Việt Nam cần 7,5 - 8,5 tỷ USD để giảm thiểu ô nhiễm nhựa đến năm 2030

Ngày 16/12, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo Nhóm Công tác triển khai Chương trình Đối tác Hành động Quốc gia về Nhựa (NPAP) Việt Nam lần thứ 7. Hội thảo đã quy tụ hơn 100 đại biểu tham dự, đại diện cho các cơ quan chính phủ, đại sứ quán, doanh nghiệp, hiệp hội, tổ chức phi chính phủ và các đối tác phát triển trên khắp mạng lưới NPAP Việt Nam.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết, Việt Nam xác định ô nhiễm nhựa không đơn thuần là một vấn đề về môi trường, mà là vấn đề của phát triển kinh tế - xã hội, gắn chặt với mô hình sản xuất - tiêu dùng, với cấu trúc thị trường và với cách thức huy động các nguồn lực của xã hội. Do đó, giải pháp cho ô nhiễm nhựa không thể chỉ dừng lại ở khâu thu gom hay xử lý, mà cần một cách tiếp cận mang tính hệ thống, dựa trên chính sách phù hợp, cơ chế thị trường, đổi mới sáng tạo và hợp tác đa bên.

Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh, trong thời gian tới Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tập trung thúc đẩy huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính cho các hành động về nhựa; hoàn thiện các cơ chế chính sách chuyển đổi mô hình kinh doanh về thu gom, tái chế và xử lý chất thải nhựa đúng quy chuẩn tiêu chuẩn về môi trường, coi đây là một động lực quan trọng để mở rộng quy mô và nhân rộng các giải pháp hiệu quả. Đồng thời, gắn kết các hành động về nhựa với các mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam, nhằm góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng sống của người dân, thúc đẩy tăng trưởng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Đánh giá về hiệu quả hoạt động của NPAP trong thời gian qua, bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam khẳng định những tiến triển của NPAP Việt Nam sau 5 năm triển khai. Đến nay, hơn 200 tổ chức đã tham gia Chương trình, trên 160 sáng kiến và dự án liên quan đến giảm ô nhiễm nhựa đã được rà soát và kết nối, góp phần tăng cường phối hợp trên toàn bộ vòng đời của nhựa. Theo bà Ramla Khalidi, NPAP đã trở thành một nền tảng quốc gia đáng tin cậy, giúp chuyển hóa các cam kết chính sách thành hành động cụ thể. 

Bước vào giai đoạn phát triển mới, lãnh đạo UNDP nhấn mạnh hai ưu tiên then chốt của NPAP đến năm 2026 và tầm nhìn giảm mạnh ô nhiễm nhựa vào năm 2030. Bên cạnh huy động tài chính quy mô lớn, NPAP cần được duy trì ổn định về nguồn lực để chuyển từ giai đoạn hình thành sang giai đoạn vận hành bền vững. Việc này không chỉ đòi hỏi sự cam kết lâu dài của Nhà nước, các đối tác phát triển và tổ chức phi chính phủ, mà còn yêu cầu khu vực tư nhân vượt ra ngoài nghĩa vụ tuân thủ, chủ động đầu tư, đổi mới và mở rộng các mô hình kinh tế tuần hoàn.

Tại Hội thảo, Chương trình Đối tác Hành động Quốc gia về Nhựa (NPAP) Việt Nam đã công bố Lộ trình Tài chính cho Hành động về nhựa đến năm 2030 đánh dấu một bước tiến quan trọng trong nỗ lực huy động nguồn lực nhằm thúc đẩy chuyển dịch sang kinh tế tuần hoàn nhựa và giảm thiểu ô nhiễm nhựa tại Việt Nam.

Báo cáo Lộ trình tài chính cho Hành động về nhựa tại Việt Nam đến năm 2030 cho thấy, để đạt được mục tiêu giảm thiểu rác thải nhựa, Việt Nam cần huy động nguồn tài chính từ 7,5 - 8,5 tỷ USD trong 5 năm tới. Trong đó, 1,5 - 2 tỷ USD cho can thiệp thượng nguồn, 1,2 tỷ USD đến 1,4 tỷ USD cho thu gom và phân loại, 2,8 tỷ đến 3,2 tỷ USD cho tái chế, 750 triệu đến 800 triệu USD cho các biện pháp can thiệp như đốt rác và ủ phân, 700 triệu đến 800 triệu USD cho thải bỏ. 

Theo các chuyên gia, để thu hẹp khoảng thiếu hụt nguồn tài chính, cần tăng cường khung pháp lý quốc gia về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, thiết lập các tiêu chuẩn chất lượng mạnh mẽ và hệ thống chứng nhận. Ngoài ra, cần sử dụng các biện pháp và công cụ tài chính để hỗ trợ đầu tư bền vững vào nhựa, mở rộng các công cụ tài chính để thu hút đầu tư tư nhân và tăng cường lồng ghép khu vực lao động tự do. 

Tại Hội thảo, PGS, TS. Trương Thị Nam Thắng, Trưởng nhóm Nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Đổi mới và Phát triển (IID) trình bày kết quả Nghiên cứu Chuyển dịch Đổi mới Sáng tạo về Nhựa giai đoạn 2020 - 2025, đồng thời đưa ra bốn trụ cột định vị Việt Nam trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo tuần hoàn của ASEAN. Trong đó, việc thu hẹp khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường, thành lập Trung tâm Chuyển giao Công nghệ Nhựa Tuần hoàn và Quỹ Đầu tư Công nghệ Xanh do Nhà nước quản lý để thương mại hóa các nghiên cứu của trường đại học đóng vai trò quan trọng. 

Bên cạnh đó, các diễn giả đã cập nhật tiến độ và chia sẻ kết quả của nhiều nghiên cứu quan trọng do các tổ chức thành viên NPAP triển khai, bao gồm các phát hiện ban đầu từ Nghiên cứu về Đa dạng sinh học và Nhựa tại Việt Nam; tổng hợp một số kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm quốc tế dành cho Việt Nam do Ngân hàng Thế giới thực hiện; cùng những bài học thực tiễn về tái sinh nhựa từ Coca-Cola. Những công trình nghiên cứu do các thành viên trong mạng lưới NPAP thực hiện đã đóng góp dữ liệu quan trọng, đồng thời gắn kết các mắt xích còn thiếu trong chuỗi hành động giảm thiểu ô nhiễm nhựa.

Hội thảo Nhóm Công tác triển khai Chương trình NPAP Việt Nam lần thứ 7 đánh dấu sự tiếp nối cho cam kết trong việc giải quyết những thách thức ô nhiễm nhựa ngày càng gia tăng thông qua trách nhiệm chung, huy động nguồn lực và các giải pháp chính sách.