Phát huy bản sắc trong phát triển du lịch cộng đồng gắn với xây dựng nông thôn mới

Câu chuyện phát triển du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng được nhiều tỉnh, thành quan tâm – coi đây là sinh kế mới để nâng cao đời sống, thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, để thực hiện thành công này không phải dễ dàng, nhiều địa phương vẫn đang loay hoay trong phát triển, quảng cáo để tiếp cận, thu hút thêm nhiều du khách biết đến và trải nghiệm. Để có thêm góc nhìn về phát triển du lịch nông nghiệp, phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Hải Quỳnh – Viện trưởng Viện Phát triển Du lịch Châu Á (ATI) để hiểu rõ hơn về vấn đề này.

PV: Du lịch cộng đồng được xem là du lịch bền vững, những người dân trong cộng đồng và địa phương tham gia đều được hưởng lợi. Theo ông, đâu là yếu tố quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng một cách bền vững, mang lại lợi ích thực sự cho người dân địa phương?

Ông Phạm Hải Quỳnh: Khi xây dựng mô hình du lịch cộng đồng, điều quan trọng nhất là phải dựa trên giá trị vốn có của địa phương, từ văn hóa, cảnh quan, sản vật cho đến tập quán sinh hoạt. Từ đó, từng bước đưa người dân tham gia vào hoạt động du lịch với tiêu chí du lịch xanh, du lịch bền vững, giúp họ chuyển đổi sinh kế từ các nghề truyền thống sang dịch vụ du lịch.

Nhờ cách làm này, nhiều làng du lịch cộng đồng đã thu hút đông đảo du khách đến trải nghiệm, qua đó người dân có thêm thu nhập và củng cố tinh thần gắn kết cộng đồng. Đặc biệt, nhiều địa phương được tập huấn, đào tạo làm du lịch đã có tên trên bản đồ du lịch quốc gia. Đến nay, Việt Nam đã có 5 làng du lịch được UN Tourism công nhận là “Làng Du lịch tốt nhất thế giới”, gồm: Tân Hóa (Quảng Bình), Thái Hải (Thái Nguyên), Trà Quế (Quảng Nam), Lô Lô Chải (Hà Giang) và Quỳnh Sơn (Lạng Sơn).

Danh hiệu này là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của chính sách phát triển du lịch nông thôn bền vững gắn với cộng đồng, giúp người dân làm giàu ngay trên quê hương mình.

PV: Theo ông, để phát triển du lịch cộng đồng một cách hiệu quả, cần tập trung vào những yếu tố nào?

Ông Phạm Hải Quỳnh: Để phát huy du lịch cộng đồng một cách hiệu quả, trước hết chúng ta cần hiểu đúng bản chất của loại hình này, đó là du lịch dựa trên giá trị vốn có của cộng đồng. Từ đó, cần có sự lựa chọn, hoàn thiện và khai thác hợp lý, gắn với vai trò của chính quyền địa phương, của cộng đồng dân cư và những người trực tiếp làm du lịch. Khi các mối quan hệ trong làng, trong xã được gắn kết và cùng hướng tới mục tiêu phát triển chung, du lịch cộng đồng mới có thể phát triển bền vững.

Bên cạnh việc khai thác giá trị văn hóa, lịch sử và bản sắc vùng miền, việc kết hợp hài hòa với cảnh quan thiên nhiên cũng đóng vai trò quan trọng, giúp xác định rõ đối tượng khách chủ lực và nhóm khách tiềm năng.

Dù doanh thu từ du lịch cộng đồng hiện nay chưa cao, nhưng đây là hướng đi đúng đắn, mở ra cơ hội phát triển nông thôn mới. Khi người dân trực tiếp tham gia và hưởng lợi từ du lịch, họ có thêm động lực để nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và ý thức hơn trong việc bảo tồn cảnh quan tự nhiên, gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống.

Thực tế, những trải nghiệm mà du khách tìm thấy ở các làng du lịch cộng đồng đều rất mộc mạc, bình dị nhưng lại vô cùng sinh động, từ việc xay lúa, giã gạo, úp cá, tham quan chùa cổ, đến xem múa rối nước, tất cả đều là những nét đẹp chân thực của đời sống thường ngày, tạo nên sức hút riêng của du lịch cộng đồng Việt Nam.

PV: Muốn du lịch cộng đồng phát triển cần giữ nguyên gốc, nguyên sơ, nét chất phác, chân thực của văn hoá bản địa, đó là giá trị cốt lõi của cộng đồng. Theo ông, phát triển du lịch có trách nhiệm với xã hội cần được hiểu như thế nào?

Ông Phạm Hải Quỳnh: Phát triển du lịch phải gắn với trách nhiệm xã hội, tôn trọng giá trị bản địa và đem lại lợi ích cho cộng đồng. Du lịch cộng đồng là hoạt động mà người dân địa phương trực tiếp tham gia làm du lịch, cùng chia sẻ lợi ích từ sự phát triển của chính quê hương mình.

Để phát huy hiệu quả mô hình này, điều quan trọng là phải hiểu đúng thế nào là du lịch cộng đồng, lựa chọn hướng phát triển phù hợp như du lịch nông nghiệp, du lịch lịch sử hay du lịch sinh thái,... Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân địa phương, để đảm bảo mỗi mô hình đều khai thác hài hòa giá trị văn hóa, lịch sử và cảnh quan tự nhiên của vùng miền.

Du lịch cộng đồng không chỉ tạo việc làm, tăng thu nhập mà còn giúp người dân ý thức hơn trong việc gìn giữ môi trường, bảo tồn văn hóa, hạn chế việc khai thác tài nguyên rừng, săn bắt động vật hoang dã. Đây là con đường phát triển bền vững, giúp nâng cao sinh kế, đồng thời quảng bá nét đẹp truyền thống của các dân tộc.

Thực tế cho thấy, nhiều địa phương đã chứng minh hiệu quả rõ rệt: du lịch cộng đồng không chỉ góp phần phát triển kinh tế - xã hội mà còn tạo động lực để người dân làm giàu trên quê hương, gắn với các chương trình như du lịch xanh, du lịch OCOP. Mỗi bản làng, mỗi cộng đồng khi biết cách gìn giữ cái gốc văn hóa và phát triển du lịch có trách nhiệm, thì đó chính là nền tảng vững chắc cho tương lai du lịch Việt Nam.

PV: Vậy thưa ông, đâu là giá trị cốt lõi cần được nhìn nhận để phát triển du lịch cộng đồng bền vững?

Ông Phạm Hải Quỳnh: Cốt lõi của du lịch cộng đồng là phát triển bền vững, gắn với bảo tồn văn hóa và môi trường, giúp du khách hòa mình vào đời sống bản địa và mang lại lợi ích thực sự cho người dân. Với tiềm năng phong phú về tài nguyên thiên nhiên, văn hóa đa dạng và định hướng rõ ràng từ chính sách quốc gia, du lịch cộng đồng hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm đặc trưng của Việt Nam.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, cần sự đồng lòng của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, trong đó vai trò của lãnh đạo địa phương và sự tham gia chủ động của cộng đồng là then chốt. Các sản phẩm du lịch phải dựa trên thế mạnh văn hóa, phong tục, lối sống và tập quán canh tác, những giá trị tạo nên bản sắc riêng, hấp dẫn du khách và bảo đảm phát triển lâu dài.

PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!