Từ đối tác kinh tế đến đối tác chiến lược: Việt Nam - Singapore đang định hình một cấu trúc hợp tác mới

Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiên phong mở rộng không gian hợp tác chiến lược

Cuộc làm việc giữa Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng với Đại sứ Singapore tại Việt Nam Rajpal Singh vào sáng ngày 25/5 vừa qua, không đơn thuần là trao đổi về thương mại nông sản hay hợp tác môi trường. Nếu đặt trong bối cảnh khu vực đang đối mặt với biến động chuỗi cung ứng, áp lực biến đổi khí hậu và cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng, đây thực chất là tín hiệu cho thấy quan hệ Việt Nam - Singapore đang bước sang một giai đoạn hợp tác mới, sâu hơn và mang tính chiến lược hơn nhiều so với trước đây.

Trong nhiều năm, quan hệ giữa hai nước chủ yếu được định hình bởi thương mại, đầu tư và các khu công nghiệp VSIP - biểu tượng thành công của hợp tác kinh tế song phương. Singapore từng nhìn Việt Nam như trung tâm sản xuất giàu tiềm năng, điểm đến công nghiệp hấp dẫn và thị trường tăng trưởng nhanh trong khu vực. Ở chiều ngược lại, Việt Nam coi Singapore là nguồn vốn chất lượng cao, trung tâm tài chính hàng đầu ASEAN và hình mẫu quản trị hiện đại.

Tuy nhiên, thế giới hậu đại dịch covid-19 đã khiến tư duy hợp tác giữa các quốc gia thay đổi đáng kể. Những cuộc khủng hoảng về logistics, lương thực, năng lượng và khí hậu khiến các nước không còn chỉ tìm kiếm đối tác thương mại mà bắt đầu ưu tiên xây dựng các mối liên kết có khả năng bảo đảm an ninh và sức chống chịu dài hạn.

Chính trong bối cảnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang nổi lên như một trong những cơ quan tiên phong của Việt Nam trong việc mở rộng không gian hợp tác đối ngoại sang các lĩnh vực “an ninh mới” như: an ninh lương thực, tín chỉ carbon, quản lý môi trường, kinh tế xanh và chuyển đổi bền vững.

Không còn chỉ đóng vai trò quản lý sản xuất nông nghiệp truyền thống, Bộ đang từng bước tham gia định hình các cấu trúc hợp tác khu vực liên quan trực tiếp đến tăng trưởng xanh và khả năng chống chịu kinh tế trong dài hạn. Xu hướng này được thể hiện rõ trong các phát biểu tại cuộc làm việc giữa hai bên.

"Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng đánh giá Singapore là quốc gia có nhiều kinh nghiệm trong quản lý môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu cũng như phát triển hệ thống giao thông theo định hướng xanh, phù hợp để Việt Nam học hỏi và tăng cường hợp tác trong thời gian tới” - Thông điệp này cho thấy, điều Việt Nam quan tâm hiện nay không còn dừng ở mở rộng thị trường xuất khẩu mà là tiếp cận kinh nghiệm quản trị phát triển của Singapore trong các lĩnh vực được xem là nền tảng cho mô hình tăng trưởng bền vững tương lai.

Không chỉ phía Việt Nam, Singapore cũng phát đi tín hiệu rõ ràng về việc muốn nâng chiều sâu hợp tác song phương vượt khỏi khuôn khổ kinh tế truyền thống. Đại sứ Singapore tại Việt Nam Rajpal Singh cho biết, quan hệ hai nước đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ sau khi được nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện. Theo Đại sứ, đây là cơ hội thuận lợi để hai bên thúc đẩy trao đổi thông tin, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý và triển khai hiệu quả các chương trình hợp tác mới.

Việc nhấn mạnh vai trò phối hợp giữa các cơ quan quản lý cho thấy quan hệ hai nước đang chuyển từ mô hình hợp tác doanh nghiệp - thương mại sang mô hình hợp tác thể chế và chính sách. Đây là bước chuyển rất quan trọng trong quan hệ đối ngoại giữa hai quốc gia.

Singapore đang nhìn Việt Nam như một đối tác chiến lược mới của ASEAN

Đáng chú ý hơn, Singapore không chỉ nhìn Việt Nam như một thị trường tăng trưởng nhanh mà đang coi Việt Nam là đối tác có vai trò chiến lược trong cấu trúc phát triển mới của khu vực.

“Đại sứ Rajpal Singh khẳng định Singapore cam kết hỗ trợ Việt Nam thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế ‘hai con số’, đồng thời cho rằng hợp tác song phương trong các lĩnh vực nông nghiệp, môi trường và chuyển đổi xanh sẽ góp phần hỗ trợ Việt Nam hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững”.

Đằng sau cam kết này là sự thay đổi đáng kể trong cách Singapore nhìn nhận vị thế của Việt Nam. Nếu trước đây Việt Nam chủ yếu đóng vai trò trung tâm sản xuất và thu hút đầu tư, thì hiện nay Việt Nam đang dần được xem là: đối tác bảo đảm an ninh lương thực, mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng ASEAN, thị trường chuyển đổi xanh quy mô lớn và một trong những nền kinh tế có vai trò ngày càng nổi bật trong chiến lược phát triển dài hạn của khu vực.

Điều này đặc biệt rõ trong lĩnh vực nông nghiệp và lương thực. Với Singapore - quốc gia phải nhập khẩu phần lớn lương thực, vấn đề nguồn cung hiện không còn đơn thuần là câu chuyện thương mại. Sau đại dịch và những bất ổn toàn cầu, an ninh lương thực đã trở thành một phần của an ninh quốc gia. Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một đối tác có tính ổn định cao nhờ năng lực sản xuất nông nghiệp lớn, vị trí địa lý gần và khả năng duy trì nguồn cung lâu dài cho thị trường khu vực.

Việc Singapore mong muốn tăng nhập khẩu gạo và nông sản từ Việt Nam vì vậy không chỉ phản ánh nhu cầu thị trường, mà còn cho thấy xu hướng xây dựng các chuỗi cung ứng chiến lược ngay bên trong ASEAN nhằm giảm phụ thuộc vào những biến động toàn cầu.

Đáng chú ý, Đại sứ Rajpal Singh cho rằng, Việt Nam có thể xem Singapore là trung tâm trung chuyển nông sản quan trọng của khu vực. Điều này cho thấy Singapore không chỉ muốn nhập khẩu để phục vụ nhu cầu nội địa mà đang hướng tới vai trò điều phối logistics, tài chính và phân phối nông sản cho cả khu vực ASEAN.

Nếu trước đây mô hình hợp tác chủ yếu là “Việt Nam sản xuất - Singapore đầu tư”, thì hiện nay cấu trúc mới đang dần hình thành: Việt Nam đóng vai trò trung tâm sản xuất và bảo đảm nguồn cung, còn Singapore đảm nhiệm vai trò trung tâm logistics, tài chính xanh và điều phối chuỗi giá trị khu vực.

Từ kinh nghiệm “quốc đảo xanh” đến hợp tác carbon và chuyển đổi xanh

Tầng hợp tác sâu hơn nằm ở lĩnh vực tín chỉ carbon và chuyển đổi xanh - những lĩnh vực sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của các nền kinh tế trong tương lai. Hai bên thống nhất mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực thương mại nông sản, tín chỉ carbon và quản lý môi trường đô thị. Đây đều là các lĩnh vực gắn trực tiếp với chiến lược phát triển bền vững và mục tiêu giảm phát thải của cả hai nước.

Trong nhiều năm qua, Singapore được xem là một trong những quốc gia đi đầu châu Á về quản trị đô thị xanh và tài chính khí hậu. Chính phủ Singapore triển khai “Singapore Green Plan 2030” như một chiến lược quốc gia tổng thể nhằm xây dựng “quốc đảo xanh”, thúc đẩy phát triển đô thị bền vững, giảm phát thải và tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Chiến lược này được triển khai đồng bộ từ quy hoạch đô thị, giao thông, năng lượng đến tài chính xanh. Singapore hiện đặt mục tiêu đưa 80% công trình xây dựng đạt chuẩn xanh vào năm 2030 và phát triển mạnh mô hình “City in Nature” - tích hợp không gian sinh thái vào cấu trúc đô thị.

Trong lĩnh vực carbon, Singapore là quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á áp dụng thuế carbon từ năm 2019 và đang xây dựng tham vọng trở thành trung tâm giao dịch carbon của châu Á. Đây chính là những kinh nghiệm mà Việt Nam đặc biệt quan tâm trong bối cảnh nền kinh tế đang bước vào giai đoạn chuyển đổi xanh quy mô lớn.

Vai trò của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong giai đoạn hiện nay vì vậy không chỉ là quản lý tài nguyên hay sản xuất nông nghiệp, mà còn là đầu mối thúc đẩy các cấu trúc hợp tác quốc tế liên quan tới: thị trường carbon, nông nghiệp phát thải thấp, kinh tế tuần hoàn, quản lý môi trường đô thị và tăng trưởng xanh. Điều này cho thấy tư duy đối ngoại của Việt Nam đang có sự dịch chuyển đáng chú ý: ngoại giao kinh tế giờ đây ngày càng gắn chặt với ngoại giao khí hậu, ngoại giao xanh và hợp tác phát triển bền vững.

Nếu được triển khai hiệu quả, quan hệ Việt Nam - Singapore sẽ không chỉ dừng ở thương mại hay đầu tư, mà có thể trở thành một trong những mô hình hợp tác xanh tiêu biểu của ASEAN trong thập niên tới.

Quan trọng hơn, sự dịch chuyển trong quan hệ hai nước phản ánh xu hướng lớn hơn của khu vực: ASEAN đang từng bước xây dựng khả năng tự chủ và sức chống chịu trước những bất ổn toàn cầu. Trong cấu trúc đó, Việt Nam nổi lên như trung tâm sản xuất và an ninh lương thực, Singapore giữ vai trò trung tâm tài chính, logistics và quản trị, còn hợp tác song phương đang ngày càng mang tính chiến lược thay vì chỉ thuần túy kinh tế.

Đó cũng là ý nghĩa lớn nhất phía sau câu chuyện Singapore muốn tăng nhập khẩu gạo và nông sản từ Việt Nam: quan hệ Việt Nam - Singapore đang bước từ giai đoạn “hợp tác để tăng trưởng” sang giai đoạn “hợp tác để cùng định hình năng lực chiến lược và phát triển bền vững của khu vực”.