Thiên tai ngày càng khó lường, không chỉ dồn dập mà còn cực đoan hơn. Trong bối cảnh đó, Nghệ An chọn hướng đi nâng cao nhận thức, trao kỹ năng để người dân trở thành trung tâm trong phòng, chống thiên tai, thay vì chỉ trông chờ vào ứng phó khi sự cố xảy ra.
Thực tế nhiều năm qua cho thấy, Nghệ An thường xuyên chịu thiệt hại nặng nề do thiên tai gây ra. Vì vậy, tỉnh đã chủ động triển khai Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng giai đoạn 2026 - 2030”. Trong đó, chú trọng đến các vùng nguy cơ rủi ro cao, thường xuyên chịu tác động của thiên tai như bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lớn, lũ, lụt, giông, lốc, sét,...
Thực hiện Quyết định số 553/QĐ-TTg ngày 06/4/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng đến năm 2030”; Văn bản số 10908/BNNMT-ĐĐ ngày 26/12/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về việc xây dựng Kế hoạch thực hiện Đề án giai đoạn 2026 – 2030. Bắt nhịp sớm các định hướng, chủ trưng từ cấp trên, Nghệ An đã xây dựng kế hoạch cho giai đoạn 2026–2030 với những mục tiêu khá rõ ràng. Trước hết là duy trì những kết quả đã có như: Đảm bảo mọi hộ dân đều tiếp cận được thông tin cảnh báo sớm; tất cả các xã đều có kế hoạch phòng, chống thiên tai với sự tham gia của người dân; nội dung về kỹ năng ứng phó và biến đổi khí hậu tiếp tục được đưa vào trường học.
Xa hơn, đến năm 2030, tỉnh đặt kỳ vọng xây dựng được một lực lượng nòng cốt đủ mạnh từ tỉnh đến cơ sở, những người vừa có kiến thức, vừa có khả năng hướng dẫn cộng đồng ứng phó với thiên tai. Không chỉ cán bộ, mà cả những người có uy tín trong cộng đồng cũng sẽ được trang bị kiến thức cần thiết. Ở các vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi thiên tai, mục tiêu là 100% người dân nắm được kỹ năng phòng tránh; các khu vực khác cũng phải đạt tối thiểu một nửa dân số được phổ biến kiến thức.
Để làm được điều đó, Nghệ An không dừng ở khẩu hiệu mà một loạt nhiệm vụ cụ thể được đặt ra, trong đó có nâng cao năng lực cho chính đội ngũ làm công tác phòng, chống thiên tai. Từ cán bộ xã, lực lượng xung kích đến đội ngũ truyền thông cơ sở đều sẽ được đào tạo, tập huấn bài bản. Cách làm cũng linh hoạt hơn, không chỉ lớp học truyền thống mà còn kết hợp nhiều hình thức để phù hợp với từng nhóm đối tượng, nhất là những người dễ bị tổn thương.
Song song với đó là đẩy mạnh truyền thông theo hướng gần dân, dễ hiểu và dễ tiếp cận. Không chỉ loa phát thanh, pano như trước, mà mạng xã hội, tin nhắn, các nền tảng số cũng được tận dụng. Quan trọng hơn, người dân không còn là người nghe thụ động mà được tham gia trực tiếp vào việc xây dựng phương án phòng, chống thiên tai ở địa phương nơi mình sinh sống.
Một điểm đáng chú ý khác là việc ứng dụng công nghệ và dữ liệu. Tỉnh Nghệ An hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu về thiên tai, cập nhật bản đồ rủi ro đến từng xã, đồng thời lắp đặt hệ thống cảnh báo sớm ngay tại cộng đồng. Đây được xem là “tai mắt” giúp người dân phản ứng nhanh hơn khi xảy ra sự cố thiên tai.
Việc lồng ghép phòng, chống thiên tai vào kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội cũng được nhấn mạnh. Những công trình quy mô nhỏ phục vụ phòng, chống thiên tai tại chỗ cùng với các mô hình xã điển hình sẽ là cách để nhân rộng kinh nghiệm thực tế.
Song song với đó, Nghệ An cũng giao nhiệm vụ cụ thể cho từng sở, ngành liên quan về việc phối hợp để thực hiện, triển khai có hiệu quả đối với kế hoạch đã được ban hành.
Có thể thấy, việc thực hiện đề án lần này tỉnh Nghệ An đã lấy cộng đồng làm trung tâm, lấy phòng ngừa làm trọng tâm. Khi mỗi người dân hiểu rõ rủi ro và biết cách tự bảo vệ mình, đó mới là “lá chắn” bền vững nhất trước thiên tai và tránh được những tổn thất do thiên tai gây ra.
Triển lãm "Rừng và Biến đổi khí hậu" do Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia Hà Nội) và Trường Đại học Valladolid (Tây Ban Nha) tổ chức, dưới sự hỗ trợ của Đại sứ quán Tây Ban Nha tại Việt Nam đã nâng cao sự hiểu biết của người dân về tầm quan trọng của rừng trong việc chống biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường sống.
Tổ chức Bread for the World - Bánh Mỳ cho thế giới (BftW) cam kết viện trợ tỉnh Thanh Hóa khoảng 13 tỷ đồng thực hiện dự án “Tăng cường khả năng ứng phó với thiên tai của cộng đồng người dân khu vực rừng đầu nguồn tại huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa”. Mục tiêu của dự án nhằm nâng cao khả năng phòng chống thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu, đối với sản xuất và đời sống của cộng đồng dân tộc thiểu số và duy trì hệ sinh thái rừng đầu nguồn tại các xã Xuân Lộc, Xuân Thắng, Luận Thành, huyện Thường Xuân.
Bắc Trung Bộ là nơi thường xuyên chịu ảnh hưởng và thiệt hại bởi thiên tai, trong đó, nhiều nhất là bão, lũ lụt và ngập úng. Thời gian qua, các tỉnh trong khu vực thực hiện nhiều mô hình, cách thức sản xuất nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu để bảo đảm đời sống người dân, góp phần tăng trưởng kinh tế và ổn định xã hội.
Những năm qua, các huyện miền núi tỉnh Quảng Ngãi đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, điểm định cư cho người dân vùng sạt lở. Bên cạnh những công trình bảo đảm an toàn thì nhiều công trình hạ tầng, điểm định cư phòng chống sạt lở nhưng vẫn tái diễn tình trạng sạt lở đe dọa tính mạng người dân và lãng phí trong đầu tư. Vì vậy, cần tìm giải pháp bền vững để bảo đảm an toàn cho người dân và sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư của Nhà nước.
Theo các nhà khoa học, qua cơn bão số 3 (Yagi) vừa qua cho thấy, người dân ở các vùng chịu tai biến tự nhiên mạnh tuy đã chú ý hơn tới các dấu hiệu như vết nứt trên sườn đồi, nhưng chưa biết đánh giá và nhận định mức độ nguy hiểm cho nên còn lúng túng trong công tác phòng tránh; những điểm thiệt hại nặng thường là nơi chưa có nhóm xung kích phòng chống thiên tai; nếu người dân có được thông tin cảnh báo sớm thì sẽ chủ động ứng phó hơn… Bởi vậy, vấn đề cảnh báo sớm thiên tai dựa vào cộng đồng một lần nữa được đặt ra, coi đó là một trong những giải pháp hiệu quả để chủ động phòng chống, giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai gây ra.
