Chuyển đổi ngành chăn nuôi đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng một hệ thống lương thực – thực phẩm bền vững, bao trùm và có khả năng chống chịu cao với các thách thức trong tương lai.
Ngày 24/3, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam (MAE), Viện Nghiên cứu Chăn nuôi Quốc tế (ILRI), Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO) và Trung tâm Hợp tác Quốc tế về Nghiên cứu Nông nghiệp vì Sự phát triển của Pháp (CIRAD) phối hợp đồng tổ chức Hội nghị khu vực “Chuyển đổi chăn nuôi bền vững trong hệ thống lương thực thực phẩm ở châu Á - Thái Bình Dương”.
Thúc đẩy chuyển đổi chăn nuôi bền vững trong bối cảnh nhiều thách thức gia tăng
Phát biểu khai mạc Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, tại Việt Nam, chăn nuôi là một trong những trụ cột quan trọng của ngành nông nghiệp, đóng góp khoảng 27% giá trị sản xuất toàn ngành và tạo sinh kế cho hàng triệu hộ nông dân.
Trong những năm gần đây, ngành chăn nuôi Việt Nam đã có bước chuyển mình mạnh mẽ từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ứng dụng khoa học công nghệ và phát triển theo chuỗi giá trị. Hiện nay, Việt Nam duy trì tổng đàn lợn trên 31 triệu con, đàn gia cầm trên 585 triệu con, với sản lượng thịt các loại đạt khoảng 8,7 triệu tấn mỗi năm. Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có ngành chăn nuôi phát triển nhanh, năng động của thế giới và là một trong những trung tâm sản xuất thức ăn chăn nuôi lớn trong khu vực.
Từ thực tiễn phát triển của Việt Nam cũng như các bài học từ kinh nghiệm quốc tế, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm theo hướng minh bạch, trách nhiệm và bền vững không còn là một sự lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết của thời đại. Chuyển đổi chăn nuôi bền vững không chỉ là yêu cầu của từng quốc gia, mà là trách nhiệm chung của toàn cầu nhằm bảo đảm an ninh lương thực - dinh dưỡng và phát triển bền vững. Vì vậy, việc thúc đẩy hợp tác quốc tế ngày càng sâu rộng giữa các quốc gia, các tổ chức quốc tế và các bên liên quan được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cho ngành chăn nuôi trong khu vực.
Tại châu Á, ngành chăn nuôi đang tạo ra sinh kế cho hàng trăm triệu nông hộ nhỏ, cộng đồng chăn nuôi du mục và các tác nhân trong chuỗi giá trị. Tại nhiều quốc gia, ngành này đóng góp từ 18 - 30% GDP nông nghiệp, trở thành trụ cột kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, ngành chăn nuôi cũng đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ ngày càng gia tăng. Đây là lĩnh vực chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu liên quan đến chăn nuôi, trong khi sự lây lan của các bệnh động vật xuyên biên giới và bệnh lây truyền từ động vật sang người tiếp tục đặt ra những thách thức lớn đối với sản xuất cũng như sức khỏe cộng đồng.
Các nhà nghiên cứu cho rằng nhiều giải pháp cho chăn nuôi bền vững thực tế đã tồn tại. Các thực hành chăn nuôi thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu, hệ thống thú y và quản lý sức khỏe vật nuôi được cải thiện, quản lý thức ăn chăn nuôi hiệu quả hơn và các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm chặt chẽ hơn có thể giúp giảm đáng kể tác động môi trường đồng thời nâng cao năng suất. Tuy nhiên, việc nhân rộng các giải pháp này vẫn là một thách thức lớn, thường do chính sách còn phân tán, sự phối hợp giữa các quốc gia còn hạn chế và khoảng cách giữa nghiên cứu khoa học, đầu tư và triển khai thực tế.
Theo Bà Siboniso Moyo, Phó Tổng Giám đốc Viện Nghiên cứu Chăn nuôi Quốc tế (ILRI), một trong những mục đích của hội nghị nhằm thu hẹp những khoảng cách đó. “Khoa học và đổi mới sáng tạo là chìa khóa để chuyển đổi các hệ thống chăn nuôi. Các nghiên cứu về sức khỏe động vật, chăn nuôi thích ứng với biến đổi khí hậu và cách tiếp cận Một Sức khỏe có thể giúp các quốc gia nâng cao năng suất đồng thời quản lý tốt hơn các nguy cơ dịch bệnh và áp lực môi trường”, bà Moyo cho biết.
Định hướng các hành động chăn nuôi bền vững mới
Phát biểu tại hội nghị, bà Shirley Tarawali, Phó Tổng Giám đốc Viện Nghiên cứu Chăn nuôi Quốc tế (ILRI), nhấn mạnh, chuyển đổi chăn nuôi không thể thực hiện theo cách tiếp cận đơn lẻ, mà cần đặt trong tổng thể hệ thống lương thực - thực phẩm với các trụ cột can thiệp đồng bộ.
Theo bà, ba nhóm yếu tố then chốt gồm chính sách, tài chính và nghiên cứu cần được triển khai song hành. Trong đó, chính sách đóng vai trò định hướng thông qua các khung khu vực, kế hoạch tổng thể và sự điều phối của Chính phủ cùng các tổ chức quốc tế. Tài chính là điều kiện bảo đảm, bao gồm các nguồn đầu tư, cơ chế tài chính carbon và hợp tác công - tư nhằm mở rộng quy mô các giải pháp. Trong khi đó, nghiên cứu là nền tảng khoa học, tập trung vào các nội dung như cách tiếp cận “Một Sức khỏe”, phát triển vắc-xin, dinh dưỡng, thích ứng biến đổi khí hậu và đổi mới công nghệ trong chăn nuôi.
Bà Shirley Tarawali cho rằng các trụ cột này cần được gắn kết chặt chẽ với các mục tiêu phát triển rộng hơn, bao gồm bảo đảm an ninh lương thực và dinh dưỡng, cải thiện sinh kế, nâng cao sức khỏe vật nuôi và con người, đồng thời giảm thiểu tác động môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Đáng chú ý, bà nhấn mạnh vai trò của các lộ trình chuyển đổi và cam kết khu vực trong việc hiện thực hóa mục tiêu. Việc xây dựng các lộ trình cụ thể, có sự tham gia của nhiều bên liên quan, sẽ giúp tăng tính khả thi và hiệu quả trong triển khai, đặc biệt trong bối cảnh các hệ thống chăn nuôi đang đối mặt với nhiều thách thức đan xen.
Đồng quan điểm trên, ông Thanawat Tiensin, Trợ lý Tổng Giám đốc Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải tích hợp các sáng kiến toàn cầu nhằm nâng cao hiệu quả và tính bền vững của hệ thống chăn nuôi.
Theo ông, FAO hiện đang hỗ trợ các quốc gia thông qua những sáng kiến trọng tâm, hướng tới chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm theo cách tiếp cận toàn diện. Trong đó, Kế hoạch hành động toàn cầu về chuyển đổi chăn nuôi bền vững được triển khai gắn với khung “Sức khỏe toàn diện” (One Health), nhằm đồng thời giải quyết các vấn đề về dịch bệnh, môi trường và sinh kế.
Ông Thanawat Tiensin cũng đề cập đến các cơ chế hợp tác quốc tế như chương trình kiểm soát bệnh động vật xuyên biên giới (GF-TADs), với mục tiêu tăng cường năng lực giám sát và ứng phó dịch bệnh. Bên cạnh đó, Quỹ phòng chống đại dịch được kỳ vọng sẽ hỗ trợ các quốc gia nâng cao khả năng phòng ngừa và chuẩn bị trước các rủi ro y tế.
Ông nhấn mạnh, việc tích hợp các sáng kiến không chỉ giúp tối ưu nguồn lực mà còn tạo ra tác động đồng bộ, góp phần xây dựng hệ thống chăn nuôi bền vững, thích ứng tốt hơn với các thách thức toàn cầu hiện nay.
Các khuyến nghị này được kỳ vọng sẽ định hướng cho các hoạt động hợp tác của khu vực trong thời gian tới, đồng thời đóng góp vào các nỗ lực toàn cầu nhằm thúc đẩy chuyển đổi hệ thống chăn nuôi trong tổng thể quá trình chuyển đổi hệ thống thực phẩm.
