Việt Nam thúc đẩy hành động các-bon xanh dương ứng phó biến đổi khí hậu

Thành lập cơ chế hợp tác đa bên thúc đẩy các-bon xanh dương

Phát biểu khai mạc buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh, biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng trực tiếp tới phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, đặc biệt tại các khu vực ven biển. Những hiện tượng như nước biển dâng, xâm nhập mặn, xói lở bờ biển, suy giảm đa dạng sinh học biển và thời tiết cực đoan không chỉ gây tổn thất về môi trường mà còn đe dọa sinh kế của hàng triệu người dân, ảnh hưởng tới an ninh lương thực, an ninh nguồn nước và mục tiêu phát triển bền vững. 

Trong bối cảnh đó, các hệ sinh thái các-bon xanh dương như rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và vùng đất ngập nước ven biển được xem là giải pháp dựa vào thiên nhiên có hiệu quả cao trong hấp thụ các-bon, tăng khả năng chống chịu khí hậu và bảo vệ hệ sinh thái biển.

Theo Thứ trưởng, Việt Nam thời gian qua đã triển khai nhiều chính sách và sáng kiến liên quan đến bảo tồn biển, phục hồi rừng ngập mặn, phát triển kinh tế xanh và tăng trưởng các-bon thấp. Tuy nhiên, các hoạt động hiện nay vẫn cần được kết nối chặt chẽ hơn giữa các bộ, ngành, địa phương, cộng đồng khoa học, doanh nghiệp và đối tác quốc tế. Từ yêu cầu đó, NPAP Việt Nam được thành lập nhằm tạo cơ chế hợp tác đa bên để điều phối chính sách, chia sẻ tri thức, huy động nguồn lực và thúc đẩy các sáng kiến hành động cụ thể về các-bon xanh dương.

Định hướng hoạt động thời gian tới, Thứ trưởng Lê Công Thành đề nghị nhóm công tác tập trung thực hiện ba vai trò trọng tâm. Trong đó, ưu tiên làm đầu mối điều phối và kết nối các sáng kiến liên quan đến các-bon xanh dương tại Việt Nam; thúc đẩy phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương và đối tác phát triển. Đồng thời, hỗ trợ nghiên cứu, đề xuất cơ chế chính sách và các giải pháp bảo vệ, phục hồi, phát triển hệ sinh thái các-bon xanh dương; thúc đẩy lồng ghép nội dung này vào chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển quốc gia.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường huy động nguồn lực tài chính xanh, thúc đẩy hợp tác công - tư, tiếp cận các cơ chế tài chính khí hậu, thị trường các-bon và đầu tư bền vững; đẩy mạnh kết nối tri thức, chia sẻ dữ liệu, kinh nghiệm quốc tế và đổi mới sáng tạo trong quản lý tài nguyên biển, hệ sinh thái ven biển. Cùng với đó là thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng địa phương, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội nhằm bảo đảm các sáng kiến mang lại lợi ích hài hòa giữa môi trường, kinh tế và xã hội.

Theo bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú của UNDP tại Việt Nam, giá trị của carbon xanh không chỉ nằm ở khả năng hấp thụ carbon phục vụ mục tiêu giảm phát thải, mà còn gắn trực tiếp với sinh kế cộng đồng, khả năng chống chịu thiên tai và định hướng phát triển bền vững của quốc gia.

Lấy dẫn chứng từ hệ sinh thái rừng ngập mặn ven biển Việt Nam, Trưởng Đại diện UNDP cho rằng, với người dân địa phương, đây là “vườn ươm tự nhiên” cho thủy sản và là nền tảng sinh kế; với chính quyền địa phương, đó là “lá chắn sống” giúp bảo vệ cộng đồng trước thiên tai; với khu vực tư nhân, đây là bể hấp thụ carbon có thể kiểm chứng; còn với Việt Nam, đây là một phần quan trọng trong lộ trình hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng “0”.

Từ thực tiễn đó, bà Ramla Khalidi nhấn mạnh, carbon xanh là lĩnh vực đòi hỏi sự phối hợp liên ngành giữa khí hậu, lâm nghiệp, thủy sản, bảo tồn biển, quy hoạch vùng bờ và tài chính. Theo đó, NBCAP được định vị không chỉ là một sáng kiến đơn lẻ mà là một không gian hợp tác chuyên biệt, nơi các cơ quan quản lý, giới khoa học, doanh nghiệp, tổ chức phát triển và cộng đồng cùng tham gia tháo gỡ các rào cản về chính sách, dữ liệu, tài chính và thực tiễn triển khai.

Sự kiện khởi động NBCAP là bước đi quan trọng, tạo ra nền tảng hợp tác đa bên, tăng cường phối hợp liên ngành, chia sẻ kiến thức, huy động nguồn lực tài chính cho quản lý bền vững tài nguyên biển, ven biển. Nền tảng này hướng tới thúc đẩy các giải pháp dựa vào thiên nhiên, tăng cường khả năng chống chịu của hệ sinh thái và cộng đồng trước tác động của biến đổi khí hậu.

Đề án triển khai NBCAP và Kế hoạch năm thứ nhất

Theo Đề án, NBCAP Việt Nam được triển khai trên cơ sở nhiều căn cứ pháp lý và cam kết quốc tế quan trọng, trong đó có Ý định thư giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường với Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), Quyết định số 1706/QĐ-BNNMT ngày 12/5/2026 về thành lập Nhóm công tác triển khai NBCAP Việt Nam, cùng các chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu, phát triển bền vững kinh tế biển và đa dạng sinh học. Chương trình cũng gắn với các cam kết của Việt Nam trong khuôn khổ Thỏa thuận Paris và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Đề án xác định mục tiêu thiết lập và vận hành Chương trình NBCAP Việt Nam nhằm thúc đẩy hợp tác đa bên trong bảo tồn, phục hồi hệ sinh thái biển ven biển; phát triển các sáng kiến các-bon xanh và huy động nguồn lực trong nước, quốc tế. Đồng thời, chương trình hướng tới xây dựng báo cáo đánh giá hiện trạng quốc gia về các-bon xanh dương, xây dựng lộ trình hành động và lộ trình tài chính cho lĩnh vực này, qua đó hình thành nền tảng hợp tác, chia sẻ tri thức và kết nối các sáng kiến, dự án thí điểm.

Các hoạt động trọng tâm của NBCAP Việt Nam tập trung vào rà soát, tổng hợp dữ liệu; đánh giá tiềm năng hấp thụ và lưu trữ các-bon của các hệ sinh thái xanh dương; xây dựng cơ sở dữ liệu và bản đồ phân bố. Đề án cũng đặt mục tiêu lồng ghép các-bon xanh dương vào chiến lược, chương trình quốc gia; thúc đẩy thị trường các-bon; huy động tài chính từ khu vực tư nhân và phát triển các mô hình kinh doanh dựa vào thiên nhiên.

Trong năm 2026, chương trình sẽ tập trung xây dựng cơ chế điều phối, hoàn thiện báo cáo hiện trạng các-bon xanh dương, xây dựng lộ trình hành động quốc gia, thành lập các nhóm kỹ thuật NBCAP và tổ chức nhiều hoạt động đối thoại chính sách, hội thảo kỹ thuật. Song song với đó là đẩy mạnh truyền thông và mở rộng mạng lưới đối tác gồm cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế, đơn vị nghiên cứu và cộng đồng.

Đáng chú ý, quy chế hoạt động của Nhóm công tác triển khai NBCAP Việt Nam nhấn mạnh cơ chế phối hợp đa bên như nền tảng cốt lõi để thúc đẩy hành động các-bon xanh dương. Quy chế đặt mục tiêu kết nối Chính phủ, đối tác phát triển, khu vực tư nhân và tổ chức nghiên cứu nhằm tạo ra hệ sinh thái hợp tác đồng bộ, minh bạch và hiệu quả.

Nhóm công tác được tổ chức theo mô hình đa thành phần với sự tham gia của nhiều bộ, ngành, tổ chức quốc tế, định chế tài chính và doanh nghiệp. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành giữ vai trò Trưởng Nhóm công tác. UNDP Việt Nam đảm nhiệm vai trò Ban Thư ký, trong khi Vụ Hợp tác quốc tế là cơ quan thường trực. Thành phần nhóm còn có đại diện WEF, các bộ, ngành, ngân hàng thương mại, tổ chức quốc tế và tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực môi trường, phát triển bền vững.

Theo Quy chế, Nhóm công tác sẽ thực hiện bốn nhiệm vụ trọng tâm gồm: đề xuất cơ chế, chính sách; huy động nguồn lực và kết nối tài chính; thúc đẩy hợp tác công - tư, liên ngành; đồng thời theo dõi, hỗ trợ triển khai các sáng kiến các-bon xanh dương. Các nhiệm vụ này hướng tới mục tiêu bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái biển, phát triển cơ chế trao đổi tín chỉ các-bon và hỗ trợ sinh kế bền vững cho cộng đồng ven biển.

Việc hình thành NBCAP Việt Nam được kỳ vọng không chỉ tạo nền tảng hợp tác quốc gia dài hạn về các-bon xanh dương mà còn mở ra cơ hội huy động nguồn lực tài chính quốc tế, thúc đẩy thị trường các-bon và nâng cao vai trò của Việt Nam trong các sáng kiến toàn cầu về khí hậu và đại dương. Trong bối cảnh kinh tế biển đang trở thành động lực phát triển mới, các giải pháp dựa vào thiên nhiên như các-bon xanh dương được xem là hướng đi chiến lược để vừa bảo tồn hệ sinh thái, vừa đóng góp vào tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.