Qua 10 năm thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW, ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị, việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; ngăn ngừa có hiệu quả tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ; củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ; tạo động lực quan trọng góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc, nâng cao vị thế và uy tín quốc tế của đất nước.

Tuy nhiên, ở một số nơi, việc học tập và làm theo Bác còn hình thức, thiếu chiều sâu, chưa chú trọng đúng mức việc thực hành, vận dụng phương pháp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh; chưa tạo được chuyển biến thực chất từ nhận thức sang hành động; trách nhiệm nêu gương của một bộ phận cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu chưa gắn với giải quyết những vấn đề nổi cộm, bức xúc của Nhân dân; biểu hiện né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, thiếu bản lĩnh đổi mới, không dám làm, không dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung chậm được khắc phục.

Công tác kiểm tra, giám sát việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên có lúc, có nơi chưa thường xuyên, thiếu quyết liệt; hiệu quả cảnh báo, phòng ngừa vi phạm còn hạn chế; cơ chế ràng buộc trách nhiệm và tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện còn thiếu cụ thể.

Trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu xây dựng Đảng về công tác cán bộ và đội ngũ cán bộ đòi hỏi việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh phải chuyển mạnh sang thực hành thường xuyên, tự giác, thiết thực; gắn với chất lượng, hiệu quả thực thi nhiệm vụ và kết quả phục vụ Nhân dân.

Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác cán bộ nhằm xây dựng được đội ngũ cán bộ “vừa hồng vừa chuyên”, có năng lực lãnh đạo, biết tổ chức quần chúng thực hiện tốt nhiệm vụ cách mạng của Đảng, của dân tộc, đi đến mục tiêu đã chọn. Bác thường nhắc nhở: “Cán bộ là gốc của mọi công việc” (1). “Muôn việc thành công hoặc thất bại, đều do cán bộ tốt hoặc kém” (2). Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, Người viết: “Cán bộ là những người đem chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành. Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ, để đặt chính sách cho đúng. Bởi vậy, người đứng đầu các tổ chức đảng, chính quyền phải mạnh dạn đề bạt, bổ nhiệm cán bộ có đức, có tài vào các cương vị cần thiết để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng đặt ra.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ: Thực hành đạo đức, phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh cần phải làm việc dân chủ, khoa học, hiệu quả, sâu sát thực tiễn, gần dân, sát dân, vì dân; xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân; kịp thời thay thế cán bộ né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, thiếu bản lĩnh đổi mới, không dám quyết, không dám làm, không dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường quan tâm đến các vấn đề hết sức cốt lõi, mang tính nguyên tắc và rất toàn diện như: Lựa chọn, huấn luyện - đào tạo, đánh giá, bố trí sử dụng, quản lý và chính sách cán bộ.

Trước hết, về lựa chọn cán bộ. Đây là bước quan trọng hàng đầu, bởi bước này sẽ tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao nhất cho cách mạng. Lựa chọn cán bộ là nhằm tìm kiếm, phát hiện để bố trí, sử dụng những cán bộ có đức, có tài, có tâm huyết cống hiến cho Tổ quốc. Người đưa ra 3 tiêu chuẩn để lựa chọn cán bộ: Trung thành với cách mạng; liên hệ mật thiết với quần chúng và vì lợi ích của quần chúng; đồng thời, cán bộ còn phải là người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, không sợ khó khăn, gian khổ hy sinh. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, phải tìm cho được những người tiêu biểu như: Những người tỏ ra trung thành và hăng hái trong công việc, trong lúc đấu tranh; Những người liên lạc mật thiết với Nhân dân, hiểu biết dân chúng, luôn luôn chú ý tới lợi ích của Nhân dân. Như thế thì dân mới tin cậy cán bộ và nhận cán bộ đó là người lãnh đạo của họ; những người có thể phụ trách và giải quyết các vấn đề, trong những hoàn cảnh khó khăn. Ai sợ phụ trách và không có sáng kiến, không dám đổi mới thì không phải là người lãnh đạo. Người lãnh đạo đúng đắn thì cần phải: Khi thất bại không hoang mang, khi thắng lợi không kiêu ngạo, khi thi hành các nghị quyết kiên quyết, gan góc, không sợ khó khăn; những người luôn luôn giữ kỷ luật.

Lựa chọn phải bảo đảm theo phương châm “Quý hồ tinh, bất quý hồ đa”, lấy chất lượng mà không chạy theo số lượng. Thà ít mà tốt, việc lựa chọn đội ngũ cán bộ cốt cán cần phải được thực hiện cẩn trọng, kỹ lưỡng, cán bộ được lựa chọn phải là hạt nhân trong các phong trào học tập, công tác, chiến đấu và lao động sản xuất. 

Thứ hai, về huấn luyện - đào tạo cán bộ. Người luôn khẳng định công tác chăm lo huấn luyện cán bộ là việc có tầm quan trọng đặc biệt, bởi vì: “Đảng phải nuôi dậy cán bộ, như người dân vẫn vun trồng những cây cối quý báu. Phải trọng nhân tài, trọng cán bộ” (3). Đồng thời người yêu cầu phải coi “Huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng” (4). Huấn luyện, đào tạo cán bộ về chuyên môn, nghiệp vụ, nghề nghiệp, theo tinh thần làm việc gì học việc ấy. Huấn luyện - đào tạo phải thiết thực và chu đáo, nghĩa là phải nắm được nhu cầu để huấn luyện. Không được làm hình thức, làm nhiều mà không thiết thực. Người cũng căn dặn mở lớp nào ra lớp đó, chọn người dạy và học cho đúng, không nên tùy tiện thiếu trách nhiệm.

Thứ ba, về đánh giá cán bộ. Theo Bác phải tiến hành một cách thường xuyên, liên tục, phải đánh giá khách quan và toàn diện. Đánh giá cán bộ là cách xem xét một con người, là vấn đề mang tính khoa học và nghệ thuật, lãnh đạo cấp trên phải có cái nhìn toàn diện, bao quát, tổng thể về quá trình rèn luyện, phấn đấu của từng cán bộ. Đánh giá, nhận xét cán bộ không nên chỉ xét ngoài mặt, chỉ xét một lúc, một việc, mà phải xét kỹ cả toàn bộ công việc của cán bộ, tránh việc đánh giá chủ quan, cảm tính cũng như hình thức, qua loa, nể nang.

Đặc biệt là đánh giá cán bộ phải chú trọng đến phẩm chất đạo đức. Người chỉ rõ: “Ai mà hay khoe công việc, hay a dua, tìm việc nhỏ mà làm, trước mặt thì theo mệnh lệnh, sau lưng thì trái mệnh lệnh, hay công kích người khác, hay tự tâng bốc mình, những người như thế, tuy họ làm được việc, cũng không phải cán bộ tốt” (5). Ngược lại: “Ai cứ cắm đầu làm việc, không ham khoe khoang, ăn nói ngay thẳng, không che giấu khuyết điểm của mình, không ham việc dễ, tránh việc khó, bao giờ cũng kiên quyết làm theo mệnh lệnh của Đảng, vô luận hoàn cảnh thế nào lòng họ cũng không thay đổi, những người như thế, dù công tác kém một chút cũng là cán bộ tốt” (6).

Theo Người, việc đánh giá cán bộ cần phải dựa vào Nhân dân, phát huy dân chủ và nắm bắt được dư luận xã hội mới bảo đảm thực chất và hiệu quả. Đảng ta khẳng định: Đánh giá phải “Lấy sự hài lòng, tín nhiệm của người dân, doanh nghiệp và hiệu quả công việc làm tiêu chí đánh giá cán bộ” (7).

Thứ tư, về quản lý, bố trí và sử dụng cán bộ. Điểm nổi bật trong tư tưởng Hồ Chí Minh về quản lý cán bộ là phải thực hiện tốt chế độ phê bình, tự phê bình; chế độ khen thưởng và kỷ luật. Người xem nó như là một nguyên tắc không thể thiếu trong công tác cán bộ, mà buộc những người làm công tác cán bộ phải luôn thực hiện. Muốn quản lý tốt cán bộ cần phải tiến hành tốt công tác kiểm tra, cần phải có có sự tham gia giám sát của Nhân dân, phải tiến hành đồng bộ, toàn diện, chặt chẽ. Trong bố trí, sử dụng cán bộ, Người khẳng định “dụng nhân như dụng mộc”, dùng người nào thì phải phù hợp với việc đó. Cán bộ lãnh đạo phải có gan cất nhắc cán bộ cho đúng, khéo dùng cán bộ. Phải có tinh thần rộng rãi, mới có thể gần gũi những người mình không ưa; phải có tính chịu khó dạy bảo, mới có thể nâng đỡ những đồng chí còn kém, giúp cho họ tiến bộ; phải sáng suốt, mới khỏi bị bọn vu vơ bao vây, mà cách xa cán bộ tốt.

Việc sử dụng, bố trí cán bộ phải bảo đảm tính kế thừa và phát triển, giữa cán bộ trẻ, cán bộ mới với cán bộ lâu năm; phải chú ý tạo nguồn cán bộ kế cận, phải bồi dưỡng cán bộ cách mạng cho đời sau, tránh việc sử dụng cán bộ “như vắt chanh, bỏ vỏ”. Sử dụng cán bộ là mắt khâu có ý nghĩa quyết định đến quyền lợi chính trị của cán bộ và hiệu quả công việc, vì vậy cần thận trọng, tránh chủ quan để không mắc sai lầm. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm chỉ ra những sai lầm mà Người gọi là “những chứng bệnh”, trong đó phổ biến là căn bệnh biệt phái, cục bộ, địa phương, hẹp hòi, dùng người cơ hội, a dua, xu nịnh, xuôi chiều với mình.

Thứ năm, về chính sách cán bộ. Theo Bác cần phải thưởng, phê bình kịp thời, phải yêu thương cán bộ nhưng yêu thương không phải là vỗ về, nuông chiều, thả mặc mà thương yêu là để giúp họ học tập thêm, tiến bộ thêm. Là giúp họ giải quyết những vấn đề khó khăn. Luôn quan tâm đến công tác của họ, kiểm thảo họ. Khi thấy khuyết điểm thì giúp họ sửa chữa ngay, làm cho họ vui lòng sửa đổi, chứ không phải bị cưỡng bức mà sửa đổi. Phải quan tâm đến tâm tư, nguyện vọng, hoàn cảnh của cán bộ, để có chính sách đúng đắn, phù hợp để động viên, khích lệ cán bộ.

Sau 40 năm thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, Đảng khẳng định: “Công tác cán bộ phải thực sự là “then chốt của then chốt”, tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp chiến lược đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ” (8). Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh: “Có cơ chế quy trình trách nhiệm của lãnh đạo và cấp ủy viên trong việc phát hiện, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí cán bộ có bản lĩnh, năng lực nổi trội và triển vọng phát triển vào vị trí lãnh đạo, quản lý, kể cả vượt cấp, nhất là cán bộ trẻ; quy định về thẩm quyền, trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác cán bộ và quản lý cán bộ” (9).

Trước yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn phát triển mới để triển khai có hiệu quả Chiến lược cán bộ của Đảng, cần đẩy mạnh học tập thực hành một cách khoa học, sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác cán bộ và xây dựng đội ngũ cán bộ, trong đó chú trọng mấy nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu sau:

Một là, tuyển chọn cán bộ. Cần quán triệt và thực hiện có hiệu quả các chủ trương, chỉ thị, nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị về công tác cán bộ, trong đó đào tạo, bồi dưỡng, phát hiện và thu hút nhân tài là nhiệm vụ “then chốt của vấn đề then chốt”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn, khâu tuyển chọn phải được “sàng lọc kỹ lưỡng”, thực hiện qua nhiều bước, nhiều nguồn, có phương pháp, cách làm khoa học, sáng tạo. Trước tiên, cần phải tìm nguồn, phát hiện nguồn cán bộ từ sớm, từ xa, từ cơ sở, thông qua kết quả hoạt động thực tiễn của cán bộ, thông qua việc đánh giá chất lượng hiệu quả công tác của cán bộ để tìm những hạt nhân ưu tú nhất để tạo nguồn.

Việc phát hiện nguồn cán bộ còn dựa trên kinh nghiệm, sự giới thiệu của cán bộ lãnh đạo, quản lý; sự giới thiệu của cấp ủy, tổ chức Đảng; từ sự đóng góp của Nhân dân, đặc biệt là phải dựa vào dân, trọng dân, gần dân để tìm nguồn cán bộ thực sự có đức có tài. Ngoài ra việc tuyển chọn cán bộ còn phải xem xét từ các cơ sở đào tạo cán bộ ở trong hệ thống giáo dục quốc dân, qua đây tiếp tục sàng lọc đưa đi tạo nguồn, bồi dưỡng, quy hoạch tiếp cho các nhiệm kỳ tiếp theo.

Hai là, làm tốt công tác quy hoạch nguồn cán bộ. Trên cơ sở tuyển chọn những cán bộ ưu tú, có đức, có tài tiến hành xây dựng và đưa vào nguồn quy hoạch. Trong việc quy hoạch cán bộ nguồn phải tổ chức phân loại cụ thể những cán bộ có phẩm chất, trình độ năng lực về lãnh đạo, quản lý; những cán bộ chỉ có phẩm chất, trình độ năng lực về chuyên môn, khoa học, để từ đó có hướng quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng cho hiệu quả trên từng lĩnh vực cụ thể gắn với sở trường năng khiếu của từng cán bộ; tuyệt đối tránh việc xếp nhầm chỗ, lệch về chuyên môn trong quy hoạch.

Ba là, tiếp tục đổi mới cơ chế, chính sách về công tác cán bộ. Phải hoàn thiện cơ chế thu hút, phát hiện nguồn nhân lực. Tập trung vào những cán bộ thực sự có năng lực thông qua hiệu quả hoạt động thực hiện nhiệm vụ. Tiến hành thường xuyên hoặc định kỳ tổ chức tổng kết, đánh giá kết quả thực hiện chủ trương trẻ hóa đội ngũ cán bộ, qua đó khẳng định tính đúng đắn và rút ra những kinh nghiệm từ thành công và hạn chế của quá trình triển khai. Xây dựng, hoàn thiện bộ khung tiêu chí và lấy yêu cầu về cơ cấu nguồn cán bộ làm cơ sở để phát hiện, tạo nguồn cán bộ trẻ, cán bộ là người dân tộc, cán bộ là nữ giới, từ đó sàng lọc đưa vào quy hoạch, ưu tiên cán bộ Đoàn ưu tú và tiêu biểu, trưởng thành trong hoạt động phong trào. Từng bước đưa hình thức tổ chức thi tuyển chức danh lãnh đạo một số chức danh ở cơ sở đối với đội ngũ cán bộ, qua đó làm tiền đề để những cán bộ thực sự có trình độ năng lực được thể hiện mình.

Bốn là, trong sử dụng và luân chuyển cán bộ. Cán bộ nhất là cán bộ trẻ phải được và có quá trình thử thách, rèn luyện qua thực tiễn cách mạng để trên cơ sở đó đánh giá đúng năng lực và phẩm chất đạo đức của họ.

Nhiều thế hệ cán bộ lãnh đạo của Đảng ta trước đây đều được tôi luyện và thử thách trong phong trào đấu tranh cách mạng mà trưởng thành và khẳng định được tài năng, đạo đức cách mạng. Với Đảng ta, trong các nhiệm kỳ vừa qua đều tiến hành công tác luân chuyển, bố trí cán bộ nguồn, cán bộ trẻ, cán bộ người dân tộc, cán bộ nữ về cơ sở, về các địa bàn khó khăn, trọng yếu để rèn luyện thử thách. Tuy nhiên, thời gian đi luân chuyển thực tế còn ngắn, chưa đủ dài để cán bộ thực sự bộc lộ và phát huy hết phẩm chất, trình độ năng lực của bản thân. Trên cơ sở đó, cần phải kéo dài thời gian luân chuyển, bố trí cán bộ ít nhất là trọn một nhiệm kỳ. Khi bố trí, luân chuyển phải xem xét toàn diện, nhiều mặt, dựa trên trình độ, năng lực, sở trường chuyên môn của cán bộ để tiến hành bố trí, luân chuyển.

Cần quán triệt, thực hiện nghiêm túc quy định trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị về công tác đào tạo, đề cử người lãnh đạo kế cận; cấp ủy, tổ chức đảng ở các cơ quan, đơn vị phải chịu trách nhiệm về việc giới thiệu, đề bạt, bổ nhiệm cán bộ theo quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Tiếp tục hoàn thiện, bổ sung chính sách cán bộ, chú trọng đánh giá, sử dụng, bố trí cán bộ, bảo đảm sự hài hòa, tính kế thừa, phát triển và có sự giao thoa giữa các lớp cán bộ; chú trọng tạo nguồn cán bộ kế cận, nguồn kế tiếp, tổ chức thường xuyền các lớp bồi dưỡng, cập nhật kiến thức để cán bộ các cấp đáp ứng đủ các tiêu chuẩn trước khi đề bạt, bổ nhiệm và quy hoạch vào các chức danh lãnh đạo.

Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh về công tác cán bộ và xây dựng đội ngũ cán bộ trong giai đoạn phát triển mới là vấn đề mới có giá trị cả lý luận và thực tiễn. Vì vậy, phải tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu, vận dụng tư tưởng và những chỉ dẫn của Người vào việc xây dựng đội ngũ cán bộ, thực hiện thành công Chiến lược cán bộ của Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ ngang tầm nhiệm vụ đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn phát triển mới./.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hồ Chí Minh toàn tập, Tập 5, Nxb. CTQG-ST, Hà Nội 2011, tr.309.

2. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 5, Nxb CTQG, Hà Nội 2011, tr.280.

3. Hồ Chí Minh toàn tập, Tập 6, Nxb. CTQG-ST, Hà Nội 2011, tr.141.

4. Hồ Chí Minh toàn tập, Tập 5, Nxb. CTQG-ST, Hà Nội 2011, tr.309.

5. Hồ Chí Minh toàn tập, Tập 5, Nxb. CTQG-ST, Hà Nội 2011, tr.318.

6. Hồ Chí Minh toàn tập, Tập 5, Nxb. CTQG-ST, Hà Nội 2011, tr.319.

7. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb CTQG-ST, H. 2026, tr.74-75.

8. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb CTQG-ST, Tập 1, H.2021, tr.26.

9. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb CTQG-ST, H. 2026, tr.407.

Thiết kế: Chu Hồng Châu