Giữa phố thị ồn ào, có những câu chuyện không nằm trong hội trường hay trên bục phát biểu, mà bắt đầu từ một chuyến xích lô chậm rãi và một cuốn sách mở ngang trang. Chuyện cái rổ 500 món OCOP của ông Tư ở miệt Tháp Mười – nghe qua tưởng chuyện làm ăn, mà hóa ra lại là bài học sâu xa về cách chọn điều đáng giữ, đáng nuôi. Và cũng như vậy, hành trình “đọc sách cùng xích lô” không phải để đi cho nhiều trang, mà là để dừng lại ở những dòng thật sự có ích, thật sự chạm lòng.
Ở miệt Tháp Mười, có ông Tư làm nông mà nói chuyện y như người làm chính sách. Mỗi lần về thăm, ổng kéo ra sau vườn, pha bình trà sen, vừa rót vừa nói: “Mình có cái rổ bự, bỏ vô tới năm trăm món OCOP. Mà chợ phiên, người ta cứ lựa có chừng hai chục món quen. Còn lại nằm lủ khủ, coi thấy thương…”.
Nghe ông Tư nói, vừa buồn cười, vừa chạnh lòng.
Chuyện ông Pareto và bài học từ hạt đậu trong vườn
Hồi cuối thế kỷ 19, ở nước Ý có một ông học giả tên là Vilfredo Pareto. Ông là nhà kinh tế, nhà toán học, mà cũng là người thích làm vườn. Đừng nghĩ người làm khoa học thì suốt ngày trong thư viện. Ông Pareto thì ngược lại, ổng thích ra vườn trồng đậu, trồng cải, tưới nước và ngẫm nghĩ chuyện đời.
Một bữa, trong lúc đang thu hoạch đậu, ông chợt nhận ra điều lạ lùng: “Sao kỳ vậy ta? Trong cả trăm cây đậu mình trồng, chỉ khoảng hai chục cây cho ra gần hết đám trái ngon lành”. Từ đó ông nghiên cứu nhiều lĩnh vực khác và nhận ra:
• Có vài công việc, nếu làm đúng, sẽ tạo ra gần hết hiệu quả.
• Có vài người, nếu kết nối đúng, sẽ mở ra cả hệ sinh thái.
• Có vài sản phẩm, nếu chăm chút kỹ, sẽ nâng cả thương hiệu.
Ông gọi đó là một hiện tượng phổ biến, một quy luật bất đối xứng tự nhiên, và về sau, người ta gọi đó là: Nguyên lý Pareto - hay quy luật 20/80. Như vậy:
Đừng cố làm cho nhiều, cho đông, cho ồn ào.
Làm ít, nhưng đúng. Chọn kỹ, rồi nuôi dưỡng sâu.
Giống như chăm một đọt sen - để nở ra một bông đẹp thiệt sự. Bông đẹp thì ong tới, khách tới, lòng người tới.
500 sản phẩm - coi vậy chớ hổng phải món nào cũng “ăn nên làm ra”
Nhớ lại lúc đầu làm OCOP, ai cũng háo hức. Huyện nào cũng có, xã nào cũng đăng ký, bà con ai cũng ráng làm cho được sản phẩm 3 sao, 4 sao.
Nhưng rồi có người nói thiệt: “Được giấy chứng nhận rồi, giờ để… ngó chơi. Bán không chạy, kể cũng ớn!”.
Có mấy sản phẩm chụp hình thì đẹp, kể chuyện thì hay, bao bì thì sang, mà mở ra ăn thì… chao ơi!
Cũng có sản phẩm thì chất lượng ngon lành, mà cái bao bì nhìn như “mấy chục năm trước để lại”.
Tới lúc ngồi lại, lựa ra 20% món “ngon thiệt, có hồn thiệt”
Nguyên lý 20/80 không phải chỉ dành cho dân kinh tế, mà là cách để xài công sức, tiền bạc cho trúng chỗ. 500 sản phẩm OCOP - chớ đâu phải sản phẩm nào cũng bán được, lan toả được, kể được chuyện. Nhiều khi 20% sản phẩm thôi, mà kéo được 80% khách du lịch nhớ tới Đồng Tháp.
Vậy sản phẩm “chủ lực” là sản phẩm gì?
Là món mà bước ra khỏi quầy, ra tới sân bay Tân Sơn Nhất, sân bay Cần Thơ, ra siêu thị Sài Gòn mà còn đứng vững.
Là món mà người dân chính quê mình cũng tự hào đem đi làm quà biếu.
Là món mà khi kể lại chuyện làm ra nó, người ta nghe xong rồi thương đất, thương người.
Làm sao để mấy món ngon thiệt sự thành “gương mặt đại diện”?
Nhiều người hay nói: “Muốn bán được hàng, đừng có nói… mình có sao, thì mình bán vậy!”. Phải nói sao cho người nghe muốn mua. Phải kể sao cho người ta thấy mình gửi cả quê hương vô trong đó.
Mỗi món OCOP phải là một câu chuyện, một ký ức, một hơi thở của xứ sở.
Chớ cái “giấy 4 sao” in rồi treo lên - không thay cho niềm tin của khách hàng.
Dồn sức vô 20% món nổi bật - để kéo 80% còn lại đi theo
Chúng ta không có ý bỏ rơi mấy sản phẩm khác. Mà là dùng mấy món đầu tàu này kéo theo cả đoàn tàu OCOP chạy đúng hướng.
Làm như trồng sen vậy đó. Có bông sen đẹp, người ta mới bước vô đồng. Rồi mới thấy lá non, gương già, rồi mới nghe chuyện bùn đất nuôi hoa.
Trong chương trình OCOP của Đồng Tháp, với hơn 500 sản phẩm, nguyên lý 20/80 có thể giúp tập trung nguồn lực vào những sản phẩm có tiềm năng thực sự để vươn xa, thay vì dàn trải mỏng, làm đều tay nhưng không để lại ấn tượng.
Khoảng 20% sản phẩm OCOP tiêu biểu có thể tạo ra 80% giá trị kinh tế, truyền thông và hình ảnh thương hiệu cho tỉnh Đồng Tháp.
Xác định sản phẩm “đầu tàu” (20%)
Chọn ra khoảng 100 sản phẩm OCOP nổi bật nhất theo tiêu chí:
• Có chất lượng ổn định, câu chuyện văn hoá đặc sắc.
• Có khả năng mở rộng thị trường du lịch, xuất khẩu, siêu thị, thương mại điện tử….
• Có chủ thể sản xuất năng động, dám thay đổi, sẵn sàng đầu tư.
Làm ít mà sâu, làm đúng mà bền
Mình đâu có nhiều tiền đâu mà làm dàn trải.
Mình cũng không có bao nhiêu cơ hội để được chú ý giữa nhiều tỉnh thành, hàng vạn sản phẩm.
Vậy thì phải chọn kỹ, làm tới. Phải nuôi từng sản phẩm OCOP như nuôi đứa con biết mang họ Đồng Tháp đi ra thế giới.
500 sản phẩm - không phải để đếm cho vui. Mà là để lựa lấy vài chục món tinh túy, kể cho đời nghe chuyện quê mình bằng tất cả sự tự hào, trân quý, và tử tế.
