Cải cách thể chế: Khơi thông nguồn lực, thúc đẩy phát triển

Cải cách hành chính - chìa khóa nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia

Trong nhiều năm, cải cách thủ tục hành chính thường được nhìn nhận như một nhiệm vụ kỹ thuật của bộ máy nhà nước. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, khi yêu cầu tăng trưởng nhanh và bền vững đặt ra ngày càng cấp bách, cải cách hành chính đã vượt ra khỏi phạm vi “cải tiến quy trình”, trở thành một trong những trụ cột trực tiếp quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Tờ trình số 4111/TTr-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về dự thảo Nghị quyết cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh vì vậy không chỉ là một văn bản quản lý ngành, mà phản ánh một chuyển dịch quan trọng trong tư duy điều hành: từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển.

Ở góc độ rộng hơn, đây là một lát cắt tiêu biểu cho quá trình tái cấu trúc nền hành chính quốc gia trong giai đoạn mới - nơi hiệu quả không còn được đo bằng mức độ kiểm soát, mà bằng khả năng giải phóng nguồn lực cho xã hội.

Những năm gần đây, hàng loạt nghị quyết, kết luận của Trung ương và Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu rất rõ ràng: phải cắt giảm mạnh thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, chi phí tuân thủ và thời gian xử lý hồ sơ; đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Đây không còn là định hướng mang tính dài hạn, mà đã trở thành chỉ tiêu cụ thể, có tính ràng buộc. Mục tiêu giảm tối thiểu 30% điều kiện kinh doanh, 30% thời gian xử lý, 30% chi phí tuân thủ và tiến tới 50% so với năm 2024 cho thấy quyết tâm rất cao trong việc tháo gỡ các “điểm nghẽn thể chế”.

Đặc biệt, yêu cầu “cấp Bộ chỉ thực hiện không quá 30% tổng số thủ tục hành chính” đã buộc các bộ, ngành phải thay đổi căn bản cách thức vận hành, chuyển từ mô hình tập trung sang mô hình phân quyền mạnh mẽ hơn.

Trong bối cảnh đó, cải cách hành chính không còn là một lựa chọn chính sách, mà trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

“Cắt giảm thực chất”: chuyển từ số lượng sang chất lượng

Điểm đáng ghi nhận là quá trình cải cách trong ngành Nông nghiệp và Môi trường không dừng lại ở khẩu hiệu. Theo Tờ trình, việc cắt giảm thời gian giải quyết thủ tục hành chính đã giúp giảm hơn 6.700 ngày xử lý, tương đương khoảng 40,49%. Đồng thời, chi phí tuân thủ được cắt giảm hơn 5.084,5 tỷ đồng, tương đương 52,40% so với năm 2024.

Đây là những con số có ý nghĩa thực tiễn rất lớn. Mỗi ngày thủ tục được rút ngắn không chỉ là thời gian của cơ quan hành chính, mà là chi phí cơ hội của doanh nghiệp. Mỗi đồng chi phí tuân thủ được cắt giảm là nguồn lực được giữ lại cho sản xuất, đầu tư và đổi mới.

Tuy nhiên, chính những kết quả này cũng cho thấy dư địa cải cách vẫn còn rất lớn. Nếu có thể cắt giảm hơn 50% chi phí trong giai đoạn đầu, điều đó đồng nghĩa với việc trước đây hệ thống thủ tục hành chính đã tồn tại không ít “chi phí ẩn” chưa được nhận diện đầy đủ.

Một trong những điểm đáng chú ý trong dự thảo Nghị quyết lần này là cách tiếp cận “cắt giảm thực chất”. Không chạy theo số lượng thủ tục bị loại bỏ, dự thảo tập trung vào những thủ tục có chi phí tuân thủ cao nhưng giá trị quản lý thấp. Cụ thể, 55 thủ tục hành chính được đề xuất cắt giảm hoặc đơn giản hóa, trong đó có 38 thủ tục bị loại bỏ hoàn toàn. Đồng thời, 29 điều kiện đầu tư kinh doanh được rà soát và điều chỉnh. Việc cắt giảm này dự kiến giúp giảm thêm 661 ngày xử lý và tiết kiệm khoảng 7,54 tỷ đồng chi phí tuân thủ.

Điều quan trọng không nằm ở con số tuyệt đối, mà ở cách lựa chọn “điểm cắt”. Những thủ tục như cấp lại giấy phép, yêu cầu kỹ thuật không còn phù hợp, hay các khâu trung gian không cần thiết chính là những “nút thắt nhỏ” nhưng tích tụ lại thành gánh nặng lớn cho doanh nghiệp. Cách tiếp cận này cho thấy một bước tiến về tư duy: cải cách không phải là “làm ít đi”, mà là “làm đúng hơn”.

Phân cấp đúng cách, cải cách theo chiều sâu

Nếu cắt giảm là bước đầu, thì phân cấp, phân quyền chính là bước quyết định. Dự thảo Nghị quyết đề xuất chuyển giao thẩm quyền thực hiện 15 thủ tục hành chính từ Bộ về cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Về lý thuyết, đây là giải pháp hiệu quả để rút ngắn quy trình, giảm tầng nấc trung gian và đưa dịch vụ công đến gần hơn với người dân, doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn lại đặt ra một câu hỏi không đơn giản: liệu địa phương đã sẵn sàng?

Một số địa phương đã đề nghị chưa phân cấp một số thủ tục do còn hạn chế về năng lực và nguồn lực. Điều này cho thấy phân cấp không thể hiểu đơn giản là “chuyển việc từ trên xuống dưới”.

Phân cấp thực chất phải đi kèm ba điều kiện: năng lực thực thi, nguồn lực bảo đảm và cơ chế giám sát. Nếu thiếu một trong ba yếu tố này, phân cấp có thể trở thành rủi ro quản trị thay vì giải pháp cải cách. Vì vậy, thách thức lớn nhất không phải là “có phân cấp hay không”, mà là “phân cấp như thế nào để hiệu quả”.

Một điểm đáng chú ý trong thiết kế chính sách là việc cải cách thủ tục hành chính không làm phát sinh thêm tổ chức bộ máy hay biên chế. Điều này phản ánh một nguyên tắc quan trọng: cải cách không phải để “làm nhiều hơn”, mà để “làm tốt hơn” với nguồn lực hiện có.

Trong bối cảnh yêu cầu tinh gọn bộ máy ngày càng cao, việc tối ưu hóa quy trình, ứng dụng công nghệ và nâng cao năng suất lao động của đội ngũ cán bộ, công chức trở thành giải pháp cốt lõi. Nói cách khác, đây là một cuộc cải cách “theo chiều sâu”, thay đổi cách vận hành thay vì mở rộng quy mô.

Từ cải cách thủ tục đến động lực tăng trưởng mới

Cải cách thủ tục hành chính không chỉ tác động đến bộ máy nhà nước, mà còn lan tỏa trực tiếp đến môi trường đầu tư kinh doanh. Khi thủ tục được đơn giản hóa, chi phí giảm xuống, thời gian rút ngắn, doanh nghiệp sẽ có thêm dư địa để đầu tư, mở rộng sản xuất và đổi mới sáng tạo. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế đang cần những động lực tăng trưởng mới. Ở chiều ngược lại, nếu thủ tục phức tạp, thiếu minh bạch, chi phí tuân thủ cao, thì chính bộ máy hành chính sẽ trở thành rào cản lớn nhất đối với phát triển. Do đó, cải cách hành chính không chỉ là vấn đề quản lý nhà nước, mà là vấn đề của tăng trưởng kinh tế.

Điểm cốt lõi nhất trong toàn bộ Tờ trình không nằm ở số lượng thủ tục được cắt giảm, mà ở sự thay đổi trong tư duy quản trị. Nguyên tắc “lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm” không còn là khẩu hiệu, mà đã được cụ thể hóa thành các giải pháp chính sách. Điều này kéo theo một thay đổi lớn: thủ tục hành chính không còn là công cụ kiểm soát, mà trở thành công cụ phục vụ. Nhà nước không chỉ quản lý, mà phải tạo điều kiện cho phát triển. Đây chính là bản chất của một nền hành chính hiện đại: minh bạch, hiệu quả và hướng tới phục vụ.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026-2030, việc khơi thông nguồn lực trở thành yêu cầu cấp bách. Nguồn lực không chỉ nằm ở vốn, lao động hay tài nguyên, mà còn nằm ở thể chế. Một hệ thống thủ tục thông thoáng có thể giải phóng hàng nghìn tỷ đồng chi phí và hàng triệu ngày công lao động cho xã hội.

Vì vậy, Nghị quyết về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính của ngành Nông nghiệp và Môi trường không chỉ giải quyết những vướng mắc trước mắt, mà còn góp phần tạo nền tảng cho một giai đoạn phát triển mới. Ở đó, cải cách không còn là “việc phải làm”, mà trở thành “động lực để phát triển”.

Và trong tiến trình đó, mỗi thủ tục được cắt giảm, mỗi ngày được rút ngắn, mỗi chi phí được tiết kiệm không chỉ là cải thiện hành chính, mà là một bước tiến của nền kinh tế.