Xây dựng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu tái cơ cấu ngành và phát triển bền vững

Phát triển nguồn nhân lực trở thành khâu đột phá chiến lược của ngành Nông nghiệp và Môi trường 

Ngày 5/11/2025, Đảng ủy Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Kế hoạch hành động số 10-KH/ĐU về thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó giao nhiệm vụ “Xây dựng Chiến lược phát triển nguồn nhân lực ngành Nông nghiệp và Môi trường” cho Viện Chiến lược, chính sách nông nghiệp và môi trường và Vụ Tổ chức cán bộ triển khai trong năm 2026. 

Sau khi nhận nhiệm vụ, Viện đã phối hợp với Vụ Tổ chức cán bộ xây dựng đề cương Đề án, Kế hoạch triển khai, phiếu khảo sát các đơn vị trong Bộ và các địa phương. 

Báo cáo về Đề án “Phát triển nguồn nhân lực ngành Nông nghiệp và Môi trường đến năm 2030, tầm nhìn 2045”, ông Trần Công Thắng, Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường cho biết, phát triển nguồn nhân lực ngành Nông nghiệp và Môi trường phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển của ngành, là khâu đột phá chiến lược và yếu tố quyết định nâng cao năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của Ngành. 

Góp ý Đề án, GS, TS. Phạm Văn Điển, Phó Giám đốc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam nhận định, thách thức lớn hiện nay không nằm ở số lượng nhân lực mà là chất lượng và năng lực của đội ngũ nhằm đáp ứng yêu cầu tăng trưởng nhanh và phát triển bền vững của ngành. Theo GS, TS. Phạm Văn Điển, câu chuyện phát triển nhân lực thực chất gắn với nâng cao năng suất lao động, khả năng thích ứng và mức độ nhanh nhạy của ngành trước yêu cầu chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Từ đó, ông cho rằng Đề án cần tập trung vào việc nâng cao năng lực của đội ngũ nhân lực thay vì chỉ dừng ở các chỉ tiêu về số lượng.

Theo GS, TS. Phạm Văn Điển, Đề án cũng cần đánh giá chính xác thực trạng nhân lực hiện nay, nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, những khoảng trống về năng lực cũng như xác định đúng nhóm đối tượng cần tác động để tháo gỡ các điểm nghẽn của Ngành.

Đáng chú ý, ông đề xuất xây dựng “bản đồ hành động” cho phát triển nguồn nhân lực ngành nông nghiệp và môi trường. Theo đó, cần hình thành ít nhất ba loại bản đồ để phục vụ công tác hoạch định và triển khai chính sách.

Cụ thể, bản đồ thứ nhất là “bản đồ nhân lực hiện có”, phản ánh toàn diện hiện trạng nguồn nhân lực của ngành. Bản đồ thứ hai là “bản đồ nhân lực mong đợi” trong các mốc năm 2030 và 2035. Bản đồ thứ ba là “bản đồ chênh lệch”, thể hiện khoảng cách giữa hiện trạng và mục tiêu để làm căn cứ xây dựng giải pháp.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn đề xuất, hoạt động đào tạo cần được tiếp cận theo hướng mở, đáp ứng nhu cầu học tập, nâng cao trình độ của người học ở nhiều cấp độ khác nhau, từ đào tạo mới đến đào tạo lại và đào tạo nâng cao.

Bà cho rằng các chương trình đào tạo cần tập trung nhiều hơn vào việc cập nhật kiến thức, kỹ năng mới, nhất là các nội dung liên quan đến chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ và đổi mới phương thức làm việc để đáp ứng yêu cầu phát triển hiện nay.

Liên quan đến điều kiện bảo đảm cho công tác đào tạo, bà đề nghị cần tiếp tục đầu tư, nâng cấp hạ tầng số cho các cơ sở đào tạo để đáp ứng yêu cầu đổi mới phương thức đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp: Phải xác định đúng điểm nghẽn nhân lực của ngành 

Phát biểu chỉ đạo cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Đề án theo hướng chiến lược, bám sát xu thế phát triển của ngành và xã hội, đồng thời phải xác định rõ nhu cầu nhân lực trong dài hạn để phục vụ quá trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và tái cơ cấu ngành.

Theo Thứ trưởng, trước hết cần xây dựng được “bức tranh tổng thể” về nguồn nhân lực của ngành trên cơ sở đánh giá đóng góp của từng lĩnh vực đối với tăng trưởng và phát triển chung. Từ đó mới có căn cứ xác định quy mô, chất lượng, mức độ thiếu hụt và nhu cầu nhân lực trong từng giai đoạn.

Ông yêu cầu việc đánh giá phải bao quát các lĩnh vực như xây dựng nông thôn mới, sinh thái, môi trường, chuyển đổi số, phát triển xanh, tái cơ cấu nông nghiệp, tái cơ cấu kinh tế, hội nhập quốc tế và xuất khẩu. Đây sẽ là cơ sở để tính toán nhu cầu nhân lực phù hợp với định hướng phát triển của ngành trong thời gian tới.

Một nội dung được Thứ trưởng đặc biệt nhấn mạnh là yêu cầu dự báo xu thế phát triển của ngành trong dài hạn. Theo đó, Đề án phải đặt trong mối liên hệ giữa quá khứ, hiện tại và tương lai để nhận diện sự thay đổi của cơ cấu ngành nghề cũng như xu hướng phát triển mới.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, việc dự báo xu thế phát triển không chỉ dựa trên chuyển động nội tại của ngành nông nghiệp và môi trường mà còn phải tính đến xu thế phát triển của xã hội và các đột phá trong khoa học công nghệ. Trên cơ sở đó mới xác định được ngành nào thiếu hụt nhân lực, ngành nào có nguy cơ dư thừa để xây dựng cơ chế đào tạo, thu hút phù hợp. Thứ trưởng lưu ý, nếu dự báo không chính xác sẽ dẫn tới nguy cơ đào tạo không sát nhu cầu thực tiễn, gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Liên quan đến phạm vi và đối tượng của Đề án, Thứ trưởng đề nghị cơ quan xây dựng cần làm rõ khái niệm “nhân lực ngành nông nghiệp và môi trường”, đồng thời xác định nhóm đối tượng trọng tâm để tập trung nguồn lực triển khai.

Theo ông, nhân lực của ngành bao gồm nhiều nhóm đối tượng khác nhau, từ lực lượng lao động trực tiếp trong sản xuất nông nghiệp đến đội ngũ hoạt động trong lĩnh vực môi trường, logistics, du lịch nông nghiệp hay chuyển đổi số. Tuy nhiên, Đề án cần xác định rõ phạm vi tiếp cận, tránh dàn trải.

Thứ trưởng cho rằng, cùng với quá trình phát triển nông nghiệp hiện đại và xây dựng nông thôn đáng sống, sẽ hình thành lớp “nông dân chuyên nghiệp”, không chỉ làm nông nghiệp mà còn tham gia cung cấp dịch vụ, phát triển du lịch và kinh tế số ở nông thôn.

Đối với nhóm giải pháp, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp yêu cầu Đề án phải xác định rõ “điểm nghẽn” trong phát triển nguồn nhân lực hiện nay để từ đó đề xuất các khâu đột phá mang tính chiến lược.

Bên cạnh đó, Đề án cần chú trọng xây dựng chính sách phát triển nguồn nhân lực chiến lược cho ngành, trong đó ưu tiên đội ngũ tại các viện nghiên cứu, trường đại học, cơ quan quản lý nhà nước và các lĩnh vực mới nổi gắn với đổi mới sáng tạo, công nghệ số và truyền thông.

Theo Thứ trưởng, nhân lực chất lượng cao của ngành nông nghiệp và môi trường có những đặc thù riêng, đòi hỏi cơ chế thu hút và trọng dụng phù hợp với yêu cầu thực tiễn của ngành.

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp đề nghị Vụ Tổ chức cán bộ phối hợp với các đơn vị liên quan tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý, khẩn trương hoàn thiện dự thảo Đề án để bảo đảm tiến độ báo cáo Chính phủ trước ngày 30/6.