Việt Nam - Cuba: Từ nghĩa tình son sắt đến đồng hành bảo đảm an ninh lương thực

Từ câu nói bất hủ của lãnh tụ Fidel Castro: “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình!”, quan hệ Việt Nam - Cuba đã vượt lên khuôn khổ ngoại giao thông thường để trở thành biểu tượng của tình đoàn kết thủy chung, trong sáng và hiếm có. Hơn sáu thập kỷ sau ngày hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao, nghĩa tình ấy tiếp tục được viết tiếp bằng những chương trình hợp tác cụ thể, thiết thực, trong đó nông nghiệp, lúa gạo, thủy sản, chuyển giao công nghệ và bảo đảm an ninh lương thực đang trở thành một trụ cột giàu ý nghĩa nhân văn và chiến lược.

Từ một cuộc gặp đến chiều sâu của nghĩa tình

Ngày 25/6, tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng đã tiếp và làm việc với ông Rogelio Polanco Fuentes, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hòa Cuba tại Việt Nam. Một cuộc gặp ngoại giao thường kỳ, nhưng trong chiều sâu của nó là câu chuyện lớn hơn nhiều: câu chuyện về cách Việt Nam tiếp tục đồng hành cùng Cuba trong bảo đảm an ninh lương thực, chuyển giao công nghệ và phát triển nông nghiệp bền vững.

Tại buổi làm việc, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng chào mừng Đại sứ Rogelio Polanco Fuentes đến thăm và làm việc với Bộ Nông nghiệp và Môi trường; đồng thời chia sẻ với những khó khăn, thách thức mà Cuba đang phải đối mặt hiện nay. Bộ trưởng bày tỏ tin tưởng rằng, với nỗ lực và quyết tâm của Đảng, Nhà nước và Nhân dân Cuba, đất nước Cuba sẽ vượt qua những trở ngại trước mắt, từng bước phục hồi và phát triển kinh tế.

Điểm nhấn quan trọng trong phát ngôn của Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng là sự khẳng định nhất quán: hợp tác trong lĩnh vực nông nghiệp luôn là một trong những trụ cột quan trọng trong quan hệ Việt Nam - Cuba. Việt Nam luôn coi trọng quan hệ hợp tác với Cuba, sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm từ công cuộc đổi mới nông nghiệp và đồng hành cùng Cuba trong bảo đảm an ninh lương thực, phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững.

Đó không chỉ là lời chia sẻ mang tính ngoại giao. Trong quan hệ Việt Nam - Cuba, mỗi cam kết thường được đặt trên nền tảng của ký ức lịch sử, của tình cảm chính trị đặc biệt và của trách nhiệm giữa những người bạn đã từng đứng bên nhau trong những thời khắc khó khăn nhất.

Từ nửa vòng trái đất, Cuba từng dành cho Việt Nam sự ủng hộ vô điều kiện trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước. Hình ảnh lãnh tụ Fidel Castro đến vùng giải phóng Quảng Trị năm 1973, bất chấp bom đạn chiến tranh, đã trở thành một biểu tượng không phai mờ. Câu nói “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình!” không chỉ là khẩu hiệu của một thời, mà đã trở thành một chuẩn mực đạo lý trong quan hệ quốc tế: khi tình đoàn kết được đo bằng hành động, bằng hy sinh và bằng niềm tin.

Bởi vậy, khi Việt Nam hôm nay chia sẻ kinh nghiệm nông nghiệp, hỗ trợ lúa gạo, chuyển giao kỹ thuật, cử chuyên gia, thúc đẩy dự án sản xuất nông nghiệp và thủy sản tại Cuba, đó không đơn thuần là hợp tác phát triển. Đó còn là sự tiếp nối tự nhiên của một nghĩa tình đã được thử thách qua lịch sử.

Hạt gạo Việt Nam và bài toán an ninh lương thực của Cuba

Trong cuộc làm việc giữa Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng và Đại sứ Rogelio Polanco Fuentes, hai bên tập trung trao đổi nhiều nội dung hợp tác trong lĩnh vực nông nghiệp, trong đó có các chương trình hỗ trợ lương thực, chuyển giao công nghệ, triển khai các dự án sản xuất nông nghiệp và thủy sản, tăng cường hỗ trợ kỹ thuật và nhân lực.

Trên cơ sở các đề xuất của Đại sứ Cuba về bảo đảm an ninh lương thực, Việt Nam tiếp tục thể hiện cam kết đồng hành cùng Cuba, đặc biệt trong lĩnh vực lúa gạo, góp phần đáp ứng nhu cầu lương thực và hỗ trợ Cuba vượt qua những khó khăn hiện nay.

Với Việt Nam, an ninh lương thực không phải là khái niệm xa lạ. Từ một đất nước từng thiếu ăn, Việt Nam đã trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu gạo quan trọng của thế giới. Thành quả đó không đến trong một sớm một chiều, mà là kết quả của quá trình đổi mới tư duy sản xuất, cải cách chính sách đất đai, đầu tư thủy lợi, chọn tạo giống, phát triển hệ thống khuyến nông, tổ chức lại sản xuất và từng bước đưa khoa học - công nghệ vào đồng ruộng.

Chính từ trải nghiệm phát triển ấy, Việt Nam có cơ sở thực tiễn để chia sẻ với Cuba. Không phải chia sẻ từ vị thế của một bên “cho” và một bên “nhận”, mà từ sự thấu hiểu giữa hai dân tộc từng đi qua gian khó, cùng hiểu rằng hạt gạo không chỉ là lương thực, mà còn là nền tảng của ổn định xã hội, của sinh kế nông thôn và của năng lực tự cường quốc gia.

Thực tế, hợp tác nông nghiệp Việt Nam - Cuba không bắt đầu từ cuộc gặp ngày 25/6. Trước đó, hai nước đã triển khai nhiều chương trình hợp tác về lúa gạo, ngô, đậu tương, thủy sản. Dự án hợp tác hỗ trợ Cuba phát triển sản xuất lúa gạo quy mô hộ gia đình giai đoạn 2011 - 2015, với tổng vốn đầu tư 43 triệu USD, được ghi nhận đạt kết quả tích cực. Các dự án hỗ trợ Cuba sản xuất ngô, đậu tương và nuôi trồng thủy sản giai đoạn I và II cũng đã đạt kết quả tốt đẹp.

Những kết quả ấy cho thấy, hợp tác Việt Nam - Cuba trong nông nghiệp không dừng ở các chuyến thăm, biên bản ghi nhớ hay tuyên bố chính trị. Đó là sự hiện diện của chuyên gia kỹ thuật, của giống cây trồng, của quy trình canh tác, của máy móc thiết bị, của những mùa vụ cụ thể và những thay đổi có thể đo đếm được trên đồng ruộng.

Đáng chú ý, theo Bộ Ngoại giao, vụ thu hoạch đầu tiên năm 2025 của dự án Việt Nam hợp tác phát triển lúa gạo tại Cuba đạt năng suất 7,2 tấn/ha, gấp 4,5 lần mức trung bình của địa phương. Con số ấy không chỉ có ý nghĩa kỹ thuật. Nó là minh chứng cho khả năng thích ứng của mô hình hợp tác, cho giá trị của chuyển giao kinh nghiệm Việt Nam và cho triển vọng từng bước nâng cao năng lực sản xuất lương thực tại Cuba.

Trong Tuyên bố chung Việt Nam - Cuba năm 2025, hai bên bày tỏ hài lòng về việc ký kết Thỏa thuận giữa Chính phủ hai nước về thúc đẩy sản xuất lúa gạo, từng bước bảo đảm an ninh lương thực tại Cuba giai đoạn 2025 - 2027. Điều đó cho thấy hợp tác lúa gạo đã được nâng lên thành một định hướng có tính chiến lược, gắn với yêu cầu ổn định đời sống nhân dân Cuba và phát triển nông nghiệp bền vững.

Hợp tác nông nghiệp trong giai đoạn phát triển mới

Tại buổi làm việc ngày 25/6, hai bên cũng thảo luận về các dự án chuyển giao công nghệ nông nghiệp, hỗ trợ máy móc, thiết bị và các giải pháp kỹ thuật phục vụ sản xuất. Nhiều nội dung hợp tác liên quan đến phát triển nông nghiệp và sản xuất nông sản tiếp tục được thúc đẩy theo định hướng đã thống nhất giữa hai nước.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận hợp tác đang chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang đồng hành phát triển năng lực. Việt Nam không chỉ hỗ trợ lương thực trước mắt, mà còn chia sẻ công nghệ, hỗ trợ thiết bị, cử chuyên gia kỹ thuật và cùng Cuba triển khai các chương trình sản xuất có tính bền vững hơn. Đây là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu của một nền nông nghiệp hiện đại: không chỉ tăng sản lượng, mà còn phải nâng cao năng suất, quản lý tốt tài nguyên đất - nước, tổ chức sản xuất hiệu quả và từng bước thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trong bối cảnh thế giới đối mặt với nhiều biến động về chuỗi cung ứng, giá lương thực, khí hậu cực đoan và các cú sốc kinh tế, an ninh lương thực không còn là câu chuyện riêng của từng quốc gia. Đối với Cuba, một quốc đảo chịu nhiều sức ép từ điều kiện kinh tế, thương mại và nguồn lực sản xuất, việc tăng cường năng lực tự chủ lương thực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đối với Việt Nam, hợp tác với Cuba trong nông nghiệp là cách cụ thể hóa đường lối đối ngoại thủy chung, nghĩa tình, đồng thời thể hiện trách nhiệm quốc tế của một quốc gia đã có nhiều kinh nghiệm trong bảo đảm an ninh lương thực.

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng khẳng định Việt Nam sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm từ công cuộc đổi mới nông nghiệp. Đây là một thông điệp đáng chú ý. Bởi đổi mới nông nghiệp của Việt Nam không chỉ là câu chuyện tăng sản lượng lúa gạo, mà là quá trình chuyển đổi tư duy: từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa; từ kinh nghiệm truyền thống sang ứng dụng khoa học - công nghệ; từ hộ nông dân đơn lẻ sang liên kết chuỗi; từ mục tiêu sản lượng sang mục tiêu chất lượng, giá trị và bền vững.

Những bài học ấy, nếu được vận dụng phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu, nguồn lực và cơ chế quản lý của Cuba, có thể góp phần hỗ trợ Cuba xây dựng các mô hình sản xuất nông nghiệp hiệu quả hơn. Đồng thời, quá trình hợp tác cũng mở ra cơ hội để Việt Nam học hỏi thêm từ Cuba trong các lĩnh vực Cuba có thế mạnh, đặc biệt là công nghệ sinh học, dược phẩm, y tế và một số mô hình tổ chức xã hội đặc thù.

Trong quan hệ Việt Nam - Cuba, nông nghiệp không đứng riêng lẻ. Nó nằm trong tổng thể hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư, được hỗ trợ bởi khuôn khổ pháp lý ngày càng hoàn thiện. Hiệp định Thương mại Việt Nam - Cuba ký năm 2018, có hiệu lực từ ngày 1/4/2020, với nhiều cam kết ưu đãi thương mại, được kỳ vọng góp phần đưa hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư song phương ngang tầm với quan hệ chính trị tốt đẹp giữa hai nước.

Bộ Ngoại giao đánh giá Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn thứ hai và là nhà đầu tư lớn nhất của Cuba đến từ khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Điều này cho thấy quan hệ Việt Nam - Cuba đang bước vào giai đoạn cần nhiều hơn những dự án cụ thể, nhiều hơn những mô hình hợp tác có khả năng tạo ra giá trị kinh tế, sinh kế và năng lực tự chủ cho mỗi bên.

Từ lúa gạo, ngô, thủy sản đến công nghệ sinh học, dược phẩm, năng lượng, chuyển đổi số, hai nước đang có nhiều dư địa để mở rộng hợp tác. Nhưng trong tất cả các lĩnh vực ấy, nông nghiệp vẫn mang ý nghĩa đặc biệt, bởi đó là lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống người dân, với bữa ăn hằng ngày, với sự ổn định xã hội và với khả năng chống chịu của quốc gia trước biến động.

Viết tiếp tình đoàn kết bằng những mùa vụ mới

Kết thúc buổi làm việc, hai bên khẳng định sẽ tiếp tục triển khai các chương trình, dự án hợp tác theo định hướng của hai Đảng, hai Nhà nước; đồng thời nghiên cứu các sáng kiến mới nhằm tăng cường hiệu quả hợp tác trong lĩnh vực nông nghiệp, góp phần củng cố quan hệ hữu nghị đặc biệt giữa Việt Nam và Cuba, bảo đảm an ninh lương thực và thúc đẩy phát triển bền vững tại mỗi quốc gia.

Trong dòng chảy 65 năm quan hệ Việt Nam - Cuba, mỗi giai đoạn đều có những biểu tượng riêng. Những năm chiến tranh, biểu tượng ấy là lời tuyên bố của Fidel, là lá cờ Cuba trên vùng đất lửa Quảng Trị, là sự ủng hộ không điều kiện dành cho Việt Nam. Những năm tái thiết, biểu tượng ấy là những công trình hữu nghị, là bệnh viện, là chuyên gia, là những sự giúp đỡ chân thành. Còn hôm nay, biểu tượng ấy có thể là những ruộng lúa tại Cuba được canh tác bằng kinh nghiệm và kỹ thuật Việt Nam; là những chương trình thủy sản, ngô, đậu tương; là những chuyên gia nông nghiệp âm thầm nối dài tình hữu nghị bằng công việc cụ thể trên đồng ruộng.

Quan hệ quốc tế có thể được đo bằng hiệp định, kim ngạch, dự án và cơ chế hợp tác. Nhưng với Việt Nam - Cuba, còn có một thước đo khác: thước đo của lòng thủy chung. Chính lòng thủy chung ấy làm cho hạt gạo Việt Nam khi đến với Cuba không chỉ mang giá trị lương thực, mà còn mang theo thông điệp của tình bạn, của sự sẻ chia và của niềm tin rằng những dân tộc từng đứng bên nhau trong gian khó sẽ tiếp tục đồng hành cùng nhau trong phát triển.

Từ cuộc gặp ngày 25/6 tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường, có thể thấy hợp tác Việt Nam - Cuba trong nông nghiệp đang bước vào một giai đoạn mới: cụ thể hơn, thực chất hơn, hướng nhiều hơn tới năng lực sản xuất và phát triển bền vững. Đó là cách Việt Nam đáp lại nghĩa tình Cuba bằng hành động hôm nay; đồng thời cũng là cách hai nước cùng làm mới một mối quan hệ đặc biệt, mẫu mực và hiếm có trong đời sống quốc tế.

Sáu mươi lăm năm trước, Việt Nam và Cuba thiết lập quan hệ ngoại giao trong bối cảnh mỗi nước đều đang đi qua những thử thách lớn lao của lịch sử. Sáu mươi lăm năm sau, hai dân tộc tiếp tục gặp nhau trong một thử thách khác: phát triển bền vững, bảo đảm an ninh lương thực, nâng cao đời sống nhân dân và tăng cường năng lực tự cường quốc gia.

Từ ký ức của máu và lửa đến những mùa vụ mới trên đất bạn, tình đoàn kết Việt Nam - Cuba vẫn đang được viết tiếp bằng một ngôn ngữ giản dị mà bền sâu: ngôn ngữ của hạt gạo, của đồng ruộng, của lao động, của niềm tin và của nghĩa tình không phai.