Từ tục lệ tiễn Táo quân đến hành động bảo vệ môi trường

Sáng sớm ngày 23 tháng Chạp, trong cái se lạnh đặc trưng của miền Trung, không khí tại các chợ truyền thống ở Hà Tĩnh đã trở nên náo nhiệt hơn hẳn. Tâm điểm của mọi sự chú ý chính là những chậu cá chép vàng óng ánh - “phương tiện” đặc biệt để các vị thần bếp về chầu trời.

Đối với người dân Hà Tĩnh, lễ cúng ông Công ông Táo là một trong những nghi lễ quan trọng nhất trong năm. Theo quan niệm dân gian, cá chép là loài cá có cốt cách thanh cao, có thể “hóa rồng” để đưa các vị thần vượt qua thiên đình, báo cáo những việc làm tốt đẹp của gia chủ trong suốt một năm qua.

Tại khu vực Cầu Đông hay đôi bờ sông Phủ thuộc phường Thành Sen, hình ảnh các bà, các chị thành kính nâng niu những chú cá chép trước khi thả xuống dòng nước đã trở thành một biểu tượng đẹp của lòng biết ơn và hy vọng. Chị Phạm Thị Hiền (50 tuổi, trú tại TDP 19 Bắc Hà, phường Thành Sen) chia sẻ: “Thả cá là để tiễn thần, nhưng cũng là cách chúng tôi gửi gắm mong ước về một năm mới mưa thuận gió hòa, cá vượt vũ môn như con cháu trong nhà hanh thông đường học vấn, sự nghiệp”.

Nếu như nhiều năm trước, hình ảnh túi nilon bị vứt bừa bãi sau khi thả cá thường gây nhức nhối dư luận, thì năm nay, một làn gió mới trong ý thức người dân Hà Tĩnh đã thực sự lan tỏa. Khắp các điểm thả cá trọng điểm, không khó để bắt gặp những tấm biển hiệu, băng rôn với thông điệp “Thả cá, đừng thả túi nilon” hay “Để cá về trời, rác ở lại với thùng”.

Tại khu vực hồ điều hòa Thạch Trung hay dọc bờ Sông Cụt, thay vì đứng trên cầu cao "ném" cá xuống lòng sông – một hành động vừa xâm hại cá vừa dễ rơi vãi túi nhựa, người dân đã kiên nhẫn đi xuống tận mép nước, nhẹ nhàng nghiêng bát, nghiêng xô để cá từ từ bơi ra.

Chị Phan Thị Ngọc Hà (TDP Hòa Hưng, phường Thành Sen) cho biết: “Năm nay tôi không dùng túi bóng mà đựng cá trong chậu nhựa từ nhà mang đi. Con trẻ đi cùng cũng được dạy rằng, cá chép là sứ giả của thần linh, phải đưa tiễn một cách trang trọng và sạch sẽ nhất. Bảo vệ dòng sông của quê hương cũng chính là giữ lộc cho con cháu”.

Sự thay đổi nhỏ này cho thấy một bước tiến lớn trong tư duy của người dân: Văn hóa truyền thống không hề tách rời với văn minh hiện đại. Việc giữ gìn môi trường sống chính là hình thức tôn trọng thần linh thiết thực nhất.

Điểm khác biệt đáng ghi nhận trong ngày 23 tháng Chạp năm nay tại Hà Tĩnh chính là việc kết hợp giữa tục lệ dân gian và hoạt động tái tạo nguồn lợi thủy sản. Thay vì chỉ thả 3 con cá chép nhỏ mang tính tượng trưng, nhiều gia đình, dòng họ và các tổ chức xã hội đã kết hợp thả thêm hàng vạn cá giống xuống các lòng hồ thủy điện, sông, ngòi. "Mỗi chú cá chép được thả xuống không chỉ là một nét đẹp về mặt tín ngưỡng, mà là một sự sinh sôi mới cho dòng nước", một cán bộ ngành thủy sản chia sẻ khi tham gia thả cá tại Hồ Kẻ Gỗ.

Việc chọn những loài cá khỏe mạnh, phù hợp với môi trường nước ngọt địa phương giúp tỉ lệ cá sống sót cao hơn. Đây là cách làm "lợi cả đôi đường" vừa gìn giữ được văn hóa truyền thống, vừa biến phong tục mang ý nghĩa tâm linh này thành  ngày hội của môi trường và hướng tới sinh kế bền vững.

Có thể nói, ngày lễ ông Công ông Táo tại Hà Tĩnh năm nay diễn ra trong không khí trang nghiêm nhưng cũng đầy tinh thần trách nhiệm. Những dòng sông không còn oằn mình vì rác thải nhựa, những chú cá chép vàng tung tăng lặn sâu vào lòng nước xanh trong, mang theo khát vọng về một năm mới thịnh vượng.

Việc duy trì nét đẹp này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa chính quyền và người dân. Các hoạt động như thu gom rác thải, hướng dẫn vị trí thả cá an toàn hay khuyến khích sử dụng các vật liệu thân thiện với môi trường cần được nhân rộng và duy trì thường xuyên, không chỉ trong ngày 23 tháng Chạp.

Văn hóa là dòng chảy không ngừng và chỉ thực sự bền vững khi thích nghi được với những giá trị tiến bộ của thời đại. Người dân Hà Tĩnh, bằng những hành động nhỏ nhưng thiết thực trong ngày tiễn ông Công ông Táo, đã cho thấy rằng, chúng ta hoàn toàn có thể vừa giữ gìn bản sắc truyền thống, vừa chung tay bảo vệ môi trường và nguồn tài nguyên thiên nhiên của quê hương.

Tiếng cá quẫy nước xôn xao dưới chân cầu trong dòng nước sông Lam như một lời hứa hẹn về một mùa xuân mới tràn đầy sức sống, nơi con người và thiên nhiên cùng hòa quyện, sinh sôi.