Từ xuất khẩu nguyên liệu sang chuỗi giá trị nông sản bền vững

Trong khuôn khổ Diễn đàn Xuất khẩu 2026 thuộc chuỗi hoạt động Triển lãm Viet Nam International Sourcing 2026, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Vụ Phát triển Thị trường Nước ngoài (Bộ Công Thương) tổ chức Hội thảo chuyên đề “Nâng tầm giá trị nông sản và thực phẩm trong chuỗi cung ứng bền vững”, diễn ra tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (TP. Hồ Chí Minh).

Sự kiện quy tụ đại diện cơ quan quản lý, cơ quan ngoại giao, hiệp hội doanh nghiệp, doanh nghiệp sản xuất và các nhà phân phối trong nước, quốc tế. Hội thảo tạo diễn đàn trao đổi về yêu cầu chất lượng, phương thức phân phối, tiêu chuẩn quốc tế và giải pháp hình thành chuỗi cung ứng nông sản có khả năng cạnh tranh dài hạn.

Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc ITPC nhấn mạnh, nông nghiệp và thực phẩm chế biến tiếp tục là những lĩnh vực xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Trong 7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt gần 42,8 tỷ USD, tăng 7,5% so với cùng kỳ năm 2025. GDP toàn ngành tăng từ 3,8% đến 3,85%, trong khi cán cân thương mại ghi nhận mức xuất siêu 9,2 tỷ USD.

Theo ông Lê Anh Hoàng, cùng với những kết quả tích cực, yêu cầu từ thị trường quốc tế ngày càng cao… Người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến giá cả mà còn chú trọng chất lượng, an toàn, nguồn gốc sản phẩm, dấu chân môi trường và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mở rộng cánh cửa thị trường, dư địa tăng trưởng không còn nằm chủ yếu ở việc gia tăng sản lượng nguyên liệu. Việt Nam cần chuyển mạnh sang chế biến sâu, tạo sản phẩm có giá trị gia tăng cao và đáp ứng các chuẩn mực ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu.

TP. Hồ Chí Minh được xác định là một mắt xích quan trọng trong quá trình này, hiện đảm nhận khoảng 30 - 35% giá trị sản xuất chế biến lương thực, thực phẩm của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, đồng thời chiếm khoảng 14 - 15% quy mô sản xuất công nghiệp cả nước.

Theo định hướng được chia sẻ tại Hội thảo, TP. Hồ Chí Minh đang triển khai Chương trình phát triển nông nghiệp đô thị giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Chiến lược phát triển ngành chế biến lương thực thực phẩm đến năm 2030… Trọng tâm là ứng dụng công nghệ sau thu hoạch, phát triển kinh tế tuần hoàn và hoàn thiện hạ tầng logistics, đặc biệt là chuỗi lạnh đồng bộ.

Các nhóm sản phẩm được ưu tiên hỗ trợ liên kết chuỗi gồm hạt điều, cao su, hồ tiêu, cà phê, ca cao, chè, gạo, thủy hải sản, thực phẩm chế biến và các dòng sản phẩm Halal... Đây là những nhóm hàng có tiềm năng mở rộng thị trường nhưng phải đáp ứng yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn môi trường và tính ổn định của nguồn cung.

Cùng với hoàn thiện hạ tầng và năng lực sản xuất, ITPC xác định chuyển đổi số là công cụ quan trọng để kết nối doanh nghiệp với thị trường. Ông Lê Anh Hoàng cho biết, ITPC cam kết đồng hành cùng cộng đồng sản xuất thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu số; trong 7 tháng đầu năm 2026, đơn vị đã triển khai 71 chương trình xúc tiến thương mại, đầu tư trong và ngoài nước.

Từ góc độ thị trường châu Âu, ông Sven Dekker, Đồng sáng lập Công ty Viet Nam Food Europe BV cho biết, EU hiện nhập khẩu khoảng 14 tỷ EUR thực phẩm từ ASEAN, trong đó nguồn hàng từ Việt Nam chiếm khoảng 25%. Đáng chú ý, thương mại điện tử B2B tại châu Âu đang tăng trưởng bình quân hơn 22% mỗi năm, tạo thêm kênh tiếp cận cho các nhà cung ứng có khả năng đáp ứng ba yêu cầu quan trọng của bên mua là chất lượng, tốc độ giao nhận và khả năng giao dịch trực tuyến.

Từ thực tế đó, nền tảng Miss Linh được thành lập tại Hà Lan năm 2023, hướng đến vai trò sàn thương mại điện tử B2B dành cho các nhà cung ứng Việt Nam. Đến nay, nền tảng quy tụ hơn 30 thương hiệu, đạt doanh thu thường niên trên 500.000 EUR, tốc độ tăng trưởng 150% và đặt mục tiêu đạt 16 triệu EUR vào năm 2030…

Không chỉ phát triển nền tảng số, doanh nghiệp đã xây dựng mạng lưới hơn 1.300 nhà hàng thông qua Hội Ẩm thực Việt Nam tại châu Âu (VCHO), đồng thời đưa hàng hóa vào các kênh phân phối như Sligro với 54 chi nhánh tại Hà Lan và Bỉ, chuỗi EAZIE và tổ chức dịch vụ ăn uống Vermaat... Các hoạt động trải nghiệm sản phẩm tại Hà Lan và đưa đầu bếp châu Âu về khảo sát vùng nguyên liệu Việt Nam góp phần rút ngắn khoảng cách giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng.

Chất lượng, công nghệ và liên kết quyết định sức cạnh tranh

Nếu thị trường châu Âu cho thấy yêu cầu về khả năng tiếp cận và phân phối, kinh nghiệm của hệ thống bán lẻ hiện đại lại đặt trọng tâm vào chất lượng và tính ổn định của nguồn hàng.

Tại sự kiện, ông Jose Mestre, Giám đốc Trung tâm đào tạo về ngành thực phẩm tươi sống thuộc Tập đoàn Central Retail đã chia sẻ về kinh nghiệm vận hành hệ thống phân phối quy mô lớn tại Việt Nam… Central Retail hiện nắm giữ 61% thị phần phân khúc đại siêu thị, sở hữu hơn 330 trung tâm thương mại và cơ sở kinh doanh tại 26/34 tỉnh, thành phố, với tổng diện tích sàn trên 1,3 triệu m2.

Trong các hệ thống (gồm GO!, Tops Market, mini go! và Lan Chi Mart…), tỷ lệ hàng hóa có nguồn gốc nội địa được duy trì khoảng 90%... Đây là thị trường đầu ra lớn cho nông sản Việt, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao về tính đồng nhất, an toàn và khả năng cung ứng lâu dài.

Theo ông Jose Mestre, Central Retail đặc biệt chú trọng kiểm soát thực phẩm tươi sống theo quy trình HACCP, loại bỏ phụ gia có hại, ưu tiên sản phẩm hữu cơ hoặc không chứa kháng sinh theo Chương trình Tích xanh trách nhiệm. Đại siêu thị GO! hiện ghi nhận hơn 230.000 người dùng hoạt động hàng tháng trên ứng dụng di động, cho thấy kênh số ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hoạt động phân phối.

Song song với hoạt động thương mại, Central Retail thúc đẩy phát triển bền vững, góp phần giảm khoảng 40.000 tấn CO2 mỗi năm, lắp đặt năng lượng mặt trời tại 33 địa điểm, vận hành 302 trạm sạc xe điện và hỗ trợ sinh kế cho 415 hộ gia đình sản xuất nông nghiệp… Tuần lễ hàng Việt Nam tại Thái Lan được tổ chức thường niên cũng góp phần kết nối nông sản Việt với người tiêu dùng khu vực.

Ở phía doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu, ông Lê Anh Dũng, Tổng Giám đốc Tổng Công ty Rau quả, Nông sản (Vegetexco Vietnam) chia sẻ, về mô hình xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ nghiên cứu giống, tổ chức sản xuất, ứng dụng công nghệ cao đến chế biến và thương mại Quốc tế.

Là doanh nghiệp đầu ngành thuộc hệ sinh thái nông nghiệp của T&T Group, Vegetexco có mạng lưới hơn 35 đơn vị thành viên và công ty liên kết, đưa các nhóm hàng chủ lực tới 58 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc... Hơn nữa, Doanh nghiệp đang tập trung xây dựng các nông trường chuyên canh và trung tâm bảo quản, chế biến nông sản hiện đại tại bốn vùng kinh tế trọng điểm gồm Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, nhằm kiểm soát nguồn nguyên liệu, chất lượng sản phẩm và tính liên tục của chuỗi cung ứng.

Năng lực cung ứng thường niên của Vegetexco gồm khoảng 100.000 tấn rau củ, hoa quả tươi và sản phẩm chế biến sâu; 3 triệu tấn lương thực như gạo, sắn lát, ngô; 300.000 tấn hạt và nguyên liệu đồ uống gồm điều, tiêu, cà phê, chè; cùng 20.000 tấn thủy sản… Đặc biệt, các sản phẩm được quản lý theo nhiều hệ thống và tiêu chuẩn quốc tế như ISO 9001, FSSC 22000, VietGAP, GlobalGAP, BRCGS, FDA và HACCP… là điều kiện nền tảng để doanh nghiệp tham gia các chuỗi phân phối hiện đại và chinh phục thị trường khó tính. Ngoài ra, chuỗi giá trị của Vegetexco còn được mở rộng về phía đầu vào... với hơn 03 thập kỷ thực hiện nhiệm vụ dự trữ, kinh doanh giống rau quả quốc gia; cung cấp vật tư nông nghiệp công nghệ cao cho khoảng 100.000 ha canh tác mỗi năm và cung ứng 500.000 tấn nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi...

Những chia sẻ tại hội thảo cho thấy bài toán nâng tầm nông sản Việt không thể giải quyết riêng ở khâu sản xuất hay xuất khẩu, mà cần liên kết xuyên suốt từ vùng nguyên liệu, giống, canh tác, thu hoạch, bảo quản, chế biến, logistics đến phân phối và xây dựng thương hiệu... Trong đó, cơ quan quản lý giữ vai trò định hướng quy hoạch, hỗ trợ kỹ thuật và tạo môi trường thuận lợi; doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, xây dựng vùng nguyên liệu và chuẩn hóa quy trình; các nhà phân phối quốc tế giúp đưa sản phẩm đến đúng thị trường và truyền tải yêu cầu thực tế từ người tiêu dùng.

Sự kết nối giữa các mắt xích là nền tảng để nông sản Việt chuyển từ cạnh tranh bằng sản lượng và giá sang cạnh tranh bằng chất lượng, công nghệ, thương hiệu và tính bền vững... Khi đáp ứng được các tiêu chuẩn cao của thị trường quốc tế, nông sản Việt sẽ có thêm dư địa gia tăng giá trị xuất khẩu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực, toàn cầu.