Sức mạnh cộng đồng trong việc phục hồi cảnh quan cà phê tại Đắk Lắk: Vì một tương lai bền vững

Phóng viên (PV): Xin chào TS. Trần Hữu Nghị!. Cảm ơn ông đã dành thời gian tham gia phỏng vấn. Câu hỏi đầu tiên xin được hỏi ông về sự tham gia của cộng đồng trong các dự án phục hồi cảnh quan cà phê, đặc biệt là tại các xã Yang Mao, Krông Bông, Dak Phơi, Nam Ka, Dak Liêng, tỉnh Đắk Lắk. Ông có thể chia sẻ về vai trò của cộng đồng trong những dự án này không?

TS. Trần Hữu Nghị: Trong các dự án phục hồi cảnh quan mà Tropenbos Việt Nam triển khai, cộng đồng đóng một vai trò hết sức quan trọng. Cộng đồng không chỉ tham gia vào việc triển khai các mô hình nông, lâm kết hợp mà còn là đối tượng hưởng lợi trực tiếp từ những mô hình này. Cộng đồng giúp duy trì và phát triển các mô hình cà phê cảnh quan, từ việc trồng các cây trồng xen như: cây ăn quả, cây lâm nghiệp đến việc chăm sóc, bảo vệ đất đai, tài nguyên nước và duy trì sự đa dạng sinh học trong vườn cà phê.

PV: Như vậy, cộng đồng địa phương đã tham gia vào các hoạt động gì để hỗ trợ việc phục hồi cảnh quan cà phê, thưa ông?

TS. Trần Hữu Nghị: Cộng đồng địa phương tham gia vào nhiều khía cạnh của việc phục hồi cảnh quan. Họ không chỉ trồng và chăm sóc cây cà phê mà còn trồng thêm các cây lâm nghiệp, cây ăn quả và cây thảm phủ để tạo nên các mô hình cà phê cảnh quan bền vững. Điều này không chỉ giúp phục hồi và bảo vệ hệ sinh thái mà còn nâng cao thu nhập cho người dân. Các mô hình này còn giúp cải thiện đất đai, bảo vệ tài nguyên nước và duy trì môi trường sống lành mạnh.

PV: Ông có thể chia sẻ một số mô hình cà phê cảnh quan điển hình mà cộng đồng đã áp dụng tại các các xã Yang Mao, Krông Bông, Dak Phơi, Nam Ka, Dak Liêng, thưa ông?

TS. Trần Hữu Nghị: Một số mô hình điển hình mà cộng đồng đã áp dụng ở các xã Yang Mao, Krông Bông, Dak Phơi, Nam Ka, Dak Liêng bao gồm việc trồng xen các cây ăn quả như: sầu riêng, bơ, xoài, nhãn, vải, và các cây lâm nghiệp như giổi thơm, sao đen, giáng hương... Trong các vườn cà phê này, cây che bóng như muồng đen và keo dậu được trồng để giúp điều tiết ánh sáng và bảo vệ cà phê khỏi tác động của gió và nắng. Mô hình này không chỉ bảo vệ cà phê mà còn đem lại lợi ích kinh tế từ cây ăn quả và cây lâm nghiệp.

PV: Xin ông cho biết, trong quá trình triển khai các mô hình này, cộng đồng địa phương này đã đối mặt với những thách thức nào thưa ông?

TS. Trần Hữu Nghị: Đúng là trong quá trình triển khai các mô hình này, cộng đồng gặp phải một số khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất là thiếu hụt kiến thức và kỹ thuật về trồng trọt, nhất là việc kết hợp các cây trồng xen một cách hợp lý để đạt hiệu quả cao. Bên cạnh đó, việc duy trì và bảo vệ môi trường cũng đòi hỏi sự nỗ lực lớn từ cộng đồng. Thêm vào đó, khó khăn về nguồn lực tài chính và sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng cũng là yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của mô hình.

PV: Vậy các tổ chức như Tropenbos Việt Nam và IDH đã hỗ trợ cộng đồng như thế nào trong quá trình thực hiện các mô hình cà phê cảnh quan thưa ông?

TS. Trần Hữu Nghị: Tropenbos Việt Nam và IDH đã hỗ trợ rất nhiều trong việc cung cấp kiến thức và kỹ thuật cho cộng đồng. Chúng tôi đã tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo để truyền đạt cho người dân các kỹ thuật canh tác bền vững, cách trồng xen các loại cây sao cho hợp lý với cây cà phê và các yếu tố tự nhiên. Ngoài ra, chúng tôi cũng giúp cộng đồng tiếp cận các nguồn lực tài chính, hỗ trợ các chính sách và tạo điều kiện cho họ thực hiện các mô hình này một cách hiệu quả hơn.

PV: Ông có thể chia sẻ về lợi ích mà cộng đồng nhận được khi tham gia vào các dự án phục hồi cảnh quan cà phê?

TS. Trần Hữu Nghị: Vâng, lợi ích lớn nhất mà cộng đồng nhận được chính là sự cải thiện sinh kế. Các mô hình cà phê cảnh quan không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra thu nhập ổn định cho nông dân. Các cây trồng xen như cây ăn quả hoặc cây lâm nghiệp giúp gia tăng thu nhập từ nhiều nguồn, không chỉ phụ thuộc vào cà phê. Đồng thời, việc duy trì một hệ sinh thái khỏe mạnh giúp đất đai không bị thoái hóa, giữ được độ ẩm và khả năng sản xuất trong nhiều năm sau. Cộng đồng cũng được nâng cao nhận thức về việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống.

PV: Trong tương lai, ông nghĩ rằng mô hình cà phê cảnh quan có thể được nhân rộng không, và nếu có thì cần những yếu tố gì để thực hiện?

TS. Trần Hữu Nghị: Tôi tin rằng mô hình cà phê cảnh quan hoàn toàn có thể được nhân rộng, đặc biệt là ở các vùng cà phê khác trong Tây Nguyên và các khu vực tương tự. Tuy nhiên, để thực hiện điều này, cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các tổ chức chính phủ và phi chính phủ, đồng thời cần tăng cường công tác đào tạo, tập huấn cho cộng đồng về các kỹ thuật canh tác bền vững. Cũng cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa nông dân, các tổ chức nghiên cứu và các cơ quan chức năng để cùng nhau tạo ra những mô hình hiệu quả, bền vững và dễ dàng áp dụng.

PV: Cảm ơn TS. Trần Hữu Nghị vì những chia sẻ rất giá trị. Phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường hy vọng rằng, các mô hình cà phê cảnh quan sẽ tiếp tục phát triển và mang lại những lợi ích bền vững cho cộng đồng.

TS. Trần Hữu Nghị: Tôi tin rằng với sự nỗ lực của cộng đồng và sự hỗ trợ từ các tổ chức, mô hình cà phê cảnh quan sẽ trở thành một giải pháp quan trọng giúp phát triển nông nghiệp bền vững và bảo vệ môi trường tại các vùng sản xuất cà phê.

Cuộc trò chuyện với TS. Trần Hữu Nghị không chỉ làm rõ vai trò thiết yếu của cộng đồng trong việc phục hồi cảnh quan cà phê mà còn mở ra những cơ hội bền vững cho cả nông dân và môi trường. Việc áp dụng các mô hình cà phê cảnh quan không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn tạo ra một chuỗi giá trị kinh tế mới, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng. Như TS. Trần Hữu Nghị đã chia sẻ, việc nhân rộng những mô hình này đòi hỏi sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các tổ chức và sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan. Trong tương lai, các mô hình nông lâm kết hợp này sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả, mang lại lợi ích lâu dài cho cả cộng đồng và thiên nhiên, đồng thời tạo dựng một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong ngành cà phê Việt Nam.