Chiều 23/4, tại Hà Nội, Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước Quốc gia tổ chức hội nghị bàn giao kết quả nhiệm vụ “Điều tra, khảo sát, đánh giá nguyên nhân lũ lớn, ngập lụt trên hệ thống sông Cầu và đề xuất giải pháp ứng phó, thích ứng”.
Báo cáo của Viện Quy hoạch Thủy lợi (Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia) cho biết, trong giai đoạn 2024-2025, các sông thuộc hệ thống thượng du Thái Bình như sông Cầu, sông Công, sông Cà Lồ, sông Thương đã liên tiếp xuất hiện những đợt lũ lớn mang tính cực đoan, vượt xa giới hạn thiết kế của nhiều công trình phòng chống lũ hiện có, gây thiệt hại lướn cho sản xuất nông nghiệp và đời sống dân sinh…
Bà Nguyễn Thị Bích Thủy, Trưởng phòng Quy hoạch Đê điều và Phòng chống thiên tai - Viện Quy hoạch Thủy lợi cho biết, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên, đó là mưa lớn cường độ cao, xảy ra dồn dập trong thời gian ngắn, cùng với xu thế thời tiết ngày càng bất thường do biến đổi khí hậu đã làm gia tăng đột biến lưu lượng dòng chảy. Thêm vào đó, địa hình lưu vực sông Cầu dốc ở thượng nguồn nhưng thấp trũng ở hạ du khiến nước tập trung nhanh và khó tiêu thoát. Một nguyên nhân nữa dẫn đến tình trạng trên là quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh tại các địa phương như Thái Nguyên, Bắc Ninh… khiến diện tích bề mặt bê tông hóa tăng mạnh, làm giảm khả năng thấm nước tự nhiên. Đặc biệt, tình trạng lấn chiếm hành lang thoát lũ, thu hẹp dòng chảy, cùng với hệ thống đê điều, hồ chứa chưa theo kịp thực tiễn đã làm gia tăng đáng kể nguy cơ ngập lụt...
Bà Thủy cho biết, trong quá trình điều tra, khảo sát cho thấy, các tiêu chuẩn thiết kế lũ trên lưu vực sông Cầu trước đây không còn phù hợp với điều kiện hiện nay, cần được rà soát, điều chỉnh để thích ứng với bối cảnh biến đổi khí hậu.
Tại hội nghị, đại diện lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường một số địa phương như Thái Nguyên, Bắc Ninh, Thành phố Hà Nội… cho rằng, lưu vực sông Cầu là một trong những hệ thống sông lớn của các tỉnh phía Bắc, tác động trực tiếp đến sản xuất, đời sống dân sinh của hàng nghìn hộ dân sống quanh lưu vực, do vậy việc nghiên cứu, đánh giá, điều tra, khảo sát nguyên nhân gây lũ lớn, gập lụt trên hệ thống sông Cầu là rất quan trọng.
Tuy nhiên, các địa phương cho rằng, chúng ta cần phải có cách tiếp cận mới trong đánh giá, đặc biệt phải có liên kết liên vùng, thống nhất toàn lưu vực, không thể mạnh ai nấy làm. Nếu triển khai các giải pháp riêng lẻ, đặc biệt là nâng cấp đê hoặc xây dựng công trình ở thượng nguồn, có thể làm gia tăng áp lực thoát lũ cho khu vực hạ du, đặc biệt là Hà Nội.
Nhiều ý kiến cũng đề nghị sớm triển khai các hồ chứa đã được quy hoạch để nâng cao khả năng điều tiết lũ, đồng thời hoàn thiện quy hoạch lưu vực, xác định rõ các thông số thiết kế làm cơ sở pháp lý thống nhất khi triển khai các công trình….
Phát biểu tại hội nghị, ông La Đức Dũng, Tổng Giám đốc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước Quốc gia khẳng định, kết quả của nhiệm vụ không chỉ là một báo cáo nghiên cứu, mà quan trọng hơn đây là cơ sở khoa học, thực tiễn phục vụ trực tiếp công tác chỉ đạo, điều hành phòng chống lũ của các địa phương trong thời gian tới.
Ông La Đức Dũng nhấn mạnh, việc triển khai các giải pháp đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt và lâu dài của các bộ, ngành, đặc biệt là các địa phương trên lưu vực.
Muốn giảm thiểu thiệt hại do lũ, ngập lụt thì các địa phương cần thực hiện một cách đồng bộ, khoa học. Ông Dũng cho rằng, với sự chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sự quyết tâm của các địa phương và sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan, đơn vị, các giải pháp sẽ từng bước phát huy hiệu quả, góp phần giảm thiểu thiệt hại do lũ, bảo đảm an toàn cho người dân và phát triển bền vững lưu vực sông Cầu.
Tại hội nghị, Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước Quốc gia đã bàn giao toàn bộ kết quả nghiên cứu cho các địa phương, đồng thời đề nghị các địa phương chủ động rà soát, cập nhật quy hoạch; ưu tiên triển khai các giải pháp cấp bách và tăng cường phối hợp liên vùng.
“Điều tra, khảo sát, đánh giá, xác định nguyên nhân lũ lớn, ngập lụt trên hệ thống sông Cầu và đề xuất nhiệm vụ, giải pháp tổng thể để ứng phó, thích ứng” được Viện Quy hoạch Thủy lợi thực hiện từ ngày 24/10-31/12/2025 theo Quyết định 4427/QĐ-BNNMT ngày 24/10/2025 với mục tiêu chính là xác định được các nguyên nhân gây lũ lớn, ngập lụt trên các sông Cầu, sông Cà Lồ, sông Công và sông Thương và đề xuất các nhiệm vụ, giải pháp tổng thể để ứng phó, thích ứng làm cơ sở triển khai ngay nhiệm vụ, giải pháp cấp bách, trước mắt và lâu dài nhằm chủ động phòng ngừa, hạn chế rủi ro, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai.
Những năm gần đây, tình trạng hạn hán, thiếu hụt nguồn nước ở nước ta xảy ra ngày càng nhiều. Cạnh tranh giữa sử dụng nguồn nước cho phát điện và các nhu cầu tiêu thụ nước khác, nhất là cho sản xuất nông nghiệp ở hạ du một số lưu vực sông lớn như sông Hồng, sông Vu Gia - Thu Bồn,... Tình trạng thiếu nước không chỉ xảy ra với sản xuất nông nghiệp, mà còn cho nhiều nhu cầu khác như cấp nước sinh hoạt, bảo đảm lượng dòng chảy cần thiết để bảo vệ lòng sông, giao thông đường thủy, nuôi trồng thủy sản và đẩy mặn,... Ở những vùng, những lưu vực sông đang xảy ra hoặc có nguy cơ xảy ra cạnh tranh giữa các ngành, các địa phương dùng nước thì việc phân bổ, chia sẻ sao cho bảo đảm nguyên tắc công bằng và sử dụng nguồn nước hiệu quả là yêu cầu quan trọng để giải quyết mâu thuẫn. Do đó, ở những vùng này cần được quan tâm, làm sớm công tác quy hoạch, phân bổ tài nguyên nước.
Kết quả điều tra, đánh giá tài nguyên nước dưới đất tại khu vực đô thị Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc do Liên đoàn Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước miền Bắc triển khai thực hiện đã đưa ra được các số liệu, thông tin cụ thể về điều kiện tồn tại, sự phân bố, số lượng, chất lượng của nước dưới đất trong các tầng chứa nước, hiện trạng ô nhiễm, nguy cơ cạn kiệt tài nguyên nước dưới đất. Trên cơ sở đó, đơn vị đề xuất các giải pháp tổng thể giúp cơ quan chức năng quản lý, sử dụng tài nguyên nước quản lý nguồn nước ngầm một cách hiệu quả nhất.
Đảm bảo an ninh nguồn nước đã trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu của Việt Nam cũng như của mỗi quốc gia trên thế giới. Để đạt được mục tiêu an ninh nguồn nước trong kỷ nguyên biến động, Chính phủ Việt Nam đang nỗ lực hoàn thiện chính sách, pháp luật, chiến lược về tài nguyên nước nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng nước hợp lý, tiết kiệm và phòng chống có hiệu quả các tác hại của nước gây ra. Phóng viên Tạp chí Tài nguyên và Môi trường đã có cuộc phỏng vấn Bà Nguyễn Thị Thu Linh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước xung quanh vấn đề này.
Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 41/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 82/2017/NĐ-CP quy định về phương pháp tính, mức thu tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước nhằm tháo gỡ một số khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện. Nghị định có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/5/2021.
Theo Luật Tài nguyên nước (TNN) năm 2012 quy định, TNN là một thể thống nhất giữa nước mặt và nước dưới đất (NDĐ) bởi sự phát triển của một trong hai nguồn tài nguyên này ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng của tài nguyên kia. Các quy định mới như Chỉ thị Khung về Nước của Liên minh châu Âu (WFD) kêu gọi quản lý bền vững TNN chính là quản lý bền vững các nguồn nước mặt và NDĐ cùng với mối tương tác giữa chúng. Trong nhiều trường hợp nước mặt thu được nước và các chất hòa tan từ hệ thống nước ngầm hoặc ngược lại nước mặt là nguồn bổ sung cho nước ngầm và gây ra những thay đổi về chất lượng nước ngầm. Do đó, việc rút nước từ các dòng suối có thể làm cạn kiệt nước ngầm hoặc ngược lại, việc bơm nước ngầm có thể làm cạn kiệt nước ở suối, hồ hoặc vùng đất ngập nước. Ô nhiễm nước mặt có thể làm suy giảm chất lượng nước ngầm và ngược lại gây ô nhiễm của nước ngầm có thể làm suy giảm nước bề mặt. Do đó, việc quy hoạch và quản lý TNN nói chung, bài toán phân bổ nguồn nước nói riêng hiệu quả đòi
