Lấy chất lượng đời sống người dân làm thước đo của Chương trình mục tiêu quốc gia

Chiều 6/7, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì "Hội nghị thúc đẩy triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 (giai đoạn I, từ năm 2026 đến năm 2030)".

Phát biểu tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, Chương trình được hình thành trên cơ sở tích hợp 3 Chương trình MTQG giai đoạn 2021-2025 vào một khuôn khổ thống nhất để giảm chồng chéo về địa lý, đối tượng, chính sách và nguồn lực; đồng thời tinh gọn đầu mối quản lý.

Mục tiêu tổng quát của Chương trình nhằm xây dựng nông thôn mới hiện đại, giàu đẹp, bản sắc, bền vững, gắn với đô thị hóa và thích ứng biến đổi khí hậu; phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; thực hiện giảm nghèo đa chiều, bao trùm, bền vững, bảo đảm bình đẳng giới và an sinh xã hội; phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, tuần hoàn, sinh thái, gắn với cơ cấu lại ngành nông nghiệp để nâng cao thu nhập, chất lượng cuộc sống và thu hẹp chênh lệch phát triển giữa các vùng, miền, nhóm dân cư. Giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc thiểu số; nâng cao niềm tin của đồng bào các dân tộc đối với các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể đến năm 2030 phấn đấu: Tăng thu nhập bình quân của người dân nông thôn gấp 2,5-3 lần so với năm 2020, tăng thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số bằng 1/2 bình quân chung của cả nước; tỷ lệ nghèo đa chiều của cả nước duy trì mức giảm 1-1,5%/năm, giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi xuống dưới 10%; cả nước có khoảng 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó khoảng 10% số xã được công nhận đạt nông thôn mới hiện đại; phấn đấu có 5 tỉnh, thành phố được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.

Chương trình thực hiện trên phạm vi cả nước; ưu tiên các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới và hải đảo. Tổng ngân sách nhà nước bố trí cho Chương trình giai đoạn 2026-2030 khoảng 423.000 tỷ đồng, trong đó, ngân sách trung ương là 100.000 tỷ đồng; ngân sách địa phương khoảng 300.000 tỷ đồng; vốn tín dụng chính sách (ngân sách nhà nước cấp) khoảng 23.000 tỷ đồng.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, cơ chế quản lý của Chương trình đẩy mạnh sang phân cấp, phân quyền. Trung ương quản lý mục tiêu, chính sách và giám sát. Địa phương chủ động quyết định tổ chức thực hiện trên nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Bộ tiêu chí Nông thôn mới cũng đang được tổ chức lại thành 10 nhóm tiêu chí (giai đoạn trước là 19 nhóm); chuẩn nghèo cũng đã được điều chỉnh phù hợp hơn với mức sống và khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội. Nguồn lực ưu tiên theo mức độ khó khăn, thực hiện lồng ghép các nguồn và tránh dàn trải, trùng lặp, không huy động quá sức dân.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, có 54 văn bản được ban hành và ban hành theo thẩm quyền; hoàn thành đầy đủ cơ chế chính sách quản lý, hướng dẫn thực hiện, sớm hơn 1 tháng so với tiến độ được Chính phủ giao. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi để các bộ, ngành, địa phương tổ chức triển khai thực hiện Chương trình; kịp thời ban hành Sổ tay hướng dẫn Chương trình để hệ thống hóa các quy định và hỗ trợ các bộ, ngành, địa phương triển khai. Đến tháng 6/2026, đã có 23/34 tỉnh/thành phố thành lập Ban Chỉ đạo cấp tỉnh.

Tính đến tháng 6/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Tài chính hoàn thành trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ phân bổ, giao 70.000 tỷ đồng kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2026-2030 của Chương trình; đồng thời, đã có văn bản gửi Bộ Tài chính đề nghị báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định phương án phân bổ 9.000 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương thực hiện Chương trình năm 2026 cho các bộ, ngành trung ương và địa phương. Số vốn ngân sách trung ương đã làm thủ tục kéo dài là 17.671,75 tỷ đồng; trong đó, vốn đầu tư công là 6.814,03 tỷ đồng, kinh phí thường xuyên là 10.857,72 tỷ đồng...

Tại cuộc họp, đại diện các bộ, ngành cho biết đã cơ bản hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách và văn bản hướng dẫn; đề nghị địa phương sớm ban hành cơ chế phân bổ vốn, kiện toàn Ban Chỉ đạo, đẩy nhanh giải ngân, tăng cường phân cấp, gắn trách nhiệm với kết quả đầu ra và ưu tiên nguồn lực cho vùng khó khăn.

Đại diện lãnh đạo UBND tỉnh Điện Biên, Đồng Nai, Tuyên Quang, Quảng Ninh, Gia Lai, Thanh Hóa, Quảng Trị, Tây Ninh, An Giang... thống nhất với báo cáo của cơ quan thường trực, đồng thời phản ánh một số khó khăn về nguồn lực, giải ngân, cơ chế hướng dẫn và kiến nghị Trung ương sớm phân bổ vốn, hoàn thiện chính sách, đơn giản hóa thủ tục để đẩy nhanh triển khai Chương trình...

Kết luận Hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho biết, ngay sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 257/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội về Phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình, các bộ, ngành, địa phương đã khẩn trương vào cuộc triển khai. Theo đó, 15 nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 424/NQ-CP của Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết số 257/2025/QH15 đã hoàn thành trước thời hạn 1 tháng, là chương trình đầu tiên hoàn tất các thủ tục sớm hơn kế hoạch.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá, sau 5 năm triển khai ba Chương trình MTQG (giai đoạn 2021 - 2025) đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, tạo chuyển biến rõ nét ở khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Các chương trình đã góp phần xây dựng hệ thống hạ tầng ngày càng đồng bộ; hỗ trợ phát triển sinh kế, tạo việc làm, giảm nghèo, giải quyết nhà ở, đất sản xuất, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục, y tế và đời sống người dân.

Bên cạnh kết quả đạt được, Phó Thủ tướng cũng chỉ rõ nhiều tồn tại, hạn chế như: Chương trình còn dàn trải; hệ thống văn bản từ Trung ương đến địa phương vẫn nhiều; một số địa phương chưa quyết liệt trong tổ chức thực hiện, nhất là sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã. Việc xác định danh mục dự án ưu tiên, phân giao nhiệm vụ, điều chỉnh đối tượng thụ hưởng, giải phóng mặt bằng, đấu thầu, quản lý vật liệu xây dựng… ở nhiều nơi còn nhiều bất cập, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải ngân.

Theo Phó Thủ tướng, năng lực tổ chức thực thi ở nhiều địa phương, nhất là vùng sâu, vùng xa, vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Có nơi vốn đã được bố trí nhưng không giải ngân được, trong khi nguy cơ tái nghèo vẫn hiện hữu. Thực tiễn cũng cho thấy, ở đâu cấp ủy, chính quyền vào cuộc quyết liệt thì ở đó kết quả đạt được rất tích cực. Minh chứng là có địa phương giải ngân đạt trên 50%, trong khi nhiều nơi vẫn ở mức rất thấp dù cùng thực hiện trong một cơ chế, chính sách.

Từ thực tế đó, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường tập trung đôn đốc, hướng dẫn, tổng hợp tình hình thực tế, chủ động tháo gỡ khó khăn, vướng mắc theo thẩm quyền, kịp thời báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo Trung ương đối với những vấn đề phát sinh vượt thẩm quyền. Đồng thời, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Tài chính, các cơ quan liên quan kiểm tra, giám sát, đánh giá việc tổ chức thực hiện, chấn chỉnh những tồn tại, nhất là tình trạng giải ngân vốn đầu tư thấp, đầu tư dàn trải, không đúng mục tiêu, kém hiệu quả; hoàn thiện cơ sở dữ liệu và chế độ báo cáo trực tuyến trên Hệ thống trong giám sát, đánh giá các Chương trình mục tiêu quốc gia theo Quyết định số 25/2025/QĐ-TTg.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương trình Chính phủ ban hành tiêu chí đánh giá, chấm điểm KPI đối với việc triển khai và giải ngân Chương trình MTQG. Đây sẽ là căn cứ để lượng hóa kết quả thực hiện của từng bộ, ngành, địa phương cũng như xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị.

Phó Thủ tướng giao Bộ Dân tộc và Tôn giáo tập trung hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn trong triển khai hợp phần phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; bảo đảm các chính sách được thực hiện đúng địa bàn, đúng đối tượng và đáp ứng các nhu cầu cấp thiết của người dân. Trọng tâm là phát triển sinh kế bền vững, ổn định đời sống, giảm nghèo đa chiều, nâng cao năng lực cộng đồng, bảo tồn bản sắc văn hóa và củng cố quốc phòng, an ninh.

Đối với các địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu chủ động ban hành đầy đủ nguyên tắc, tiêu chí, cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền để phân bổ nguồn vốn năm 2026; đẩy mạnh phân cấp cho cấp xã, phường nhằm phát huy tính chủ động trong triển khai thực hiện. Các chương trình phải bảo đảm trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải; ưu tiên giải quyết dứt điểm các nhu cầu thiết yếu của người dân như nước sạch, đất ở, đất sản xuất, giáo dục, y tế và các vấn đề dân sinh cấp bách.

Nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, Phó Thủ tướng yêu cầu quyết tâm trong năm 2026 phải giải ngân 100% nguồn vốn ngân sách Trung ương được giao, coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm nhằm khắc phục triệt để tình trạng chậm giải ngân kéo dài nhiều năm qua.

Phó Thủ tướng yêu cầu Ngân hàng Chính sách xã hội tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Nhà nước, các bộ, ngành và địa phương triển khai hiệu quả các chương trình tín dụng chính sách, hỗ trợ phát triển sinh kế, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân, đặc biệt là hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và người dân vùng khó khăn. 

Các địa phương quan tâm bổ sung nguồn vốn ủy thác cho Ngân hàng Chính sách xã hội để cùng với nguồn vốn Trung ương mở rộng cho vay, góp phần cải thiện sinh kế, giảm nghèo bền vững. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, việc hỗ trợ tín dụng phải gắn với nhu cầu thực tế, khả năng hoàn trả, hiệu quả sản xuất và mục tiêu giảm nghèo bền vững của người dân.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, việc đánh giá kết quả thực hiện Chương trình MTQG sẽ chuyển từ cách tiếp cận dựa trên đầu vào sang đánh giá theo kết quả đầu ra; trong đó, tiến độ thực hiện, tỷ lệ giải ngân, hiệu quả sử dụng vốn, mức độ cải thiện thu nhập, chất lượng đời sống của người dân và tính bền vững của Chương trình sẽ là những tiêu chí chủ yếu để đánh giá kết quả thực hiện.

Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành và địa phương ngay sau cuộc họp khẩn trương triển khai các nhiệm vụ được giao, phát huy tinh thần chủ động, trách nhiệm và quyết tâm cao nhất trong tổ chức thực hiện Chương trình; tin tưởng với cách làm mới, cơ chế mới và quyết tâm mới, việc triển khai Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2030 sẽ đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao đời sống Nhân dân, thúc đẩy phát triển bền vững khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.