Khi OCOP và du lịch nông thôn "bắt tay" cùng phát triển

Chương trình OCOP không đơn thuần là một dự án phát triển kinh tế hàng hóa nông thôn, mà còn là hành trình đánh thức tiềm năng văn hóa, sinh thái và tri thức dân gian của từng vùng miền. Trong bức tranh tổng thể đó, du lịch nông thôn và OCOP có mối quan hệ hữu cơ, tương trợ và kích thích lẫn nhau cùng tăng trưởng.

Theo ông Phương Đình Anh, Phó chánh Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia, khi sản phẩm OCOP được định hình và phát triển, nó không chỉ xuất hiện dưới dạng một gói trà, một chai mật ong hay một tấm thổ cẩm thương phẩm. Đằng sau mỗi sản phẩm OCOP đạt sao là cả một không gian sinh thái, nơi có vùng nguyên liệu đặc trưng, làng nghề truyền thống, quy trình sản xuất mang đậm bản sắc địa phương và câu chuyện văn hóa độc đáo.

Chính những yếu tố này tạo nên "tiền đề vàng" hình thành các điểm đến du lịch trải nghiệm hấp dẫn. Ở chiều ngược lại, du lịch nông thôn đóng vai trò là kênh truyền thông sống động và thị trường tiêu thụ tại chỗ rất hiệu quả. Du lịch không chỉ đưa khách hàng đến với sản phẩm, mà còn mang câu chuyện về nguồn gốc, tâm huyết của chủ thể OCOP đến tận tay người tiêu dùng một cách tự nhiên và thuyết phục nhất.

Hiện nay, nhu cầu của du khách hiện đại đã thay đổi rõ rệt: họ không chỉ đến nông thôn để ngắm cảnh hay chụp ảnh, mà đòi hỏi được sống cùng, trải nghiệm cùng và sáng tạo cùng người dân bản địa.

Tại nhiều địa phương, du khách khi tham quan vùng sản xuất OCOP được trực tiếp tham gia vào các công đoạn làm ra sản phẩm: từ việc tự tay hái những búp trà tôm nõn sương sớm ở vùng cao, trải nghiệm quy trình chưng cất tinh dầu thảo dược, đến việc thử sức chuốt gốm, dệt thổ cẩm hay làm bánh truyền thống dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân.

Du khách được lắng nghe về câu chuyện sản phẩm, lý do vì sao giống cây này chỉ ngon khi trồng ở dải đất này, vì sao phương pháp thủ công truyền thống lại tạo nên hương vị đặc trưng không thể pha trộn... Chính quá trình trải nghiệm và thấu hiểu này đã kích thích mạnh mẽ lòng tin và mong muốn sở hữu của du khách.

Mở rộng không gian trải nghiệm, gia tăng giá trị sản phẩm, tạo nguồn thu kép

Theo ông Phương Đình Anh, việc tích hợp du lịch vào sản phẩm OCOP đã biến một sản phẩm nông nghiệp đơn thuần thành một sản phẩm văn hóa, dịch vụ. Thay vì chỉ bán sản phẩm thô hoặc sản phẩm đóng gói với biên lợi nhuận mỏng, các chủ thể OCOP có thể thu về giá trị gia tăng gấp nhiều lần thông qua các dịch vụ đi kèm: phí hướng dẫn trải nghiệm, dịch vụ lưu trú nông thôn (homestay), ẩm thực địa phương và bán bán lẻ sản phẩm OCOP trực tiếp không qua trung gian.

Điều này không chỉ nâng cao biên lợi nhuận cho người dân, mở ra nguồn thu nhập đa dạng và ổn định hơn, mà còn biến mỗi người dân nông thôn thành một sứ giả văn hóa, một nhân viên tiếp thị tận tâm cho chính quê hương mình.

Để đưa sản phẩm OCOP đến gần hơn với người tiêu dùng, công tác xúc tiến thương mại đòi hỏi phải đổi mới tư duy từ việc tổ chức các hội chợ thương mại truyền thống mang tính ngắn hạn sang việc tạo dựng các không gian trải nghiệm và tiêu thụ thường xuyên, linh hoạt ngay tại các điểm đến du lịch.

Thời gian qua, mô hình "Tuần lễ quảng bá du lịch, nông nghiệp và sản phẩm OCOP" ở một số địa phương đã chứng minh hiệu quả vượt trội. Khác với các gian hàng hội chợ khô khan, việc xây dựng các không gian văn hóa, trải nghiệm OCOP cho phép tái hiện chân thực đời sống nông thôn, không khí làng nghề và bản sắc văn hóa địa phương ngay tại trung tâm đô thị hoặc các khu du lịch trọng điểm.

Tại các không gian này, du khách không chỉ nhìn thấy sản phẩm OCOP được bày bán đẹp mắt trên kệ, mà còn được trực tiếp thưởng thức hương vị, chứng kiến thao tác trình diễn nghệ thuật làm nghề của các nghệ nhân, tương tác với quy trình chế biến. Những "điểm chạm cảm xúc" này giúp du khách nhận diện rõ ràng sự khác biệt giữa sản phẩm OCOP với các sản phẩm công nghiệp đại trà, từ đó sẵn sàng chi trả mức giá tương xứng cho chất lượng và giá trị văn hóa của sản phẩm.

Quảng bá "xuất khẩu tại chỗ", cánh cửa đưa OCOP ra thế giới

Ông Phương Đình Anh cho biết, một trong những ưu thế vượt trội của việc gắn kết OCOP với du lịch là khả năng "xuất khẩu tại chỗ". Khách du lịch, đặc biệt là du khách quốc tế, luôn có nhu cầu tìm kiếm và mua sắm những sản phẩm đặc sản đậm chất bản địa làm quà tặng, quà kỷ niệm.

Khi du khách quốc tế trực tiếp mua sản phẩm OCOP tại điểm du lịch và mang về nước, sản phẩm không chỉ vượt qua được các rào cản thương mại phức tạp ban đầu mà còn mang theo thông điệp văn hóa của Việt Nam ra thế giới. Mỗi sản phẩm được du khách xách tay về nước chính là một tấm danh thiếp quảng bá du lịch và nông sản Việt Nam hiệu quả nhất, gieo mầm cho các cơ hội hợp tác và xuất khẩu chính ngạch trong tương lai.

Cũng theo ông Phương Đình Anh, mặc dù triển vọng kết hợp OCOP với thị trường du lịch là vô cùng lớn, nhưng thực tế triển khai tại nhiều địa phương vẫn đang đối mặt với không ít rào cản và điểm nghẽn đó là: Tư duy sản xuất của các chủ thể, Hợp tác xã nhỏ lẻ, thiếu tính thị trường, vẫn duy trì thói quen "có gì bán nấy", chưa thực sự nghiên cứu kỹ nhu cầu, thị hiếu và thói quen tiêu dùng của du khách.

Bên cạnh đó, mẫu mã, bao bì các sản phẩm chưa bắt mắt, đơn điệu, thông tin ghi trên nhãn mác chưa chuẩn hóa, thiếu ngôn ngữ quốc tế (như tiếng Anh), kích thước đóng gói chưa phù hợp cho việc mang vác, vận chuyển của du khách (quá to, quá nặng hoặc dễ vỡ)...

Mặc dù đã có những thay đổi nhưng hiện nay, dịch vụ du lịch còn mang tính manh mún. Việc kết nối giữa các doanh nghiệp lữ hành và các chủ thể OCOP còn rời rạc. Hoạt động trải nghiệm tại các điểm OCOP nhiều nơi còn mang tính tự phát, thiếu tính chuyên nghiệp, hạ tầng đón tiếp khách (bãi đỗ xe, nhà vệ sinh đạt chuẩn, không gian trưng bày) chưa được đầu tư đúng mức.

Đặc biệt, câu chuyện về sản phẩm còn mờ nhạt. Nhiều sản phẩm đạt chứng nhận 3 sao, 4 sao OCOP nhưng lại thiếu đi một "câu chuyện sản phẩm" thực sự hấp dẫn để chạm đến cảm xúc của người mua.

Để sản phẩm OCOP thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế nông thôn bền vững và làm chủ thị trường tiêu thụ, theo ông Phương Đình Anh, chúng ta cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp chiến lược như: Quy hoạch không gian và nâng cấp hạ tầng kết nối. Các địa phương cần rà soát, quy hoạch các vùng sản xuất OCOP tập trung gắn với các tuyến, điểm du lịch trọng điểm của tỉnh, vùng. Đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông, điểm dừng chân, trung tâm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP kết hợp trải nghiệm du lịch tại các nút giao thông, khu di tích, điểm du lịch sinh thái.

Ngoài việc phải đổi mới tư duy, các chủ thể OCOP rất cần sự hỗ trợ từ các cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương trong kế bao bì, chuyển từ bao bì mang tính bảo quản đơn thuần sang bao bì mang tính trải nghiệm, quà tặng cao cấp, thân thiện với môi trường (sử dụng vật liệu tái chế, tự nhiên). Đa dạng hóa kích thước, quy cách đóng gói (mẫu dùng thử, bộ quà tặng nhỏ gọn cho du khách đi máy bay). Đầu tư bài bản cho việc xây dựng câu chuyện sản phẩm, biến lịch sử, văn hóa, quy trình sản xuất thủ công thành ngôn ngữ truyền thông hiện đại, tích hợp mã QR truy xuất nguồn gốc và câu chuyện bằng đa ngôn ngữ.

Bên cạnh đó, cần nâng cao năng lực cho chủ thể OCOP về kỹ năng tiếp thị và dịch vụ. Mở các lớp đào tạo, tập huấn chuyên sâu cho nông dân, chủ hợp tác xã về kỹ năng đón tiếp du khách, nghệ thuật bán hàng, kỹ năng kể chuyện và tiếp thị số (livestream bán hàng, bán hàng trên các nền tảng thương mại điện tử). Hướng dẫn các chủ thể OCOP áp dụng tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt, đảm bảo tính ổn định của sản phẩm về cả lượng và chất khi đưa ra thị trường lớn.

Đặc biệt, cần tăng cường thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị "3 Nhà": Nhà nông – Nhà làm du lịch – Nhà phân phối. Xây dựng cơ chế kết nối chặt chẽ giữa các công ty lữ hành với các chủ thể OCOP để đưa các điểm sản xuất OCOP trở thành một phần không thể thiếu trong lịch trình các tour, tuyến du lịch. Đẩy mạnh đưa sản phẩm OCOP vào hệ thống bán lẻ hiện đại (siêu thị, chuỗi cửa hàng tiện lợi, các sàn thương mại điện tử lớn) kết hợp với các kênh phân phối tại các sân bay, bến xe, khách sạn lớn để tiếp cận tối đa tệp khách hàng tiềm năng.

Phát triển các sản phẩm OCOP gắn với thị trường tiêu thụ thông qua con đường du lịch nông thôn không chỉ là giải pháp tình thế để tiêu thụ nông sản, mà là chiến lược lâu dài nhằm nâng tầm giá trị nông nghiệp và kinh tế nông thôn Việt Nam.

“Khi một sản phẩm OCOP được cầm trên tay du khách, đó không chỉ đơn thuần là một giao dịch thương mại, mà là sự truyền tải của tình yêu đất đai, tri thức dân gian và niềm tự hào văn hóa địa phương. Với sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, sự chủ động chuyển đổi của các chủ thể OCOP và sự đồng hành của ngành du lịch, thương mại, các sản phẩm OCOP chắc chắn sẽ thoát khỏi không gian làng xã, tự tin làm chủ thị trường trong nước và vươn xa ra biển lớn, đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế nông thôn hiện đại và bền vững” ông Phương Đình Anh nhấn mạnh.