Loại bỏ tính “hình thức” trong quản lý chất lượng quan trắc môi trường

Ngày 24/4, Hội thảo “Tập huấn hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO/IEC 17025:2017 đối với hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường” đã được tổ chức với sự tham gia của lãnh đạo Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), các chuyên gia và nhà khoa học khu vực phía Nam.

Dữ liệu chính xác là "mắt xích" quyết định tính pháp lý

Phát biểu khai mạc, ông Vũ Đình Nam, Phó Cục trưởng Cục Môi trường khẳng định, dữ liệu quan trắc là căn cứ pháp lý trực tiếp cho công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Ông nhấn mạnh rằng nếu "mắt xích" kết quả đo lường không đảm bảo, toàn bộ hệ thống quản lý môi trường sẽ thiếu đi nền tảng tin cậy.

Ông Vũ Đình Nam cũng chỉ rõ, việc thực hiện các văn bản pháp luật như Luật Bảo vệ môi trường 2020, các Nghị định 08/2022/NĐ-CP, 05/2025/NĐ-CP, 48/2026/NĐ-CP và Thông tư 10/2021/TT-BTNMT đã đưa hoạt động quan trắc vào nền nếp. Đặc biệt, các quy định mới tại Nghị định 36/2026/NĐ-CP và Thông tư 04/2026/TT-BKHCN đã siết chặt hơn điều kiện hoạt động và chu kỳ kiểm định đối với phương tiện đo nhóm 2, đòi hỏi các đơn vị phải nâng cao năng lực kỹ thuật và tính truy xuất nguồn gốc phép đo.

Dù đã có những bước tiến nhất định, Phó Cục trưởng Cục Môi trường vẫn thẳng thắn chỉ ra 4 hạn chế đang tồn tại, gồm:

Thứ nhất, hệ thống quản lý mang tính hình thức, quy trình có sẵn nhưng áp dụng thực tế chưa hiệu quả, dữ liệu chưa được kiểm soát tốt thông qua kết quả hiệu chuẩn.

Thứ hai, liên kết chuẩn thiếu đồng bộ, khó khăn trong truy xuất nguồn gốc và sự không thống nhất trong quy trình hiệu chuẩn giữa các đơn vị.

Thứ ba, năng lực cán bộ hạn chế, đặc biệt là trong việc đánh giá độ không đảm bảo đo và kiểm soát thiết bị sau hiệu chuẩn.

Thứ tư, vận hành trạm quan trắc chưa đúng mức: Việc thiếu bảo trì định kỳ khiến dữ liệu tại một số nơi không ổn định.

Để khắc phục, hội thảo tập trung vào các mục tiêu: Làm rõ giải pháp liên kết chuẩn; nâng cao năng lực thực hành cho cán bộ; ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số; chia sẻ kinh nghiệm QA/QC theo Thông tư 10/2021/TT-BTNMT; và định hướng hoàn thiện hệ thống cho Trung tâm Quan trắc môi trường miền Nam.

Phía Nam hướng tới chuẩn hóa mạng lưới đo lường môi trường vào năm 2026

Thay mặt đơn vị thực hiện, Giám đốc Trung tâm Quan trắc môi trường miền Nam Lê Hoài Nam đã nghiêm túc tiếp thu chỉ đạo, đặc biệt là yêu cầu không để hệ thống ISO/IEC 17025:2017 rơi vào tình trạng "hình thức". Ông Lê Hoài Nam cam kết sẽ cụ thể hóa các yêu cầu vào quy trình vận hành thực tế tại các trạm quan trắc tự động, liên tục.

Trung tâm xác định Chuyển đổi số là chìa khóa để xây dựng niềm tin và chống gian lận dữ liệu ngay từ gốc. Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ không chỉ giúp quản lý hồ sơ minh bạch mà còn hỗ trợ truyền nhận số liệu về cơ quan quản lý kịp thời, vượt qua những rào cản về hạ tầng và nhân lực chuyên sâu tại khu vực phía Nam.

Với nền tảng vững chắc gồm chứng nhận VIMCERT 252 (hơn 500 thông số), hệ thống VILAS 1285 và chương trình thử nghiệm thành thạo VIPAS 003, Trung tâm đặt mục tiêu trở thành nơi chia sẻ nguồn lực chuẩn đo lường và hỗ trợ kỹ thuật cho toàn khu vực.

Trong giai đoạn 2025–2026, nhiệm vụ trọng tâm là hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng để được chỉ định hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn phương tiện đo môi trường. Dự kiến vào cuối năm 2026, một hội thảo rà soát quy trình và công bố hoạt động chính thức sẽ được tổ chức tại TP. Cần Thơ.

Kết luận hội thảo, lãnh đạo Cục Môi trường nhấn mạnh, chất lượng đo lường không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là uy tín và trách nhiệm của ngành trước xã hội. Cục cam kết sẽ luôn đồng hành cùng các đơn vị để dữ liệu quan trắc không chỉ dừng lại ở việc "đo đúng" mà còn phải "đáng tin cậy" và "có thể kiểm chứng".