Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh yêu cầu then chốt là chuyển từ tư duy đăng ký nhiệm vụ phân tán sang xác định và tổ chức thực hiện các bài toán lớn mang tính chiến lược trong lĩnh vực thủy lợi, tài nguyên nước, đê điều và phòng, chống thiên tai; coi đây là nền tảng để hiện đại hóa quản trị, bảo đảm an ninh nguồn nước và nâng cao hiệu quả điều hành toàn ngành.
Nhận thức đúng để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự tạo đột phá cho ngành
Ngày 26/2, chỉ đạo tại cuộc họp nghe báo cáo xây dựng Kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo lĩnh vực thủy lợi, đê điều - phòng chống thiên tai và tài nguyên nước giai đoạn 2026 - 2030, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh yêu cầu tiên quyết là phải nhận thức đúng về vị trí, vai trò và trách nhiệm của từng đơn vị, từng cá nhân đối với nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo Thứ trưởng, nhận thức chưa đúng, chưa đầy đủ chính là nguyên nhân khiến nhiều nhiệm vụ triển khai chưa đạt tới tầm, chưa tạo được tác động lan tỏa và đột phá như kỳ vọng.
Khẳng định KHCN và ĐMST là lĩnh vực đặc biệt quan trọng của ngành, Thứ trưởng yêu cầu phải bắt đầu bằng đổi mới trong tư duy và cách thức đăng ký, tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học. Trong đó, cần phân định rõ giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng; xác định cụ thể mục tiêu, sản phẩm đầu ra và đặc biệt là phải hướng tới giải quyết các “điểm nghẽn” lớn của ngành.
Về chuyển đổi số, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp thẳng thắn nhìn nhận, cách tiếp cận hiện nay ở một số đơn vị vẫn chưa đúng bản chất. Chuyển đổi số không đơn thuần là số hóa dữ liệu hay triển khai phần mềm, mà là quá trình thay đổi toàn diện phương thức quản trị, điều hành.
Thứ trưởng cũng lưu ý, thời gian qua ngành đã đăng ký một số “bài toán lớn” nhưng thực chất quy mô còn nhỏ, phân tán. Trong khi đó, bài toán lớn thực sự phải có sự tham gia đồng bộ của nhiều đơn vị, nhiều địa phương, tạo ra tác động rộng và lâu dài. Từ đó, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp yêu cầu các đơn vị phải thay đổi cách tiếp cận, chuyển từ tư duy đăng ký nhiệm vụ rời rạc sang xác định và giải quyết các bài toán lớn mang tính chiến lược.
Đẩy mạnh khoa học công nghệ để hiện đại hóa quản trị ngành nước và giảm thiểu rủi ro thiên tai
Tại cuộc họp, ông Nguyễn Xuân Khôi, chuyên viên Vụ Khoa học và Công nghệ đã báo cáo kế hoạch về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo lĩnh vực thủy lợi, tài nguyên nước, đê điều và phòng chống thiên tai 5 năm giai đoạn 2026 - 2030.
Về mục tiêu phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, lĩnh vực thủy lợi tập trung nâng cao đóng góp của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào hiệu quả hoạt động thuỷ lợi thông qua các hoạt động nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng khoa học và công nghệ nhằm thúc đẩy phát triển hệ thống thuỷ lợi thông minh, quản lý và khai thác hiệu quả công trình thuỷ lợi, đề xuất được giải pháp xây dựng các công trình thuỷ lợi lớn, hiện đại, thông minh, có tính chất liên vùng, liên tỉnh, đa mục tiêu với vai trò dẫn dắt để định hình sự phát triển kinh tế, xã hội của từng vùng, từng địa phương.
Trong giai đoạn tới, lĩnh vực tài nguyên nước tập trung xây dựng cơ sở lý luận, thực tiễn và tham khảo kinh nghiệm quốc tế để hoàn thiện chính sách về quản trị thông minh, chuyển đổi số, an ninh nguồn nước và hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật; hiện đại hóa công tác điều hòa, phân phối, sử dụng nước theo hướng tiết kiệm, hiệu quả, công bằng, gắn với bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và an ninh năng lượng, đồng thời áp dụng công cụ kinh tế - tài chính trong hạch toán, chia sẻ lợi ích và nâng cao giá trị tài nguyên nước. Cùng với đó là phát triển, ứng dụng các công nghệ tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, IoT, dữ liệu lớn, mô hình hóa và chuyển đổi số trong điều tra, quan trắc, xây dựng công cụ hỗ trợ ra quyết định; triển khai hạch toán tài nguyên nước, công bố chỉ số an ninh nguồn nước theo Luật Tài nguyên nước 2023 và nghiên cứu các mô hình phục hồi nguồn nước mặt, nước dưới đất bị suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm nghiêm trọng.
Lĩnh vực Đê điều và Phòng chống thiên tai tập trung hiện đại hóa nền tảng kỹ thuật, đưa khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực chủ yếu nâng cao năng lực quản trị rủi ro thiên tai, chuyển mạnh từ “ứng phó bị động” sang “phòng ngừa chủ động” dựa trên dữ liệu số. Trọng tâm là tăng cường nghiên cứu, ứng dụng công nghệ trong quản lý, bảo vệ đê điều, hộ đê nhằm nâng cao hiệu quả tham mưu, chỉ đạo, điều hành phòng, chống lũ, bão, bảo đảm an toàn hệ thống đê điều; đồng thời nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ cảnh báo sớm, đánh giá rủi ro và thiệt hại do thiên tai, hỗ trợ ra quyết định nhanh, chính xác trong công tác phòng, chống thiên tai các cấp.
Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách tiếp cận, Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai Phạm Đức Luận cho rằng kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thời gian tới phải hướng thẳng vào nhu cầu thực tiễn, thay vì dừng ở các nghiên cứu mang tính hình thức. Nhiệm vụ khoa học cần tạo ra sản phẩm có thể ứng dụng ngay trong giám sát thiên tai, cảnh báo lũ, quản lý hồ chứa và phục vụ công tác chỉ huy, điều hành. Ông đề nghị đổi mới cơ chế đặt hàng theo hướng xác định rõ sản phẩm đầu ra, đơn vị tiếp nhận và trách nhiệm tổ chức thực hiện; đồng thời đẩy nhanh việc xây dựng, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Cùng với đó, cần rà soát lại cơ chế tổ chức, bảo đảm nguồn lực và thủ tục triển khai thông suốt, thiết kế chính sách ưu đãi đủ mạnh để thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư.
Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh chỉ ra, nghiên cứu phải xuất phát từ yêu cầu quản lý thực tiễn, xác định rõ sản phẩm đầu ra và địa chỉ ứng dụng cụ thể, tập trung vào các vấn đề lớn như điều hòa, phân bổ nguồn nước, bảo đảm an ninh nguồn nước, nâng cao hiệu quả sử dụng và hỗ trợ ra quyết định bằng công cụ số. Ông Vĩnh cũng đề xuất lựa chọn một số bài toán liên ngành để tập trung nguồn lực, ưu tiên xây dựng bộ chỉ số quản trị tài nguyên nước, thực hiện hạch toán nước trong nền kinh tế và phát triển hệ thống dự báo, cảnh báo dựa trên dữ liệu.
GS. Nguyễn Đình Hoà, Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam đề xuất, thực tế lĩnh vực thủy lợi và tài nguyên nước có sự giao thoa rất lớn, từ nghiên cứu cơ bản đến nghiên cứu ứng dụng. Vì vậy, cần xem xét xây dựng một chương trình khoa học tổng thể cho lĩnh vực này, trong đó xác định các bài toán mang tính toàn diện, làm cơ sở để các đơn vị cùng tham gia.
Định hình 7 bài toán lớn trong lĩnh vực thủy lợi, tài nguyên nước, đê điều và phòng chống thiên tai
Theo Thứ trưởng, bản kế hoạch bước đầu đã có sự so sánh giữa các đơn vị, có phân tích, nhận định đối với các lĩnh vực đăng ký. Tuy nhiên, cách xây dựng vẫn thiếu tầm nhìn tổng thể, chưa hình thành được hệ thống bài toán lớn để làm cơ sở phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng đơn vị.
Để khắc phục tình trạng phân tán, Thứ trưởng gợi mở một số bài toán lớn mang tính chiến lược, yêu cầu các đơn vị cùng tham gia.
Kiểm soát nước xuyên biên giới được xác định là bài toán hàng đầu. Thời gian qua, cả khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và miền Bắc đều chịu tác động nặng nề của lũ lụt, gây thiệt hại lớn. Do đó, cần nghiên cứu, xây dựng hệ thống dự báo, kiểm soát nguồn nước xuyên biên giới một cách chủ động. Theo Thứ trưởng, đây không chỉ là vấn đề an ninh nguồn nước mà còn gắn trực tiếp với phát triển bền vững.
Dự báo sớm, cảnh báo sớm về nước phải trở thành bài toán chung của toàn ngành, thay vì triển khai riêng lẻ. Mục tiêu là xây dựng hệ thống dự báo, cảnh báo tổng thể, phục vụ điều hành chủ động, giảm thiểu rủi ro thiên tai.
Khai thác, sử dụng hiệu quả hệ thống thủy lợi, hồ chứa cũng là nhiệm vụ trọng tâm. Các đơn vị quản lý công trình cần phối hợp nâng cao hiệu quả vận hành, hiện đại hóa hệ thống, sử dụng nước tiết kiệm và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Phát triển kinh tế tuần hoàn trong ngành nước được đặt trong bối cảnh yêu cầu phát triển bền vững. Trọng tâm là tuần hoàn nước, tái sử dụng nước, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, hướng tới xây dựng kinh tế ngành nước thực sự trở thành một ngành kinh tế tạo giá trị.
Bên cạnh đó là nghiên cứu, ứng dụng công nghệ mới, vật liệu mới thân thiện môi trường; xây dựng cơ sở dữ liệu ngành gắn với chuyển đổi số, với mục tiêu cuối cùng là đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng ra quyết định.
Ngoài các định hướng chiến lược, Thứ trưởng yêu cầu tiếp tục tập trung giải quyết các vấn đề bức xúc như ô nhiễm nguồn nước, phục hồi các dòng sông, nâng cao mực nước ngầm,… nhưng phải đặt trong tổng thể các bài toán lớn, có sự tham gia đồng bộ của nhiều đơn vị.
Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức tổ chức thực hiện, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp khẳng định, cách làm phải bắt đầu từ việc xác định bài toán lớn của ngành, sau đó từng đơn vị đăng ký nhiệm vụ cụ thể trong tổng thể trên. Chỉ khi các đơn vị cùng tham gia giải quyết một mục tiêu chung, có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, viện, trường và đội ngũ chuyên gia, ngành mới có thể tạo ra những kết quả đủ tầm, khắc phục tình trạng chồng chéo, manh mún và nâng cao hiệu quả quản trị trong giai đoạn tới.
Sáng 23/2, tại tỉnh Lào Cai, trong không khí vui tươi, phấn khởi của những ngày đầu Xuân Bính Ngọ 2026, Lễ phát động “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ” diễn ra trang trọng với sự tham dự và chỉ đạo của Chủ tịch nước Lương Cường. Phát biểu tại sự kiện, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng đã nhấn mạnh nhiều định hướng quan trọng đối với công tác bảo vệ và phát triển rừng trong giai đoạn tới. Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường xin trân trọng giới thiệu toàn văn phát biểu của Bộ trưởng.
Ngày 23/2, tại Hội nghị quán triệt Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp khẳng định Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động, linh hoạt chỉ đạo, bảo đảm nhân dân đón Tết an toàn, đồng thời nhấn mạnh những kết quả tích cực trong dự báo thời tiết, phòng chống thiên tai, kiểm soát dịch bệnh, an toàn thực phẩm và quyết tâm hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ năm 2026.
Sáng ngày 23/2, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường tổ chức buổi gặp mặt đầu xuân với sự tham dự và chỉ đạo của Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến. Buổi gặp mặt là dịp nhìn lại chặng đường đã qua, đề ra phương hướng và khơi dậy quyết tâm đổi mới, sáng tạo trong toàn thể cán bộ, phóng viên, biên tập viên và người lao động của Tạp chí.
Trong không khí vui tươi, phấn khởi của những ngày đầu xuân mới, sáng 23/2, Chủ tịch nước Lương Cường đã tới dự Lễ phát động “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ” Xuân Bính Ngọ 2026 tại phường Cam Đường, tỉnh Lào Cai do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp tỉnh Lào Cai tổ chức.
Vùng Trung du và miền núi phía Bắc là địa bàn có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh và bảo vệ môi trường sinh thái của cả nước. Với diện tích tự nhiên chiếm trên 27% diện tích cả nước, dân số hơn 11 triệu người, khu vực này sở hữu nguồn tài nguyên đất đai, khí hậu và đa dạng sinh học phong phú, tạo nền tảng thuận lợi cho phát triển nông nghiệp đặc sản, nông nghiệp hữu cơ và kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, do điều kiện địa hình phức tạp, sản xuất còn nhỏ lẻ, hạ tầng chưa đồng bộ, nên để khai thác hiệu quả tiềm năng, khoa học công nghệ (KHCN) và đổi mới sáng tạo đóng vai trò then chốt, tạo bước đột phá trong phát triển.
