Chiến lược bảo vệ môi trường trong phát triển thủy sản ở thành phố Huế

Thành phố Huế là địa phương có điều kiện tự nhiên đa dạng, vừa có biển, vừa có đầm phá, cửa sông và vùng nuôi trồng thủy sản nước lợ, mặn rộng lớn. Theo thống kê, toàn thành phố hiện có khoảng hơn 1.000 tàu khai thác hải sản, diện tích nuôi trồng thủy sản lợ mặn khoảng 4.500 ha, cùng 22 khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản trên hệ đầm phá, chiếm gần 53% diện tích đầm phá Tam Giang – Cầu Hai. Đây là không gian sinh kế của hàng chục nghìn lao động ven biển và đầm phá.

Tuy nhiên, song hành với tiềm năng về lợi thế mặt nước để phát triển thủy sản là những thách thức ngày càng gia tăng. Biến đổi khí hậu diễn biến bất thường, mưa bão trái mùa, xâm nhập mặn và ô nhiễm môi trường nước ảnh hưởng trực tiếp đến nuôi trồng và khai thác thủy sản. Nguồn lợi hải sản suy giảm, rác thải nhựa từ hoạt động nghề cá và sinh hoạt ven biển tiếp tục gây sức ép lớn lên hệ sinh thái biển và vùng đầm phá.

Trong bối cảnh đó, chiến lược bảo vệ môi trường trong thủy sản không còn là nhiệm vụ riêng của ngành nông nghiệp, mà trở thành một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế biển và kinh tế xanh của TP. Huế.

Hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý cho phát triển thủy sản xanh, thân thiện với môi trường

Một trong những điểm nhấn quan trọng trong chiến lược bảo vệ môi trường thủy sản ở TP. Huế là việc cụ thể hóa kịp thời các chủ trương, chính sách của Trung ương, đặc biệt là Quyết định số 911/QĐ-TTg ngày 29/7/2022 của Thủ tướng Chính phủ về bảo vệ môi trường trong hoạt động thủy sản giai đoạn 2021–2030. Trên cơ sở đó, UBND TP. Huế đã ban hành nhiều kế hoạch, quyết định, nghị quyết nhằm phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương.

Ông Trần Quang Nhất, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản thành phố Huế cho biết, thời gian qua các chính sách lớn như Nghị quyết số 20/2020/NQ-HĐND, Nghị quyết số 30/2021/NQ-HĐND và đặc biệt là Nghị quyết số 03/2025/NQ-HĐND thành phố Huế đã tập trung hỗ trợ, khuyến khích phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng công nghệ cao, thân thiện với môi trường, kinh tế tuần hoàn. Đây được xem là đòn bẩy quan trọng để thúc đẩy các mô hình nuôi trồng thủy sản bền vững, giảm phát thải và kiểm soát ô nhiễm. Là nền tảng quan trọng để chuyển đổi mô hình phát triển thủy sản từ “tăng trưởng theo chiều rộng” sang “tăng trưởng theo chiều sâu”, gắn sản xuất với bảo vệ môi trường. Việc bảo vệ môi trường trong thủy sản không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là điều kiện tiên quyết để đảm bảo sinh kế lâu dài cho cộng đồng ngư dân ven biển và đầm phá.

Đặc biệt, trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, TP. Huế đã từng bước chuyển đổi từ phương thức truyền thống sang các mô hình ứng dụng khoa học công nghệ, kiểm soát chặt chẽ các yếu tố môi trường. Nhiều doanh nghiệp và hộ dân đã đầu tư nuôi tôm ao tròn, áp dụng quy trình nuôi 2–3 giai đoạn, công nghệ CPF-Combine, Biofloc nhằm giảm thiểu chất thải, tiết kiệm nước và hạn chế dịch bệnh. Một số cơ sở nuôi trồng đã được cấp các chứng nhận quốc tế như GlobalGAP, BAP, ASC, từng bước đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Đáng chú ý, tại vùng đầm phá Tam Giang – Cầu Hai, nuôi trồng thủy sản được định hướng theo mô hình nuôi xen ghép nhiều đối tượng như tôm, cua, cá để tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên, giảm ô nhiễm môi trường và nâng cao hiệu quả kinh tế. Một số mô hình còn kết hợp nuôi trồng thủy sản với du lịch cộng đồng, tạo chuỗi giá trị gia tăng và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho người dân địa phương.

Song song với hoạt động nuôi trồng thủy sản, chương trình quan trắc, cảnh báo môi trường trong nuôi được triển khai định kỳ tại 15 điểm, với tần suất 10 lần/năm, giúp người nuôi chủ động ứng phó với các biến động môi trường, hạn chế rủi ro và giảm thiểu thiệt hại.

Cũng theo ông Nhất, một trong những giải pháp mang tính đột phá trong chiến lược bảo vệ môi trường thủy sản ở TP. Huế là việc triển khai các hoạt động giảm thiểu rác thải nhựa đại dương. Trong năm 2024–2025, thành phố đã thí điểm chương trình “mang rác về bờ” cho 150 tàu cá có chiều dài từ 12 m trở lên, từng bước hình thành thói quen thu gom rác thải trên biển của ngư dân.

Chương trình này được lồng ghép với Dự án “Huế – Đô thị giảm nhựa ở miền Trung Việt Nam”, có sự tham gia của các tổ chức quốc tế như WWF và UNDP. Không chỉ dừng lại ở việc thu gom rác, các hoạt động truyền thông, tập huấn, hội thi cho học sinh và chi hội nghề cá các địa phương ven biển đã góp phần lan tỏa nhận thức về tác hại của rác thải nhựa đối với môi trường biển và sinh kế lâu dài.

Đặc biệt, thời gian qua TP. Huế là một trong những địa phương đi đầu cả nước trong việc xây dựng và vận hành các khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản dựa vào cộng đồng. Hiện nay, TP. Huế có 22 khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản trên vùng đầm phá với tổng diện tích hơn 11.600 ha đã được giao cho các chi hội nghề cá cơ sở quản lý, bảo vệ nghiêm ngặt vùng lõi, đồng thời sử dụng hợp lý vùng đệm cho khai thác và nuôi trồng thủy sản.

Cùng với việc xây dựng các khu bảo tồn, TP. Huế đã trồng được hơn 274 ha rừng ngập mặn ven biển và đầm phá, góp phần phòng chống thiên tai, cải thiện môi trường sinh thái và tạo nơi cư trú cho nhiều loài thủy sinh. Các hoạt động nghiên cứu khoa học, thử nghiệm nuôi trồng san hô tại khu vực Lăng Cô cũng đang được triển khai nhằm phục hồi môi trường biển sau các sự cố ô nhiễm…

Đầu tư hạ tầng và kiểm soát môi trường nghề cá

Việc đầu tư nâng cấp hệ thống cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão được xem là giải pháp quan trọng để kiểm soát ô nhiễm môi trường từ hoạt động khai thác thủy sản. Các dự án cải tạo, nâng cấp các cảng cá Thuận An, Tư Hiền và khu neo đậu Phú Hải đã được hoàn thành, đảm bảo các tiêu chí kỹ thuật về vệ sinh môi trường, xử lý nước thải, cấp điện, nước theo quy định.

Để giải bài toán ô nhiễm trong chế biến thủy sản, thời gian vừa qua thành phố Huế đã bố trí quỹ đất cho các cơ sở chế biến, xuất khẩu thủy sản tại khu công nghiệp Phong Điền nhằm tập trung xử lý môi trường, hạn chế ô nhiễm phân tán từ các làng nghề nhỏ lẻ.

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, theo ông Trần Quang Nhất, thời gian qua, công tác bảo vệ môi trường trong thủy sản ở TP. Huế vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Đó là, hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn môi trường còn chồng chéo; trách nhiệm xử lý môi trường trong vùng nuôi chưa thực sự rõ ràng. Nhận thức của một bộ phận ngư dân về bảo vệ nguồn lợi thủy sản còn hạn chế, vẫn tồn tại tình trạng khai thác mang tính hủy diệt. Bên cạnh đó, việc ứng dụng kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh và chuyển đổi số trong thủy sản còn ở giai đoạn ban đầu, cần thêm nguồn lực, cơ chế và sự đồng hành của doanh nghiệp, cộng đồng.

“Trong thời gian tới, TP. Huế xác định tiếp tục đầu tư hạ tầng cho các vùng nuôi thủy sản tập trung, phát triển chuỗi cung ứng giống, thức ăn và dịch vụ kỹ thuật; cơ cấu lại đội tàu khai thác theo hướng giảm cường lực vùng ven bờ, tăng khai thác chọn lọc vùng khơi. Đồng thời, thành phố sẽ đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật về môi trường, biển đảo; mở rộng các mô hình cộng đồng tham gia quản lý môi trường và bảo vệ nguồn lợi thủy sản”, ông Nhất nhấn mạnh.

Chiến lược bảo vệ môi trường trong thủy sản ở thành phố Huế không chỉ là câu chuyện của hôm nay, mà là tầm nhìn dài hạn, hướng tới một nền thủy sản xanh – sạch – bền vững, hài hòa giữa phát triển kinh tế và gìn giữ hệ sinh thái. Với cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ và lấy con người làm trung tâm, TP. Huế đang từng bước xây dựng nền thủy sản phát triển bền vững, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và bảo tồn hệ sinh thái biển, đầm phá.