Một trái nhãn - Hai giấc mơ

Có một ngày, người ta bắt gặp trong vườn cây trái phương Nam, một cây nhãn nhỏ bé nhưng mang hai sứ mệnh. Vừa trổ quả ngọt lịm, vừa khoe tán lá uốn mình như một thế bonsai. Và cũng từ cây nhãn ấy, người ta bắt gặp một con người, một người nông dân không bằng cấp học thuật, nhưng có trí tuệ tự thân mài giũa qua nắng gió, qua đôi tay và ánh nhìn không ngừng quan sát.

Anh không gọi mình là “nhà nghiên cứu”. Anh chỉ nói giản dị: “Tôi thấy cây nó lạ quá, nên tôi theo nó mấy năm”. Vậy mà từ chỗ thấy “cây lạ”, ông đã tạo nên một giống nhãn đặc biệt, cho trái hạt lép, cơm dày, ngọt thơm; lại có thể trồng chậu, uốn thế, làm cây cảnh. Một giống cây mang hai giá trị: vừa cho nông sản thương phẩm, vừa tạo mỹ cảm trong không gian sống.

Khi nhiều người vẫn nghĩ rằng đổi mới sáng tạo là việc của các phòng thí nghiệm hay viện nghiên cứu, thì anh âm thầm làm điều đó ngay trong khu vườn của mình. Không giáo trình, không thiết bị hiện đại, chỉ có sự kiên nhẫn của người quan sát tự nhiên và lòng tin của người yêu đất. Ông tuyển chọn, nhân giống, lai ghép, thử nghiệm, thất bại, rồi lại làm lại. Tám năm trôi qua, một giống nhãn mới ra đời. Không cần xử lý hóa học, vẫn có thể cho hai vụ trái mỗi năm. Kháng được sâu bệnh, năng suất ổn định, phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương.

Người ta gọi đó là một bước tiến trong lai tạo giống. Nhưng với ông, đó chỉ là “điều nên làm”, để đất không phụ người, để vườn nhà thêm sinh kế, để cây trái quê hương có thể đi xa hơn trên bản đồ nông nghiệp.

Chẳng ai phong cho anh danh hiệu nào. Nhưng nếu cần một hình ảnh cho cụm từ “tri thức bản địa”, thì anh chính là người mang dáng dấp ấy. Bởi không ai hiểu cây bằng người trồng nó. Không ai hiểu đất bằng người đã dẫm lên từng lối mòn qua bao mùa mưa nắng

Đó là trí tuệ không giảng đường, nhưng được thấm đẫm trong từng giọt mồ hôi, trong từng tấc đất được bón vun. Đó là tinh thần sáng tạo không dựa vào tài trợ, nhưng được tưới tắm bởi đam mê và lòng tự trọng của người nông dân.

Trong cuộc cách mạng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, sẽ là thiếu sót nếu chỉ nhìn lên mà không nhìn xuống. Bởi dưới mỗi mái nhà quê, mỗi khu vườn, mỗi bàn tay chai sạn, có thể đang ẩn giấu những ý tưởng chưa từng được gọi tên. Đổi mới không phải luôn bắt đầu từ công nghệ cao. Đôi khi, nó bắt đầu từ một ánh mắt khác, một cách làm khác, một niềm tin không giống ai.

Chuyện về anh nông dân ấy - và cây nhãn “hai trong một” - là lời nhắc nhở rằng: Sự đổi mới không chỉ nằm ở chỗ ta có gì, mà còn nằm ở chỗ ta dám nhìn khác, làm khác, và kiên nhẫn đến cùng.

Một hạt giống sáng tạo vừa nảy mầm từ tri thức bản địa. Một người nông dân vừa trở thành nhà cải tiến. Và một miền quê vừa bừng lên ánh sáng của niềm tin.

Có một câu danh ngôn thất hay: “Sáng tạo là nhìn thấy điều ai cũng thấy, nhưng nghĩ ra điều mà chưa ai từng nghĩ”. Một trong những con người như vậy là anh Nguyễn Thanh Sơn, Chợ Lách, Vĩnh Long.

Và biết đâu, từ một trái nhãn hôm nay, sẽ nở ra nhiều trái tim tin vào tương lai.

                                                            Tặng người một nông dân Bến Tre trân quý