Việt Nam có đầy đủ cơ sở để biến mục tiêu Net Zero thành hiện thực

Thế giới đang bước vào giai đoạn phát triển mới, nơi năng lượng, công nghệ chuyển đổi số chuyển đổi xanh và khả năng chống chịu trước những thay đổi của địa chính trị, của biến đổi khí hậu trở thành những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. 

Trong 40 năm thực hiện đường lối đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, tạo nền tảng vững chắc để bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định mục tiêu đến năm 2030 đưa Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 đưa nước ta trở thành nước phát triển có thu nhập cao. Đồng thời, Nghị quyết Đại hội cũng đưa ra quan điểm chỉ đạo phát triển nhanh và bền vững đất nước, trong đó phát triển kinh tế xã hội, bảo vệ môi trường là trung tâm.

Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Ngọc Tuấn cho biết, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhiều lần nhấn mạnh, phải nhận thức sâu sắc về phát triển bền vững gắn với tầm nhìn kỷ nguyên mới, yêu cầu phải chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động kiến tạo, đưa bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu thành động lực tăng trưởng mới, thực hiện đồng bộ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, tinh thần là phát triển bền vững cho các thế hệ tương lai, không chỉ tập trung xử lý các thách thức về khí hậu, môi trường, tài nguyên mà coi đây là động lực để thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng, hình thành các nền kinh tế mới, không gian phát triển mới và lợi thế cạnh tranh mới của đất nước.

Với quan điểm không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần, trong những năm qua, Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách để lãnh đạo, chỉ đạo các cấp, các ngành và toàn thể hệ thống chính trị. Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương, địa phương ban hành rất nhiều cơ chế, chính sách để tổ chức triển khai thực hiện. Như vậy, Net Zero không chỉ là mục tiêu về bảo vệ môi trường mà còn là một bộ phận hữu cơ của chiến lược phát triển nhanh và bền vững của đất nước, là mục tiêu hướng đến nhiều chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước về phát triển quốc gia trong giai đoạn mới.

Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nêu rõ, mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 là một hành trình dài, đòi hỏi sự kiên định về định hướng, quyết tâm chính trị cao, sự đồng thuận của toàn xã hội và khả năng huy động hiệu quả mọi nguồn lực. Trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển, việc thực hiện mục tiêu Net Zero cần được nhìn nhận không phải như một gánh nặng chi phí mà là cơ hội chiến lược để tái cấu trúc nền kinh tế, nâng cao chất lượng tăng trưởng và tạo lập các động lực phát triển mới. 

Để đạt được mục tiêu trên, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương chỉ rõ một số chủ trương, nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm cần tập trung triển khai đồng bộ.

Một là cần thống nhất tư tưởng, kiên định quan điểm phát triển nhanh trên nền tảng phát triển xanh và bền vững. Giảm phát thải và duy trì tăng trưởng cao không phải là hai mục tiêu đối lập mà bổ trợ cho nhau trong mô hình phát triển mới của Việt Nam. Đó là mô hình phát triển dựa trên năng suất khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả sử dụng tài nguyên. Vì vậy, Net Zero trở thành một động lực thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng chứ không chỉ là một chỉ tiêu về môi trường. 

Hai là hoàn thiện thể chế, tạo đột phá phát triển và hiện thực hóa chuyển đổi xanh trong lĩnh vực năng lượng và môi trường. "Điều này đòi hỏi phải cần tiếp tục rà soát, điều chỉnh, bổ sung và hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật về năng lượng, bảo vệ môi trường, quy hoạch, đầu tư, đất đai, tài nguyên khoáng sản, tài chính, tạo hành lang pháp lý ổn định cho quá trình chuyển đổi năng lượng", Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nhấn mạnh.

Cùng với đó, cần phát triển đầy đủ các loại thị trường có liên quan như thị trường năng lượng, thị trường carbon, thị trường tín chỉ phát thải và thị trường tài chính xanh. Thể chế tốt sẽ tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội và giảm chi phí chuyển đổi.

Ba là xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, độc lập, tự chủ và có khả năng chống chịu cao. Để thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao trong nhiều năm liên tục, Việt Nam phải xây dựng một hệ thống năng lượng đủ mạnh, đủ linh hoạt và đủ sức đáp ứng cho nhu cầu phát triển. 

Bốn là đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, lợi thế cạnh tranh của các quốc gia không còn chủ yếu dựa trên tài nguyên thiên nhiên mà ngày càng phụ thuộc vào năng lực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đối với mục tiêu Net Zero, đây chính là chìa khóa để giải quyết bài toán tưởng như mâu thuẫn giữa giảm phát thải và duy trì tăng trưởng cao. Những công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, pin lưu trữ thế hệ mới như Pro xanh, nhiên liệu tổng hợp, vật liệu mới hay công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon sẽ tạo ra bước nhảy vọt trong hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải.

"Vì vậy, cần chuyển mạnh từ tư duy ứng dụng công nghệ sang tư duy làm chủ công nghệ, từ nhập khẩu thiết bị sang phát triển năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và đổi mới sáng tạo trong nước", Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương khẳng định.

Năm là phát huy mạnh mẽ vai trò của doanh nghiệp trong các khu vực kinh tế. Hành trình Net Zero chỉ có thể thành công nếu doanh nghiệp trở thành lực lượng tiên phong trong đổi mới công nghệ, đầu tư xanh và phát triển các mô hình sản xuất bền vững. Nhà nước cần tập trung thực hiện tốt vai trò kiến tạo phát triển, hoàn thiện thể chế, xây dựng kết cấu hạ tầng chiến lược, tạo lập môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo. 

Doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị, xây dựng chiến lược phát triển xanh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và thực hiện trách nhiệm xã hội. Mục tiêu không chỉ là tạo thêm nhiều doanh nghiệp xanh mà còn hình thành những tập đoàn kinh tế mạnh của Việt Nam.

Sáu là huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, tăng cường mở rộng hợp tác quốc tế. Hành trình đến Net Zero là quá trình chuyển đổi sâu rộng, đòi hỏi nguồn lực rất lớn về tài chính, công nghệ, nhân lực và năng lực quản trị. Bên cạnh vai trò của Nhà nước, doanh nghiệp thì đội ngũ trí thức, nhà khoa học là lực lượng dẫn dắt, đổi mới sáng tạo, người dân là chủ thể thực hiện thông qua thay đổi hành vi sản xuất và tiêu dùng.

Đồng thời cần tiếp tục phát huy đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế, tranh thủ tối đa các nguồn lực về tài chính xanh, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và kinh nghiệm quản trị. Trong quá trình đó cần kiên trì nguyên tắc bảo đảm hài hòa giữa lợi ích của quốc gia, doanh nghiệp và người dân, giữa trách nhiệm quốc tế với điều kiện phát triển của Việt Nam, giữa mục tiêu giảm phát thải với yêu cầu tăng trưởng và đảm bảo an sinh xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. 

Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương khẳng định, trong tiến trình phát triển đất nước, các yêu cầu về tăng trưởng nhanh, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, bảo vệ môi trường và bảo đảm an ninh năng lượng được đặt ra trong một chỉnh thể thống nhất. Đây là bước phát triển mới trong tư duy chiến lược của Đảng, Nhà nước, phản ánh tầm nhìn dài hạn về mô hình phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Với đường lối đúng đắn của Đảng, sự quản lý, hiệu lực, hiệu quả của Nhà nước, sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, sự chung sức của toàn xã hội và sự hỗ trợ hợp tác quốc tế, Việt Nam có đầy đủ cơ sở để biến mục tiêu Net Zero thành hiện thực. Đây không chỉ là thực hiện trách nhiệm đối với cộng đồng quốc tế mà quan trọng hơn là tạo dựng nền tảng cho một Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, hùng cường và thịnh vượng.