ bằng tai. Mà bằng sự chú tâm.
Lắng nghe người dân nói gì.
Lắng nghe doanh nghiệp đang lo điều gì.
Lắng nghe cán bộ cấp dưới đang vướng điều gì.
Có những vấn đề không nằm trong báo cáo.
Có những câu chuyện không xuất hiện trong biên bản cuộc họp.
Nhưng chúng nằm trong đời sống.
Một người lãnh đạo có lòng trắc ẩn là người không vội vàng ra quyết định trước khi hiểu được nỗi khó của người khác.
Trong cuốn sách Lãnh đạo với lòng trắc ẩn, các tác giả nói đến ba điều mà người lãnh đạo cần có: nhận thức, trí tuệ và lòng trắc ẩn.
Nghe có vẻ lớn lao. Nhưng thật ra lại rất giản dị.
Nhận thức là biết mình đang ở đâu.
Trí tuệ là biết nên đi hướng nào.
Còn lòng trắc ẩn là không quên những người đang đi cùng mình trên con đường đó. Một tổ chức có thể đạt mục tiêu nhanh hơn nếu lãnh đạo chỉ nghĩ đến kết quả. Nhưng một tổ chức chỉ có thể đi xa khi người lãnh đạo nghĩ đến con người.
Trong nông nghiệp, người ta thường nói về năng suất.
Nhưng người nông dân lâu năm lại quan tâm nhiều hơn đến độ phì của đất. Nếu chỉ chăm chăm tăng năng suất mà không giữ đất, vài mùa sau đất sẽ bạc màu.
Một tổ chức cũng vậy.
Nếu chỉ thúc ép kết quả mà quên mất con người, thì đến một lúc nào đó tổ chức sẽ kiệt sức. Những tổ chức bền vững thường được xây dựng bởi những nhà lãnh đạo biết chăm sóc “đất”.
Đất ở đây chính là niềm tin của con người.
Có người nghĩ rằng lãnh đạo phải mạnh mẽ, phải quyết đoán, phải cứng rắn.
Điều đó không sai. Nhưng sức mạnh thật sự của lãnh đạo không nằm ở giọng nói lớn. Mà nằm ở sự tôn trọng dành cho con người.
Một lời nói tử tế có thể giữ lại một nhân tài.
Một cách ứng xử nhân văn có thể giữ lại lòng tin của cả một tập thể.
Có những quyết định khó không thể tránh. Nhưng cách chúng ta thực hiện quyết định đó sẽ nói lên chúng ta là người như thế nào.
Trong ruộng lúa, bông lúa càng nặng hạt càng cúi đầu.
Người nông dân nhìn bông lúa mà học cách làm người.
Có lẽ lãnh đạo cũng vậy.
Càng đi xa càng phải biết cúi xuống để nhìn thấy con người.
Càng ở vị trí cao càng phải nhớ rằng mình đang đứng trên niềm tin của rất nhiều người khác.
Làm lãnh đạo đôi khi giống như làm nông.
Không phải lúc nào cũng gặt ngay. Có khi phải gieo những hạt giống rất lâu sau mới thấy mùa vàng.
Những hạt giống đó có thể là một chính sách nhân văn.
Một cách ứng xử tử tế.
Một quyết định đặt con người lên trước.
Rồi một ngày nào đó, khi nhìn lại, người ta sẽ không nhớ hết những quyết định mà người lãnh đạo đã ký.
Nhưng người ta sẽ nhớ cách người lãnh đạo ấy đã đối xử với con người.
