Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực chăn nuôi, thú y

Với thông điệp “Phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là ngọn hải đăng soi sáng tương lai ngành Nông nghiệp và Môi trường, đặc biệt cho chăn nuôi và thú y”, Ngành đã xác định đây là kim chỉ nam cho mọi hoạt động. Thời gian qua, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan liên quan đã tập trung chỉ đạo và đạt được những kết quả bước đầu quan trọng. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và thịnh vượng trong kỷ nguyên mới, ngành cần tiếp tục đột phá mạnh mẽ và quyết liệt hơn trong chăn nuôi và thú y.

Thực trạng phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trong chăn nuôi, thú y

Ngày 10/5/2025, trong khuôn khổ Hội nghị triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia trong lĩnh vực Chăn nuôi và Thú y, đại diện Ngành cho biết, nhiều lĩnh vực trong chăn nuôi và thú y hiện nay đã đạt được vị thế cao trong khu vực và trên thế giới. Chăn nuôi lợn đứng thứ 5 về đầu con, thứ 6 về sản lượng; đàn thủy cầm đứng thứ 2 thế giới (trên 100 triệu con); sản lượng sữa tươi nguyên liệu đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN; sản lượng thức ăn chăn nuôi (TACN) công nghiệp (21,5 triệu tấn) đứng số 1 khu vực Đông Nam Á, thứ 12 thế giới. Trong vòng 10 năm trở lại đây, ngành Chăn nuôi và Thú y đã có 47 giống vật nuôi mới, 120 tiến bộ kỹ thuật được công nhận, đã chủ động sản xuất với trên 70% số lượng, chủng loại vắc xin, thuốc thú y, đáp ứng nhu cầu trong nước, mà hằng năm còn xuất khẩu sang hơn 45 quốc gia và thu về hằng trăm triệu USD. Đặc biệt, năm 2018, lần đầu tiên Việt Nam sản xuất thành công vắc xin phòng bệnh lở mồm long móng type O - một trong những bệnh nguy hiểm nhất ở gia súc. Việc này giúp giải quyết phòng bệnh được cho khoảng 20.000 gia súc mỗi năm, giảm hàng trăm tỷ đồng nhập khẩu vắc xin hằng năm.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu, trước yêu cầu về khả năng cạnh tranh quốc gia buộc Ngành phải chuyển đổi theo định hướng bền vững, 4 tốt hơn đúng như khuyến cáo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hợp quốc (năng suất tốt hơn, dinh dưỡng tốt hơn, môi trường sạch hơn và cuộc sống tốt hơn). Để chuyển đổi thành công cần phải có định hướng đột phá trong phát triển, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Những thành tựu KHCN mới như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), công nghệ sinh học, công nghệ chuỗi khối (blockchain), công nghệ vật liệu mới, đòi hỏi ngành Chăn nuôi và Thú y phải đổi mới mô hình sản xuất, quản lý và giám sát dịch bệnh đối với đàn vật nuôi và cụ thể hóa nội dung Quyết định số 1742/QĐ-TTg của Chính phủ về việc phê duyệt đề án ưu tiên “Đẩy mạnh hoạt động khoa học và công nghệ ngành Chăn nuôi, Thú y đến năm 2030, tầm nhìn 2045”.

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, Hội nghị nhận định ngành Chăn nuôi và Thú y hiện vẫn tồn tại một số hạn chế. Chất lượng giống của một số vật nuôi chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của thị trường trong nước cũng như xuất khẩu. Ngoài ra, các nghiên cứu khoa học về gói kỹ thuật trong lĩnh vực chăn nuôi và thú y, bao gồm nghiên cứu về giống, dinh dưỡng, kỹ thuật chăn nuôi và phòng bệnh, vẫn còn hạn chế. Việc chuyển giao kết quả nghiên cứu vào sản xuất, đặc biệt là các giống vi sinh vật và virus phục vụ sản xuất vaccine, vẫn gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến hiệu quả ứng dụng thực tiễn.

Trong thời gian tới, để tiếp tục có nhiều kết quả khả quan trong chiến lược phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phát triển, ngành Chăn nuôi, Thú y cần tiếp tục nghiên cứu chọn lọc tạo giống vật nuôi chủ lực có năng suất, chất lượng cao; nghiên cứu ứng dụng các quy trình KHCN mới, tiên tiến, ứng dụng công nghệ số nhằm bảo đảm an toàn dịch bệnh, nâng cao hiệu quả sử dụng thức ăn, giảm sử dụng kháng sinh, nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất.

Ngành Chăn nuôi và Thú y cần chú trọng nghiên cứu khoa học dịch tễ học, mô hình mô phỏng, dự báo dịch bệnh, dịch tễ học phân tử các bệnh nguy hiểm; nghiên cứu ứng dụng KHCN tiên tiến, đặc biệt là công nghệ sinh học, công nghệ gen để phát triển các loại vaccine thế hệ mới, cải tiến vaccine cũ bằng phương pháp sinh học phân tử...

Đột phá khoa học và công nghệ: Hướng tới chuyển đổi số ngành Chăn nuôi - Thú y

Để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng phát triển ngành Chăn nuôi, Thú y, góp phần phát triển kinh tế bền vững, cần chủ động, triển khai quyết liệt, đồng bộ một số định hướng giải pháp chiến lược, tạo bước đột phá quan trọng trong thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực Chăn nuôi và Thú ý hiện nay:

Một là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Bộ và của các cấp ủy, người đứng đầu các tổ chức, cơ quan của ngành Chăn nuôi, Thú y đối với phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây vừa là định hướng vừa là giải pháp quan trọng, bảo đảm cho nhiệm vụ phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực chăn nuôi, thú y phát triển đúng hướng và đạt hiệu quả thiết thực, tạo sự chuyển biến mang tính đột phá mạnh mẽ về nhận thức và tổ chức thực hiện. Vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan, tổ chức trong Bộ tiếp tục quán triệt sâu sắc các Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng, Nhà nước và chủ trương, kế hoạch, đề án của lãnh đạo Bộ, Kế hoạch của từng cơ quan, tổ chức đối với nhiệm vụ quan trọng này.  

Hai là, đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng KHCN nhằm tạo ra các sản phẩm công nghệ cao phục vụ nhiệm vụ chiến lược của ngành Chăn nuôi và Thú y. Đẩy mạnh triển khai kế hoạch và tăng cường năng lực tiếp cận cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 trong Chăn nuôi và Thú y; phát triển nhân lực KHCN, chuyên gia KHCN; đầu tư nghiên cứu ứng dụng các công nghệ lõi, công nghệ nền tảng của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 phục vụ nghiên cứu kỹ thuật đặc thù trong chăn nuôi và thú y. Đẩy nhanh tiến độ thực hiện các chương trình, đề án, nhiệm vụ KHCN trọng điểm cấp quốc gia, cấp Bộ, cấp ngành đang triển khai. Đẩy nhanh quá trình ứng dụng các kết quả và sản phẩm nghiên cứu vào ứng dụng thực tế trong chăn nuôi và thú y hiện nay. Xây dựng mới một số đề án sản phẩm quốc gia. Xây dựng mới một số chương trình, dự án KHCN cấp Bộ, ngành. Theo đó, cần phát triển các trung tâm nghiên cứu, các phòng thí nghiệm, các đơn vị thử nghiệm công trình khoa học đạt trình độ thế giới, khu vực phục vụ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, trang bị kỹ thuật. Chú trọng đầu tư các phòng thí nghiệm phục vụ nghiên cứu về chăn nuôi thú y; ưu tiên nguồn lực phát triển đồng bộ hạ tầng số, bảo đảm hạ tầng số phải được đầu tư trước một bước, tạo nền tảng cho chuyển đổi số trong chăn nuôi, thú y.  

Ba là, tiếp tục thực hiện tốt các chủ trương, định hướng phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo đến năm 2030, tầm nhìn 2045, đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển ngành Chăn nuôi và Thú y trong kỷ nguyên mới. Đây là định hướng chiến lược; đòi hỏi cấp ủy, người đứng đầu các cấp cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức đẩy mạnh nghiên cứu phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo theo lộ trình xây dựng ngành Chăn nuôi, Thú y theo nghị quyết của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đặt ra. Bên cạnh đó, các cơ quan, đơn vị cần tập trung xây dựng hạ tầng số đồng bộ, vững chắc, theo hướng hiện đại, trọng tâm là tổ chức phát triển hệ thống mạng máy tính đến các cơ quan, đơn vị trong ngành. Đồng thời, phải phát triển các trung tâm dữ liệu tập trung, nghiên cứu các công nghệ mới về phát triển chăn nuôi để xây dựng hạ tầng mềm, các nền tảng số dùng chung theo hướng cung cấp dịch vụ tập trung đáp ứng yêu cầu của các cơ quan, đơn vị và xu thế phát triển Ngành. Tổ chức các chương trình nghiên cứu, ứng dụng thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ Tư, công nghệ tiên tiến trong hoạt động chăn nuôi, thú y, ưu tiên các công nghệ: mô phỏng, di động, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet kết nối vạn vật, mã nguồn mở, chuỗi khối, tính toán lượng tử. Nghiên cứu xây dựng nền tảng lưu trữ dữ liệu lớn và các công cụ phân tích, xử lý dữ liệu ứng dụng trí tuệ nhân tạo phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành, tự động hóa, số hóa, bảo đảm an toàn thông tin,… Xây dựng các môi trường thử nghiệm cho các ứng dụng mới, công nghệ mới, các phương án huấn luyện, có ứng dụng công nghệ thông tin, làm cơ sở để đánh giá, hoàn thiện trước khi đề xuất triển khai tại các cơ quan, đơn vị, địa phương và doanh nghiệp.

Bốn là, kiện toàn các tổ chức nghiên cứu KHCN theo hướng chuyên sâu, gắn với chức năng nhiệm vụ, gắn nghiên cứu với thực tiễn công tác chăn nuôi và thú y hiện nay. Đây vừa là định hướng, vừa là giải pháp chủ yếu để đột phá vào nhiệm vụ nghiên cứu KHCN theo định hướng phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ, năng lực sở trường của các tổ chức nghiên cứu khoa học. Theo đó, các trung tâm, viện nghiên cứu, nhà trường hướng về nghiên cứu KHCN, đổi mới sáng tạo; các Viện nghiên cứu hướng vào nghiên cứu ứng dụng, gắn với địa phương cơ sở, doanh nghiệp chăn nuôi và thú y. Chủ động phối hợp với các cơ quan, doanh nghiệp ngoài ngành, đẩy mạnh hợp tác quốc tế, chuyển giao công nghệ, tiếp cận thành tựu cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ Tư. Các đơn vị trong ngành Chăn nuôi, Thú y phải nâng cao khả năng hợp tác, tránh tình trạng độc quyền, vì lợi ích riêng của cơ quan; có cơ chế để các đơn vị ngoài Ngành nắm bắt thông tin, nhu cầu để hợp tác. Tuy nhiên, phải bảo đảm yếu tố bảo mật, giao nhiệm vụ có tính phân đoạn, độc lập, hướng vào thế mạnh của các đơn vị bên ngoài. Tập trung ưu tiên đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu KHCN với các cơ quan đơn vị địa phương có trình độ KHCN tiên tiến, đổi mới sáng tạo, nhất là các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, công nghệ lượng tử,…mang tính chiến lược khác. Đề xuất các chính sách mua, chuyển giao công nghệ tiên tiến phù hợp với đặc thù của Ngành. Chủ động, tích cực tham gia xây dựng các quy tắc, tiêu chuẩn về công nghệ mới bảo đảm an toàn thông tin và xây dựng phát triển ngành.

Năm là, thu hút, trọng dụng nhân tài trong lĩnh vực ngành Chăn nuôi, Thú y đáp ứng yêu cầu phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Kết hợp chặt chẽ giữa đào tạo với nghiên cứu KHCN, chú trọng mở mới một số mã ngành và gửi đào tạo các trường ngoài Ngành, trường nước ngoài để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với nhu cầu sử dụng; thực hiện hiệu quả công tác xét duyệt chức danh nghề nghiệp chuyên môn - kỹ thuật - nghiệp vụ; thường xuyên quan tâm công tác khen thưởng, tạo động lực, khuyến khích các tổ chức KHCN, nhà khoa học sáng tạo, cống hiến cho ngành Chăn nuôi, Thú y. Ban hành cơ chế chính sách vượt trội để thu hút trọng dụng nhân tài vào công tác trong lĩnh vực chăn nuôi, thú y, bảo vệ các nhà khoa học đầu ngành, các chuyên gia, các “tổng công trình sư” trong và ngoài nước có trình độ cao trên các lĩnh vực ưu tiên, đặc biệt là cán bộ đầu ngành trong nghiên cứu kỹ thuật công nghệ cao.

Kiến nghị nâng cao hiệu quả phát triển chăn nuôi và thú y trong giai đoạn mới

Thứ nhất, tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế nhằm khuyến khích sự hợp tác giữa nhà khoa học, cơ quan nghiên cứu và doanh nghiệp trong chuyển giao khoa học công nghệ.

Thứ hai, đơn giản hóa thủ tục hành chính, nhằm tháo gỡ rào cản, tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác nghiên cứu và nâng cao hiệu quả ứng dụng các kết quả khoa học vào thực tiễn.

Thứ ba, khuyến khích các doanh nghiệp ứng dụng và phát triển nông nghiệp công nghệ cao, miễn giảm một số loại thuế, phí.

Thứ tư, nghiên cứu và cải thiện cơ chế đầu tư công trong chuyển đổi cơ sở vật chất phục vụ nghiên cứu khoa học giữa các bộ, ngành và địa phương. Hiện nay, năng lực, trang thiết bị trong lĩnh vực chăn nuôi và thú y, thủy sản và kiểm ngư còn hạn chế, thiếu đồng bộ và chưa đáp ứng yêu cầu nghiên cứu, sản xuất trong giai đoạn mới.

Thứ năm, các nghiên cứu mang tính ứng dụng nên được thực hiện theo đơn đặt hàng từ doanh nghiệp và người dân, trong khi các nghiên cứu cơ bản cần được các viện, trường định hướng rõ ràng để đảm bảo khả năng ứng dụng vào sản xuất. Đặc biệt, cần tập trung ưu tiên cho công tác chọn tạo giống, nâng cao chất lượng giống trong chăn nuôi, với các chương trình nghiên cứu bài bản, có tầm nhìn dài hạn.

Thứ sáu, tăng cường phát triển nguồn nhân lực cho cả lĩnh vực chăn nuôi và thú y, thủy sản và kiểm ngư hiện nay còn yếu, cần gắn đào tạo với doanh nghiệp để trong thời gian tới có nhân lực tốt, nâng cao trình độ.

Thứ bảy, tăng cường hợp tác quốc tế để tranh thủ công nghệ mới nhất, rút ngắn thời gian nghiên cứu.

Phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực chăn nuôi và thú y có vị trí, vai trò rất quan trọng, nhưng đó cũng là một trong những nội dung mà các thế lực thù địch đã và đang tập trung chống phá. Vì vậy, cần chủ động đấu tranh, tăng cường “hàng rào kỹ thuật” giúp nhanh chóng phát hiện, ngăn chặn, phản bác các thông tin, luận điệu, quan điểm sai trái trên môi trường mạng xã hội; phát hiện, sàng lọc các trang web, mạng xã hội thường xuyên đăng tải những nội dung xấu, thù địch để ngăn chặn từ sớm, từ xa. Xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và người lao động có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ, năng lực sắc bén, để đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; trong đó, nhân tố con người có mối quan hệ thống nhất với công nghệ và các phương tiện kỹ thuật, trên cơ sở đó vận hành một cách linh hoạt, sáng tạo; góp phần quan trọng vào xây dựng phát triển ngành Chăn nuôi, Thú y vững mạnh toàn diện, góp phần đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên mới - Kỷ nguyên phát triển thịnh vượng, hùng cường./.