Chính quyền địa phương hai cấp - động lực tổ chức lại không gian biển

Sau khi hoàn thành sắp xếp, tỉnh Quảng Ninh hiện có 54 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, gồm 22 xã, 30 phường và 2 đặc khu kinh tế biển đảo chiến lược là Vân Đồn và Cô Tô. Việc tinh gọn, thay đổi cấu trúc bộ máy không chỉ là một cuộc cải cách hành chính, mà còn mở ra điều kiện để tỉnh tổ chức lại phương thức quản trị, khắc phục những điểm chồng chéo, tăng tính thống nhất trong quản lý không gian biển và dải bãi triều ven bờ. 

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp tạo điều kiện cắt giảm tầng nấc trung gian, đồng thời, tập trung hơn năng lực điều phối không gian biển ở cấp tỉnh và tăng tính chủ động, trách nhiệm thực thi trực tiếp của cấp xã, phường và các đặc khu ven biển.

Trên nền tảng đó, Quảng Ninh xác định 5 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm tạo bước đột phá trong phát triển kinh tế biển theo hướng xanh, tuần hoàn và bền vững.

Một là, quản lý đồng bộ không gian biển theo các hành lang chức năng kinh tế. Mô hình hai cấp tạo điều kiện để tỉnh hoạch định, phân vùng chức năng biển theo một chỉnh thể thống nhất, thay vì bị chia cắt theo địa giới cấp huyện trước đây.

Tại hành lang công nghiệp - đô thị - logistics phía Tây gồm Quảng Yên - Tây Hạ Long - Uông Bí - Đông Triều, tỉnh tập trung thu hút dòng vốn FDI công nghệ cao trong các lĩnh vực như bán dẫn, thiết bị điện, cơ khí chính xác, lắp ráp xe điện, gắn với hệ thống cảng nước sâu Nam Tiền Phong, Bắc Tiền Phong và hạ tầng nhà ở công nhân đồng bộ.

Trục kinh tế du lịch biển đảo di sản trung tâm Hạ Long - Cẩm Phả - Vân Đồn - Cô Tô được định hướng chuyển đổi công năng các khu mỏ than lộ thiên cũ sang đô thị sinh thái và dịch vụ nghỉ dưỡng cao cấp; đồng thời, tăng cường liên kết không gian biển đảo với vịnh Lan Hạ của Hải Phòng, hướng tới hình thành một chỉnh thể di sản thống nhất. Vân Đồn tiếp tục được định hướng phát triển thành khu kinh tế biển đa ngành.

Ở phía Đông, hành lang cửa khẩu - công nghiệp xuất khẩu Móng Cái - Quảng Hà - Đầm Hà - Tiên Yên được định hình theo hướng phát triển chuỗi công nghiệp xuất khẩu dệt may, linh kiện kỹ thuật tại Khu công nghiệp Hải Hà và bến cảng Vạn Ninh; đồng thời thúc đẩy thương mại điện tử chính ngạch thông qua mô hình cửa khẩu thông minh hoạt động 24/7.

Hai là, hoàn thiện hạ tầng kết nối đa phương thức và hậu cần biển chuyên sâu. Tỉnh tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng, vật liệu san lấp để đẩy nhanh tiến độ Bến cảng tổng hợp Vạn Ninh giai đoạn 1, khu kho bãi hàng hóa cửa khẩu Hoành Mô; nâng cấp luồng hàng hải Con Ong - Hòn Nét, hướng tới giảm chi phí logistics 10 - 15%. Cùng với đó, Quảng Ninh xúc tiến đầu tư các khu neo đậu tránh trú bão, cảng cá theo quy hoạch và thúc đẩy xây dựng một chợ đầu mối thủy sản quy mô vùng tại khu vực ven biển, bám trục cao tốc, qua đó kết nối chuỗi tiêu thụ thủy sản liên vùng Bắc Bộ.

Ba là, đẩy mạnh số hóa quản trị biển và phát triển kinh tế số cửa khẩu. Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số được xác định là công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả quản trị kinh tế biển. Tỉnh định hướng tích hợp dữ liệu hải văn, quan trắc môi trường không khí, nước mặt ven biển, tọa độ tàu cá và dữ liệu số hóa các danh thắng vịnh biển vào Trung tâm điều hành thông minh (IOC) toàn tỉnh.

Việc hình thành hệ thống dữ liệu thống nhất sẽ hỗ trợ quản trị không gian biển theo sức tải sinh thái, đồng thời tạo nền tảng cho việc ra quyết định nhanh và chính xác hơn.

Bốn là, tháo gỡ điểm nghẽn chính sách, mở rộng không gian cho các ngành kinh tế biển mới. Quảng Ninh chủ động phối hợp với các bộ, ngành để tháo gỡ vướng mắc liên quan đến thẩm quyền lựa chọn đơn vị khảo sát, giao khu vực biển và thu hút các nhà đầu tư chiến lược nghiên cứu, triển khai các tổ hợp điện gió ngoài khơi tại Vịnh Bắc Bộ, điện gió ven bờ từ Hạ Long đến Móng Cái, Cô Tô.

Song song với đó, tỉnh tập trung bàn giao quỹ đất sạch phục vụ thi công Nhà máy điện khí LNG Quảng Ninh công suất 1.500 MW, bảo đảm tiến độ hoàn thành trong giai đoạn 2028-2029.

Năm là, bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển bền vững hệ sinh thái bãi triều và ven biển. Phát triển kinh tế biển phải đặt trong giới hạn chịu tải của tự nhiên. Vì vậy, Quảng Ninh định hướng giao thẩm quyền quản lý trực tiếp cho 54 xã, phường và 2 đặc khu trong bảo vệ các vùng lõi đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Bái Tử Long, Khu bảo tồn Đồng Sơn - Kỳ Thượng.

Tỉnh cũng nghiên cứu áp dụng hình thức PPP trong vận hành, khai thác di sản, các khu bảo tồn biển và vườn quốc gia; duy trì, phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn, trong đó chú trọng khu Ramsar Đồng Rui (Tiên Yên) như một “lá chắn xanh” trước tác động của biến đổi khí hậu. Tỷ lệ che phủ rừng toàn tỉnh được duy trì ở mức cao, khoảng 55%.

Đối với không gian ngầm đô thị ven bờ, tỉnh định hướng áp dụng nghiêm ngặt chiến lược “chọn điểm theo tuyến”, hạn chế công trình ngầm sâu tại các khu vực karst, nền đất yếu nhằm giảm nguy cơ lún sụt và thấm mặn cục bộ.

Từ thực tiễn Quảng Ninh: Cần tiếp tục hoàn thiện thể chế biển

Thực tiễn vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cho thấy, cùng với việc tổ chức lại bộ máy, vấn đề quan trọng hơn là tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền để địa phương có đủ thẩm quyền và năng lực chủ động phát triển kinh tế biển.

Từ thực tiễn đó, Quảng Ninh kiến nghị Trung ương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho cấp tỉnh, trong đó, có việc thẩm định quy hoạch không gian biển địa phương, giao khu vực biển cho các dự án nuôi trồng thủy sản nước lợ và các hoạt động kinh tế ven biển.

Tỉnh cũng đề nghị nghiên cứu giảm các khâu thủ tục chưa thực sự cần thiết, qua đó giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Đối với việc giao khu vực biển, hiện thủ tục còn phải xin ý kiến của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an trước khi giao khu vực biển; đây là một trong những nội dung Quảng Ninh đề nghị tiếp tục được nghiên cứu để phân cấp phù hợp.

Đối với năng lượng tái tạo biển, Quảng Ninh kiến nghị Chính phủ sớm ban hành hướng dẫn đồng bộ về thẩm quyền lựa chọn nhà đầu tư và giao khu vực mặt biển cho các dự án điện gió ngoài khơi, qua đó tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý và tạo điều kiện để các địa phương ven biển chủ động thu hút dòng vốn FDI xanh.

Tỉnh cũng đề nghị xem xét thí điểm giao doanh nghiệp tư nhân trong nước quản lý rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và các khu bảo tồn biển để kết hợp phát triển du lịch, khai thác hợp lý tài nguyên với bảo tồn, bảo vệ các hệ sinh thái đặc thù.

Phát triển kinh tế biển bền vững không chỉ là câu chuyện khai thác biển để tăng trưởng. Đó là bài toán tổng hợp giữa phát triển kinh tế, khoa học công nghệ, bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và đổi mới phương thức quản trị.

Từ thực tiễn Quảng Ninh, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang mở ra một cách tiếp cận mới: Quản trị không gian biển thống nhất hơn, quyết định nhanh hơn và trách nhiệm rõ hơn. Khi thể chế được hoàn thiện, hạ tầng được kết nối, dữ liệu được số hóa và các hệ sinh thái được đặt đúng vị trí trong chiến lược phát triển, lợi thế biển sẽ không chỉ trở thành nguồn lực tăng trưởng trước mắt mà còn là nền tảng cho một mô hình kinh tế xanh, bền vững trong dài hạn.

Quảng Ninh xác định tiếp tục đóng góp tích cực vào chiến lược biển quốc gia, hướng tới trở thành một trong những đầu tàu kinh tế biển tổng hợp, bền vững của vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước.