Các hiệp hội ngành hàng kiến nghị tháo gỡ nút thắt, phát triển xuất khẩu nông lâm thủy sản

Thứ trưởng Võ Văn Hưng: Hiệp hội là động lực tăng trưởng của ngành Nông nghiệp và Môi trường 

Phát biểu chỉ đạo Hội nghị, Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhấn mạnh, hội nghị được tổ chức với tinh thần đối thoại trực tiếp, thẳng thắn giữa cơ quan quản lý nhà nước và các hiệp hội ngành hàng, qua đó tiếp nhận đầy đủ các ý kiến phản ánh từ thực tiễn. Bộ xác định doanh nghiệp, người dân và các hiệp hội chính là trung tâm phục vụ, là động lực thúc đẩy tăng trưởng của ngành.

Thứ trưởng Võ Văn Hưng cho biết, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, thời gian qua Bộ đã tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm duy trì đà tăng trưởng của ngành. Kết quả sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản trong năm 2025, cũng như những tháng đầu năm 2026, tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tích cực, đặc biệt trong hoạt động xuất nhập khẩu nông sản. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, ngành vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức, cả từ bối cảnh quốc tế lẫn những hạn chế nội tại.

Trên tinh thần đó, Thứ trưởng đề nghị các hiệp hội tập trung phản ánh những vướng mắc lớn, mang tính cấp thiết, nhất là những vấn đề thuộc thẩm quyền xử lý của Bộ hoặc cần phối hợp liên ngành. 

Khẳng định trách nhiệm của cơ quan quản lý, Thứ trưởng Võ Văn Hưng cho biết sẽ trực tiếp chỉ đạo các đơn vị chuyên môn rà soát, xử lý các kiến nghị thuộc thẩm quyền; đồng thời tổng hợp, báo cáo lãnh đạo Bộ đối với những vấn đề vượt thẩm quyền nhằm có giải pháp kịp thời, hiệu quả. Qua đó, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản trong thời gian tới.

Thông tin về kết quả sản xuất nông lâm thủy sản 4 tháng đầu năm 2026, ông Lê Bá Anh, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cho biết, sản xuất nông, lâm, thủy sản cơ bản duy trì ổn định, tạo nền tảng nguồn cung cho tiêu dùng, chế biến và xuất khẩu. Sản xuất trồng trọt tiếp tục được duy trì ổn định; một số cây ăn quả và cây công nghiệp lâu năm đạt tăng trưởng khá. Chăn nuôi lợn và gia cầm phát triển nhờ kiểm soát tốt dịch bệnh và thị trường tiêu thụ; thủy sản tiếp tục tăng trưởng; lâm nghiệp duy trì đà phát triển ở cả trồng rừng, bảo vệ rừng và khai thác gỗ.

Về kết quả xuất khẩu, 4 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 23,04 tỷ USD, tăng 5,4% so với cùng kỳ năm 2025; nhập khẩu đạt 17,65 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ; cán cân thương mại tiếp tục duy trì thặng dư.

Nhận định những khó khăn, thách thức, ông Lê Bá Anh khẳng định, qua số liệu 4 tháng đầu năm 2026, có thể thấy một số mặt hàng tăng về lượng nhưng giảm về giá trị, điển hình như gạo và cà phê; điều này phản ánh giới hạn của mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào sản lượng và xuất khẩu thô. 

Trong khi đó, các ngành hàng có mức tăng trưởng tốt hơn lại chủ yếu là những ngành bước đầu khai thác được lợi thế về chế biến, chất lượng, chính ngạch, mở cửa thị trường hoặc thời điểm thị trường thuận lợi như rau quả, thủy sản, hồ tiêu. Điều đó cho thấy, yếu tố quyết định tăng trưởng trong giai đoạn tới không còn là sản lượng đơn thuần, mà là khả năng kiểm soát chất lượng, tiêu chuẩn, thương hiệu, chuỗi cung ứng và giá trị gia tăng.

Các hiệp hội ngành hàng kiến nghị tháo gỡ nút thắt  

Chia sẻ tại Hội nghị, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho rằng, nghịch lý lớn nhất của ngành lúa gạo hiện nay là dù xuất khẩu đạt kết quả cao và giá gạo trên thị trường quốc tế tăng, người nông dân vẫn không được hưởng lợi tương xứng. Nguyên nhân chủ yếu do biến động giá trong nước diễn ra thất thường, có thời điểm xuống thấp khiến nông dân không muốn thu hoạch, nhưng khi giá tăng trở lại thì không còn lúa để bán. Theo ông, điểm nghẽn cốt lõi là nông dân chưa có điều kiện tạm trữ, dẫn đến bị động trước thị trường. Do đó, cần có cơ chế hỗ trợ để nông dân có thể sấy, bảo quản và tạm trữ lúa, đồng thời tiếp cận tín dụng, qua đó nâng cao vai trò trong điều tiết nguồn cung.

Đối với sản phẩm tổ yến, ông Nguyễn Văn Trọng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam chỉ ra vướng mắc lớn trong truy xuất nguồn gốc khi hệ thống mã định danh theo quy định trước đây chưa tương thích với quy định mới. Nếu phải triển khai lại từ đầu sẽ gây khó khăn cho doanh nghiệp và hàng nghìn cơ sở nuôi yến, ảnh hưởng đến tiến trình chuẩn hóa và mở rộng xuất khẩu chính ngạch. Ông Trọng kiến nghị cần sớm rà soát, hoàn thiện cơ chế, đồng bộ dữ liệu và tháo gỡ các vướng mắc pháp lý để tạo điều kiện cho các ngành hàng chăn nuôi phát triển bền vững, nâng cao giá trị xuất khẩu.

Phát biểu tại hội nghị, bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam cho biết, trong những năm gần đây, ngành quế Việt Nam đã có bước phát triển mạnh mẽ, khẳng định vị thế trên thị trường toàn cầu. Trong ba năm qua, Hiệp hội đã phối hợp với Hiệp hội Gia vị Hoa Kỳ triển khai các nghiên cứu chuyên sâu nhằm giải quyết vấn đề xử lý tồn dư kim loại nặng trong sản phẩm quế. Đến nay, giai đoạn hai của nghiên cứu đã hoàn thành, bước đầu xác định được một số nguyên nhân cụ thể, tạo cơ sở khoa học cho việc xây dựng giải pháp kiểm soát bền vững.

Từ thực tiễn đó, Hiệp hội đã có văn bản báo cáo, đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét đưa cây quế vào nhóm sản phẩm thuộc đề án phát triển các trục sản phẩm chủ lực, qua đó tăng cường hỗ trợ cho khu vực miền núi phía Bắc đồng thời mở rộng tại khu vực miền Trung. Theo bà Liên, việc đưa cây quế vào các chương trình hỗ trợ trọng điểm không chỉ góp phần nâng cao giá trị gia tăng mà còn tạo sinh kế bền vững cho đồng bào vùng cao.

Đối với ngành dừa, ông Cao Bá Đăng Khoa, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dừa Việt Nam thông tin, sự phát triển hiện nay còn thiếu định hướng rõ ràng giữa dừa tươi phục vụ xuất khẩu và dừa nguyên liệu cho chế biến sâu. Theo ông, nhiều địa phương và nông dân đang có xu hướng mở rộng diện tích dừa tươi sau khi thị trường Mỹ và Trung Quốc mở cửa, trong khi các giống dừa phục vụ chế biến sâu như dừa cơm dày, nhiều dầu vẫn chưa được đầu tư nghiên cứu, quy hoạch bài bản. Hiệp hội Dừa Việt Nam kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát, chuẩn hóa hệ thống vùng nguyên liệu trên cả nước nhằm hạn chế tình trạng chồng chéo chứng nhận, mã số vùng trồng và các tiêu chuẩn quốc tế tại cùng một địa phương.

Đại diện Hiệp hội Dừa Việt Nam cũng đề xuất xem đầu tư vùng nguyên liệu là một hạng mục chính thức trong dự án chế biến sâu để doanh nghiệp có thể tiếp cận vốn vay và các cơ chế hỗ trợ tài chính. Theo ông Khoa, chi phí xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn quốc tế rất lớn nhưng hiện phần lớn do doanh nghiệp tự bỏ vốn thực hiện. Bên cạnh đó, việc phát triển mô hình trồng xen canh trong vùng dừa nguyên liệu cũng cần được xem xét lại nhằm hạn chế nguy cơ lây nhiễm thuốc bảo vệ thực vật, ảnh hưởng đến tiêu chuẩn xuất khẩu.

Tại Hội nghị, ông Nguyễn Hữu Dũng, Chủ tịch Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam nhận định, nuôi biển là lĩnh vực còn nhiều dư địa phát triển nhưng đang gặp vướng mắc lớn về giao khu vực biển và quy hoạch không gian biển. Theo ông, dù đã có các nghị định liên quan, nhiều địa phương vẫn chưa thể giao biển lâu dài cho doanh nghiệp do thiếu quy hoạch chi tiết, trong khi thủ tục xin ý kiến các cơ quan liên quan còn phức tạp, kéo dài. Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tháo gỡ các điểm nghẽn về giao biển, đồng thời xem xét điều chỉnh mức phí sử dụng khu vực biển phù hợp với khả năng đầu tư của doanh nghiệp trong giai đoạn đầu.

Bên cạnh đó, Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam cho rằng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn phục vụ nuôi biển công nghiệp hiện vẫn còn thiếu, gây khó khăn cho quá trình phát triển ngành theo hướng hiện đại. Hiệp hội kiến nghị Nhà nước ban hành các chính sách hỗ trợ như miễn, giảm phí sử dụng khu vực biển trong những năm đầu, hỗ trợ bảo hiểm rủi ro thiên tai, đào tạo nhân lực và thúc đẩy hình thành các cụm nuôi biển công nghiệp quy mô lớn nhằm tạo chuỗi cung ứng đồng bộ cho ngành nuôi biển Việt Nam.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cam kết đồng hành, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, hiệp hội 

Về giải pháp trước mắt, ông Lê Bá Anh, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cho biết Cục sẽ tập trung theo dõi sát diễn biến thị trường, điều hành xuất khẩu linh hoạt theo tháng, quý và xây dựng cơ chế cập nhật, cảnh báo sớm về giá cả, logistics, xung đột địa chính trị cũng như thay đổi chính sách nhập khẩu tại các thị trường lớn. Theo ông, việc điều hành phải gắn chặt với thông tin thị trường thời gian thực nhằm tránh tình trạng phản ứng chậm, bị động trước biến động quốc tế.

Đối với các ngành hàng có nguy cơ suy giảm giá trị xuất khẩu như gạo, cà phê, gỗ, cao su hay chè, ngành nông nghiệp sẽ tập trung triển khai các giải pháp giữ thị trường, cơ cấu lại phân khúc sản phẩm, tăng tỷ trọng chế biến sâu và mở rộng thị trường thay thế. Đồng thời, tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn về logistics, tín dụng, thanh toán, lưu kho và thông quan, nhất là trong bối cảnh chi phí vận tải quốc tế và rủi ro chuỗi cung ứng tiếp tục gia tăng.

Theo đại diện Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường , xúc tiến thương mại thời gian tới cũng sẽ được đổi mới theo hướng gắn với mở cửa thị trường, xử lý rào cản kỹ thuật, kết nối chuỗi nhập khẩu và phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, thay vì chỉ dừng ở hoạt động quảng bá truyền thống. Các thị trường tiềm năng như ASEAN, Nam Á, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh sẽ được ưu tiên khai thác song song với việc giữ vững các thị trường xuất khẩu chủ lực.

Về dài hạn, ngành sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng chuỗi cung ứng nông sản bền vững, nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế. Cùng với đó là đẩy mạnh tái cơ cấu ngành, khai thác hiệu quả thị trường Halal, mở rộng thị phần tại EU, Nhật Bản và phối hợp chặt chẽ với các hiệp hội ngành hàng để cập nhật biến động thị trường, kịp thời đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp xuất khẩu nông sản.

Phát biểu kết luận hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cam kết đồng hành của Bộ với cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng nông, lâm, thủy sản. Thứ trưởng cho rằng, vai trò của các hiệp hội tiếp tục được khẳng định là cầu nối thông tin, lực lượng dẫn dắt thị trường và hỗ trợ người dân tổ chức sản xuất hiệu quả, góp phần duy trì đà tăng trưởng của toàn ngành.

Thứ trưởng khẳng định, Bộ Nông nghiệp và Môi trường luôn lắng nghe, tiếp thu các ý kiến thực tiễn từ cơ sở, kịp thời điều chỉnh chính sách nhằm phục vụ tốt hơn cho người dân, doanh nghiệp và các hiệp hội trong quá trình phát triển. 

Trên cơ sở tiếp thu 18 ý kiến tại hội nghị, Thứ trưởng giao Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản chủ trì tổng hợp, tham mưu văn bản phản hồi cụ thể tới từng hiệp hội trước ngày 15/5; các nội dung rõ ràng sẽ được giải quyết ngay, những vấn đề còn vướng mắc sẽ phân công đơn vị chuyên ngành tiếp tục xử lý.