Nhận diện điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực đất đai

Sáng 15/9, tại TP. Hồ Chí Minh, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo lấy ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi chủ trì hội thảo. Cùng tham gia chủ trì có Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Ngọc Bảo và Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp.

Phát biểu khai mạc, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội đã định hướng sửa đổi 3 luật có mối quan hệ trực tiếp và mật thiết với nhau, gồm Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản, nhằm chuẩn bị hồ sơ trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai.

Theo ông Phan Văn Mãi, đây là những đạo luật có nội dung quan trọng, phức tạp, tác động trực tiếp đến đời sống người dân, hoạt động của doanh nghiệp và sự phát triển của nền kinh tế... Vì vậy, quá trình xây dựng và thẩm tra cần được thực hiện kỹ lưỡng, trên cơ sở đánh giá đầy đủ thực tiễn thi hành pháp luật.

Điểm đáng chú ý, việc sửa đổi 3 luật cần được đặt trong một tổng thể thống nhất, tạo sự liên thông từ đất - nhà - giao dịch, bảo đảm không chồng chéo, không tạo kẽ hở và cũng không để khoảng trống pháp lý. Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh, “điều quan trọng là phải làm rõ mối quan hệ giữa 3 luật, xác định rõ phạm vi và đối tượng điều chỉnh của từng luật”.

Từ thực tiễn TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh, thành phía Nam, ông Phan Văn Mãi đề nghị các Đại biểu tập trung nhận diện đầy đủ những “điểm nghẽn” trong quản lý, sử dụng, khai thác và phát huy nguồn lực đất đai; đồng thời đề xuất những giải pháp có tính khả thi để tháo gỡ các vướng mắc đang đặt ra…

Theo ông Mãi, sửa đổi Luật Đất đai không chỉ nhằm giải quyết những vấn đề trước mắt, mà còn phải có tính kiến tạo, đón bắt xu hướng phát triển, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững. Đất đai cần được nhìn nhận đầy đủ hơn với vai trò là một nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cũng lưu ý yêu cầu thể chế hóa đầy đủ, đúng đắn và khả thi các quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, trong đó có những định hướng mới liên quan đến đất đai, nhà ở và kinh doanh bất động sản.

Trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình 2 cấp, dự thảo Luật cần xác định rõ nội dung, mức độ phân cấp, phân quyền, đồng thời gắn với năng lực và điều kiện tổ chức thực hiện của từng cấp chính quyền. Phân cấp đến đâu, điều kiện thực hiện như thế nào là vấn đề cần được nghiên cứu kỹ để bảo đảm luật đi vào cuộc sống.

Một nội dung khác được Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý, là yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối và liên thông dữ liệu trong quản lý đất đai, nhà ở và thị trường bất động sản... Đây là yếu tố quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thủ tục, hạn chế rủi ro và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Theo định hướng xây dựng pháp luật hiện nay, luật tập trung quy định những vấn đề mang tính khung, nguyên tắc, những nội dung thường xuyên biến động có thể giao Chính phủ, Bộ, ngành và địa phương quy định chi tiết. Tuy nhiên, đối với các quy định liên quan trực tiếp đến quyền công dân, quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, cần xác định rõ những nội dung phải được quy định ngay trong luật.

“Những vấn đề đã rõ, cấp thiết và có đủ cơ sở thực tiễn thì cần tập trung nghiên cứu, thể chế hóa; còn những vấn đề chưa chín, chưa đủ cơ sở thì không nên vội vàng đưa vào luật”, ông Phan Văn Mãi nêu quan điểm.

Bảo đảm quyền lợi người dân, minh bạch giao dịch và chính sách tái định cư

Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp đã báo cáo tóm tắt những nội dung chủ yếu của dự án Luật Đất đai (sửa đổi)… Dự thảo được xây dựng theo hướng chỉ quy định những vấn đề mang tính khung, nguyên tắc, đồng thời tiếp tục đổi mới chính sách quản lý, sử dụng đất nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Dự thảo Luật tập trung vào 7 nhóm chính sách lớn, gồm đổi mới quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; hoàn thiện chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đổi mới cơ chế tài chính và giá đất; hoàn thiện quyền, nghĩa vụ và chế độ sử dụng đất; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền; tăng cường thanh tra, kiểm tra, giải quyết tranh chấp và khiếu nại.

Một trong những nhóm nội dung nhận được nhiều ý kiến tại hội thảo là chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư… Theo nội dung dự thảo, Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm sinh kế cho người có đất bị thu hồi thông qua các biện pháp hỗ trợ tạo việc làm, thu nhập, ổn định đời sống và sản xuất. Trong quá trình thu hồi đất, cơ quan có thẩm quyền phải điều tra, xác định thu nhập từ việc sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất; đồng thời tổ chức lấy ý kiến, tiếp thu ý kiến của người có đất thu hồi trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Dự thảo cũng bổ sung một số cơ chế nhằm tăng tính linh hoạt trong bố trí tái định cư... Đối với người có đất ở bị thu hồi để thực hiện dự án đầu tư xây dựng khu đô thị, khu dân cư nông thôn, trường hợp phù hợp sẽ được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ.

Đồng thời, dự thảo quy định nhà ở, đất ở tại khu tái định cư được bố trí theo nhiều cấp nhà, nhiều mức diện tích khác nhau, phù hợp với mức bồi thường và khả năng chi trả của người được tái định cư. Trường hợp người có đất ở bị thu hồi phải di chuyển chỗ ở, được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tái định cư nhưng khoản bồi thường về đất ở không đủ giá trị một suất tái định cư tối thiểu thì Nhà nước hỗ trợ phần còn thiếu để bảo đảm người dân có chỗ ở.

Tại Hội thảo, các Đại biểu cho rằng, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng công khai, minh bạch, tách bạch giữa các khâu và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp…

Bên cạnh chính sách thu hồi đất, vấn đề công chứng trong giao dịch liên quan đến đất đai cũng nhận được nhiều ý kiến đáng chú ý… Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP. Hồ Chí Minh cho rằng, không nên xem hoạt động công chứng, chứng thực là một thủ tục hành chính để cắt giảm, đơn giản hóa trên cơ sở dữ liệu đất đai.

Theo bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, dữ liệu đất đai có vai trò rất quan trọng trong việc xác định thông tin, hạn chế giả mạo giấy tờ và giảm rủi ro trong giao dịch. Tuy nhiên, cơ sở dữ liệu không thể thay thế hoàn toàn hoạt động công chứng, bởi công chứng còn có chức năng kiểm tra, xác nhận sự tự nguyện và ý chí của các bên tham gia giao dịch.

Từ góc độ thực tiễn, Tiến sĩ Trần Du Lịch - Đại biểu Quốc hội khóa XIII cho rằng, một số quốc gia vẫn duy trì công chứng đối với giao dịch đất đai, trong khi một số nước đã bỏ quy định này. Nếu bỏ công chứng, cần có một cơ quan hoặc thiết chế trung gian đủ năng lực và chịu trách nhiệm về tính an toàn của giao dịch. Khi chưa có điều kiện này, công chứng vẫn cần được xem như một quy trình cần thiết trong giai đoạn chuyển tiếp.

Đồng quan điểm, bà Đỗ Thị Hoàng Yến - Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao cho rằng, công chứng, chứng thực trong giao dịch Bất động sản là vấn đề quan trọng cần được duy trì. Thực tiễn xét xử cho thấy những giao dịch quyền sử dụng đất không qua công chứng có thể phát sinh rủi ro về giả mạo, lừa đảo hoặc vi phạm điều kiện có hiệu lực của hợp đồng.

Việc duy trì công chứng, chứng thực… theo bà Yến, góp phần kiểm soát năng lực hành vi, bảo đảm sự tự nguyện của các bên, đồng thời tạo chứng cứ pháp lý vững chắc cho hoạt động đăng ký đất đai và giải quyết tranh chấp tại tòa án.

Trao đổi tại Hội thảo, bà Phan Thị Hồng - Phó Trưởng Ban Dân nguyện, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đề nghị, cần làm rõ quy định liên quan đến trường hợp thửa đất chưa có đầy đủ thông tin trong cơ sở dữ liệu đất đai. Theo bà Hồng, quy định pháp luật cần cụ thể, dễ hiểu, dễ thực hiện, tránh tạo thêm cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng.

Đối với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất… nhiều ý kiến cho rằng đây là nội dung có tính nền tảng trong quản lý và phát huy nguồn lực đất đai. Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cần được rà soát để bảo đảm thống nhất với quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị và quy hoạch nông thôn, nhất là trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Các Đại biểu đồng thời đề nghị, tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ tình trạng quá tải trong giải quyết hồ sơ đất đai và tại các Văn phòng đăng ký đất đai, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình và năng lực thực thi…

Kết luận hội thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đánh giá cao các ý kiến đóng góp của Đại biểu, chuyên gia, cơ quan quản lý và địa phương… Ông Mãi cho biết, những ý kiến tại Hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng để Ủy ban Kinh tế và Tài chính phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục nghiên cứu, rà soát và hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

Mục tiêu xuyên suốt là bảo đảm các quy định mới, vừa giải quyết được những vướng mắc từ thực tiễn, vừa có tính ổn định, khả thi và kiến tạo phát triển… Đồng thời, bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp và khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ phát triển đất nước.