Năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng của Ngành Nông nghiệp và Môi trường trong tiến trình chuyển đổi số. Thông qua việc hoàn thiện thể chế, kiện toàn tổ chức, đổi mới phương thức làm việc và hoàn thành 100% nhiệm vụ được giao, ngành đã từng bước hình thành nền tảng chuyển đổi số đồng bộ, tạo tiền đề cho việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp trong giai đoạn tiếp theo.
|
Kỳ 1: Bức tranh tổng thể và nền tảng điều hành số |
Trong bối cảnh chuyển đổi số được xác định là động lực then chốt cho hiện đại hóa quản lý nhà nước, năm 2025 đánh dấu một bước chuyển mạnh mẽ của ngành nông nghiệp và môi trường. Không chỉ dừng ở việc hoàn thiện thể chế hay triển khai các hệ thống công nghệ, chuyển đổi số trong ngành đã từng bước làm thay đổi phương thức chỉ đạo, điều hành, từ làm việc trên giấy sang làm việc trên dữ liệu, từ xử lý thủ công sang điều hành theo thời gian thực.
Theo Báo cáo tổng kết công tác chuyển đổi số và triển khai Đề án 06 năm 2025 của Cục Chuyển đổi số (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), toàn bộ các nhiệm vụ chuyển đổi số và Đề án 06 được giao trong năm đều đã hoàn thành 100%, không còn nhiệm vụ tồn đọng.
Hoàn thiện thể chế, tạo nền tảng cho chuyển đổi số đồng bộ
Theo Báo cáo Kết quả thực hiện công tác chuyển đổi số và triển khai thực hiện Đề án 06 của ngành Nông nghiệp và Môi trường, trình bày tại Hội nghị Tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 ngành Nông nghiệp và Môi trường ngày 31/12/2025, việc hoàn thiện thể chế được xác định là khâu then chốt, đóng vai trò nền tảng nhằm bảo đảm chuyển đổi số được triển khai đồng bộ, thống nhất và bền vững trong toàn ngành.
Trong năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tập trung cao độ cho công tác xây dựng và ban hành hệ thống văn bản chỉ đạo, điều hành phục vụ chuyển đổi số. Cụ thể, Đảng ủy Bộ và Bộ trưởng đã ban hành 06 Kế hoạch, 02 Chiến lược và 01 Khung Kiến trúc số ngành Nông nghiệp và Môi trường. Đây được coi là “bộ khung thể chế” quan trọng, tạo cơ sở pháp lý cho việc tổ chức, triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số, xây dựng Chính phủ số và thực hiện Đề án 06 trong toàn ngành theo hướng thống nhất, tránh tình trạng phân tán, chồng chéo.
Song song với việc hoàn thiện hệ thống văn bản, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã kiện toàn Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06; ban hành Quy chế hoạt động, phân công nhiệm vụ cụ thể và thành lập các tổ công tác giúp việc. Cách làm này nhằm bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, đặc biệt gắn trách nhiệm của người đứng đầu với từng nhiệm vụ và mốc thời gian thực hiện, qua đó nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành và khả năng kiểm soát tiến độ triển khai.
Một điểm đáng chú ý trong hoàn thiện thể chế năm 2025 là việc tăng cường phối hợp liên ngành, nhất là giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường với Bộ Công an trong triển khai Đề án 06. Hai Bộ đã ban hành 02 Kế hoạch phối hợp, trong đó có Kế hoạch triển khai chiến dịch 90 ngày làm giàu, làm sạch cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Thông qua cơ chế phối hợp này, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước, tạo nền tảng pháp lý và kỹ thuật cho quản trị dữ liệu liên thông trong giai đoạn tiếp theo.
Không chỉ dừng ở việc ban hành văn bản, công tác hoàn thiện thể chế còn gắn chặt với yêu cầu chuẩn hóa kỹ thuật và dữ liệu. Trong năm 2025, Bộ đã ban hành quy định kỹ thuật cho 16 cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành, bao phủ hầu hết các lĩnh vực trọng yếu của ngành nông nghiệp và môi trường, từ đất đai, khí tượng thủy văn, tài nguyên nước đến môi trường, viễn thám, chăn nuôi, thủy sản. Đây là tiền đề quan trọng để các cơ sở dữ liệu được xây dựng theo chuẩn thống nhất, sẵn sàng kết nối, tích hợp và đồng bộ lên Trung tâm Dữ liệu quốc gia theo yêu cầu của Chính phủ.
Có thể khẳng định, việc hoàn thiện thể chế trong năm 2025 đã tạo dựng nền móng quan trọng cho chuyển đổi số ngành nông nghiệp và môi trường. Chính từ nền tảng này, toàn ngành đã hoàn thành 100% số nhiệm vụ chuyển đổi số và Đề án 06 được giao, đồng thời mở đường cho các bước đi sâu hơn trong quản trị dữ liệu, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp trong giai đoạn 2026-2030.
100% nhiệm vụ hoàn thành và con số biết nói
Theo Báo cáo Kết quả thực hiện công tác chuyển đổi số và triển khai thực hiện Đề án 06 của ngành Nông nghiệp và Môi trường tại Hội nghị Tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 ngày 31/12/2025, kết quả nổi bật nhất trong năm qua là việc ngành Nông nghiệp và Môi trường đã hoàn thành toàn bộ các nhiệm vụ chuyển đổi số và Đề án 06 được giao, không còn nhiệm vụ tồn đọng hay kéo dài sang năm sau.
Cụ thể, trong năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao 65 nhiệm vụ theo các nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Trung ương và Chính phủ liên quan đến phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó bao gồm các nhiệm vụ theo Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 71/NQ-CP, Nghị quyết số 214/NQ-CP và các kế hoạch triển khai của Ban Chỉ đạo Trung ương. Kết quả, 65/65 nhiệm vụ đã được hoàn thành, đạt tỷ lệ 100%, không còn nhiệm vụ đang thực hiện hoặc chậm tiến độ.
Đối với Đề án 06 của Chính phủ, ngành Nông nghiệp và Môi trường được giao tổng cộng 68 nhiệm vụ, bao gồm 62 nhiệm vụ chung và 6 nhiệm vụ cụ thể. Theo báo cáo, đến hết năm 2025, 68/68 nhiệm vụ đã hoàn thành, tiếp tục khẳng định mức độ quyết liệt trong chỉ đạo, điều hành cũng như sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường với Bộ Công an và các Bộ, ngành, địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện.
Đáng chú ý, kết quả hoàn thành 100% nhiệm vụ không chỉ phản ánh nỗ lực về mặt tiến độ, mà còn cho thấy sự thay đổi căn bản trong phương thức tổ chức triển khai. Thay vì thực hiện các nhiệm vụ chuyển đổi số theo cách tiếp cận phân tán, mang tính thử nghiệm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức triển khai theo hướng tập trung, có phân công rõ ràng, gắn trách nhiệm cụ thể cho từng đơn vị, từng cá nhân và đặc biệt là người đứng đầu. Các nhiệm vụ được theo dõi, giám sát thường xuyên thông qua các cuộc họp của Ban Chỉ đạo và các tổ công tác giúp việc, kịp thời tháo gỡ vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.
Cũng theo báo cáo, việc hoàn thành toàn bộ nhiệm vụ trong năm 2025 diễn ra trong bối cảnh khối lượng công việc lớn, phạm vi triển khai rộng, liên quan trực tiếp đến nhiều lĩnh vực phức tạp như đất đai, tài nguyên nước, môi trường, thủy sản, khí tượng thủy văn. Điều này cho thấy kết quả đạt được không đơn thuần là “hoàn thành trên giấy”, mà là kết quả của quá trình điều hành quyết liệt, liên tục và có trọng tâm, gắn chuyển đổi số với cải cách thủ tục hành chính, xây dựng Chính phủ số và quản trị dữ liệu quốc gia.
Tuy nhiên, Báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, con số 100% nhiệm vụ hoàn thành mới chỉ phản ánh mức độ đáp ứng yêu cầu về kế hoạch và tiến độ. Thách thức lớn hơn trong giai đoạn tiếp theo là chuyển từ “hoàn thành nhiệm vụ” sang “phát huy hiệu quả thực chất”, đặc biệt trong việc khai thác, tái sử dụng dữ liệu số, nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến và gia tăng mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.
Chính từ thực tiễn này, năm 2025 được xem là mốc hoàn thiện nền tảng, tạo đà để ngành nông nghiệp và môi trường bước sang giai đoạn chuyển đổi số sâu hơn trong năm 2026, với trọng tâm là dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”, liên thông đồng bộ và phục vụ hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành cũng như nhu cầu thực tiễn của xã hội.
Từ “làm việc trên giấy” sang “làm việc trên dữ liệu”
Một trong những chuyển biến quan trọng nhất của chuyển đổi số ngành Nông nghiệp và Môi trường trong năm 2025 là sự thay đổi rõ rệt trong phương thức làm việc và điều hành. Theo Báo cáo Kết quả thực hiện công tác chuyển đổi số và triển khai thực hiện Đề án 06 của ngành Nông nghiệp và Môi trường, Bộ đã cơ bản chuyển hoàn toàn hoạt động quản lý, chỉ đạo, điều hành sang môi trường số, thúc đẩy mạnh mẽ việc thay thế quy trình xử lý thủ công, dựa trên giấy tờ bằng quy trình làm việc dựa trên dữ liệu và hệ thống thông tin.
Cụ thể, trong năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai đồng bộ các hệ thống thông tin dùng chung, phục vụ công tác quản lý, điều hành và xử lý nghiệp vụ, bao gồm: hệ thống quản lý văn bản và hồ sơ điện tử; hệ thống thư điện tử công vụ; hệ thống định danh và xác thực người dùng; cổng thông tin điện tử và hệ thống họp trực tuyến. Nhờ đó, 100% văn bản hành chính trong Bộ được xử lý trên môi trường điện tử, gắn với chữ ký số, từng bước hình thành quy trình làm việc xuyên suốt, không phụ thuộc vào hồ sơ giấy như trước đây.
Song song với đó, Bộ đã tạo lập và quản trị trên 21.000 tài khoản điện tử, bao gồm tài khoản thư điện tử công vụ, để phục vụ công chức, viên chức và người lao động trong việc truy cập, sử dụng các hệ thống thông tin dùng chung. Việc triển khai chữ ký số và chứng thư số chuyên dùng Chính phủ được thực hiện trên phạm vi toàn ngành, với tổng số 5.460 chứng thư số đã được cấp, trong đó 5.217 USB token và 243 SIM ký số. Đây là điều kiện kỹ thuật quan trọng để bảo đảm tính pháp lý, an toàn và liên tục của hoạt động xử lý văn bản, hồ sơ trên môi trường số.
Báo cáo cũng cho thấy, phương thức điều hành của Bộ đã có sự chuyển dịch từ mô hình “chờ báo cáo” sang “giám sát, điều hành dựa trên dữ liệu”. Thông qua việc triển khai và vận hành các nền tảng số dùng chung như Hệ thống Báo cáo, thống kê ngành Nông nghiệp và Môi trường, Nền tảng điều hành thông minh (IOC) và Nền tảng quản trị dữ liệu lớn (Big Data), lãnh đạo Bộ từng bước tiếp cận thông tin theo thời gian thực, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành nhanh chóng và chính xác hơn.
Không chỉ dừng ở cấp Bộ, các hệ thống thông tin và nền tảng số còn được triển khai, mở rộng đến cấp tỉnh và cấp xã, tạo sự liên thông trong toàn hệ thống ngành. Hệ thống báo cáo, thống kê ngành Nông nghiệp và Môi trường đã được triển khai đến cấp tỉnh và cấp xã, góp phần chuẩn hóa quy trình tổng hợp số liệu, giảm tình trạng báo cáo trùng lặp, thiếu thống nhất, đồng thời nâng cao chất lượng dữ liệu phục vụ hoạch định chính sách và quản lý nhà nước.
Sự chuyển đổi từ “làm việc trên giấy” sang “làm việc trên dữ liệu” cũng gắn liền với việc đầu tư, duy trì và vận hành hạ tầng số dùng chung. Theo báo cáo, các trung tâm dữ liệu của Bộ hiện đang vận hành trên nền tảng ảo hóa, với hơn 870 máy chủ được cấp phát, cơ bản đáp ứng yêu cầu triển khai chuyển đổi số tại các đơn vị trực thuộc Bộ, đồng thời hỗ trợ một số Sở Nông nghiệp và Môi trường trong quá trình xây dựng, vận hành các hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu chuyên ngành.
Tuy nhiên, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, mặc dù phương thức làm việc đã có sự chuyển biến rõ rệt, việc khai thác, tái sử dụng dữ liệu số trong giải quyết thủ tục hành chính và điều hành vẫn còn những hạn chế nhất định. Tỷ lệ số hóa hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính để phục vụ tái sử dụng dữ liệu còn thấp do khối lượng hồ sơ rất lớn, đặt ra yêu cầu phải tiếp tục quyết liệt hơn trong giai đoạn tiếp theo.
Dẫu vậy, có thể khẳng định rằng, năm 2025 đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cách thức làm việc của ngành nông nghiệp và môi trường, từ mô hình xử lý thủ công, dựa trên giấy tờ sang mô hình quản lý, điều hành dựa trên dữ liệu và nền tảng số. Đây chính là tiền đề quan trọng để ngành tiếp tục triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số ở chiều sâu hơn trong năm 2026, hướng tới quản trị hiện đại, minh bạch và hiệu quả.
Nền tảng cho các bước đi sâu hơn
Tổng hợp các kết quả đạt được trong năm 2025 cho thấy, chuyển đổi số ngành nông nghiệp và môi trường đã bước qua giai đoạn “đặt nền móng”. Việc hoàn thiện thể chế, kiện toàn tổ chức bộ máy, chuyển đổi phương thức làm việc sang môi trường số và hoàn thành 100% nhiệm vụ được giao đã tạo ra một hệ thống vận hành tương đối đồng bộ, thống nhất từ Trung ương đến địa phương.
Theo Báo cáo Kết quả thực hiện công tác chuyển đổi số và triển khai thực hiện Đề án 06 của ngành Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025 không chỉ là năm hoàn thành kế hoạch, mà còn là năm hình thành những điều kiện căn bản để chuyển đổi số đi vào chiều sâu. Đó là điều kiện về thể chế, khi các kế hoạch, chiến lược và khung kiến trúc số đã được ban hành tương đối đầy đủ; là điều kiện về tổ chức và phương thức điều hành, khi hoạt động quản lý, chỉ đạo đã cơ bản chuyển sang môi trường số, dựa trên dữ liệu và hệ thống thông tin; và là điều kiện về hạ tầng - kỹ thuật, với các trung tâm dữ liệu, nền tảng số dùng chung được duy trì, vận hành ổn định.
Tuy nhiên, Báo cáo cũng cho thấy một thực tế rõ ràng: hoàn thành nhiệm vụ mới là điểm khởi đầu, chưa phải đích đến cuối cùng của chuyển đổi số. Những vấn đề cốt lõi hơn, quyết định hiệu quả thực chất của chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, nằm ở khả năng tạo lập, chuẩn hóa, kết nối và khai thác dữ liệu số, đặc biệt là các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành có quy mô lớn, phạm vi rộng và mức độ tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp.
Trong số đó, Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai được xác định là một trong những trụ cột quan trọng nhất. Với quy mô trên 61 triệu thửa đất, được triển khai đồng bộ tại 34/34 tỉnh, thành phố, cơ sở dữ liệu này không chỉ phục vụ quản lý chuyên ngành, mà còn là nền tảng để liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, phục vụ cải cách thủ tục hành chính, phát triển dịch vụ công trực tuyến và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia. Chính vì vậy, bước sang giai đoạn tiếp theo, trọng tâm của chuyển đổi số ngành nông nghiệp và môi trường không còn nằm ở việc “có hệ thống” hay “đủ văn bản”, mà là ở việc đưa dữ liệu vào vận hành thực chất, bảo đảm dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống, có khả năng tái sử dụng và chia sẻ hiệu quả giữa các cơ quan, bộ, ngành và địa phương.
Như Báo cáo đã nhấn mạnh, năm 2025 là tiền đề để ngành Nông nghiệp và Môi trường chuyển từ giai đoạn hoàn thiện nền tảng sang giai đoạn khơi thông và phát huy giá trị của dữ liệu trong quản lý, điều hành và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đây cũng chính là lý do khiến câu chuyện về dữ liệu đất đai, với quy mô, tính phức tạp và tác động sâu rộng của nó, trở thành điểm nhấn lớn nhất trong bức tranh chuyển đổi số của Ngành.
Từ nền tảng đã được thiết lập trong năm 2025, vấn đề đặt ra là: dữ liệu, đặc biệt là dữ liệu đất đai, đã được xây dựng và vận hành như thế nào, và đâu là bước ngoặt trong quản trị đất đai quốc gia trên môi trường số?. Những câu hỏi này sẽ được phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường làm rõ trong Kỳ 2: “61 triệu thửa đất lên môi trường số, bước ngoặt của quản trị đất đai quốc gia”, nơi chuyển đổi số không còn là khái niệm, mà được đo đếm bằng những con số cụ thể và tác động thực tiễn.
Nếu năm 2025 được xác định là năm ngành Nông nghiệp và Môi trường hoàn thiện nền tảng chuyển đổi số, thì Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai chính là trụ cột có quy mô lớn nhất, mức độ phức tạp cao nhất và tác động sâu rộng nhất trong toàn bộ tiến trình này. Việc hoàn thành xây dựng, làm giàu, làm sạch và đồng bộ dữ liệu đất đai trên phạm vi cả nước không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà còn đánh dấu bước ngoặt trong phương thức quản trị đất đai quốc gia trên môi trường số.
Chất lượng môi trường nước trong nuôi trồng thủy sản là một trong những yếu tố quyết định chất lượng sản phẩm thủy sản. Từ nghiên cứu của các kỹ sư Việt Nam, hệ thống quan trắc tự động môi trường nước ra đời, giúp người nuôi có thể kiểm soát chặt chẽ điều kiện nước, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Trên những cánh đồng lúa truyền thống của Việt Nam, nơi từng quen với tiếng bơm nước, tiếng gà gáy sớm và nhịp cày của người nông dân, nay đã xuất hiện những thiết bị cảm biến, trạm khí tượng tự động và hệ thống điều khiển tưới từ xa. Đó không chỉ là sự thay đổi về công cụ, mà là cuộc cách mạng số trong nông nghiệp, khi Internet vạn vật (IoT) và trí tuệ nhân tạo (AI) đang giúp cây lúa “lớn lên bằng dữ liệu”, biết “thở” theo quy trình tưới tiết kiệm nước, giảm phát thải khí mê-tan và thích ứng khí hậu. Từ mô hình thí điểm ở Bắc Ninh đến những cánh đồng mênh mông vùng đồng bằng sông Cửu Long, “ruộng lúa thông minh” đang mở ra một thời kỳ mới cho hạt gạo Việt Nam, thời kỳ của nông nghiệp xanh, hiện đại và phát triển bền vững.
Chiều 21/11/2025 tại Hà Nội, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi phối hợp Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Diễn đàn “Chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong vận hành, bảo đảm an toàn đập, hồ chứa nước”.
Trí tuệ nhân tạo (AI) được kỳ vọng là giải pháp đột phá giúp nông dân, doanh nghiệp dự báo được biến đổi khí hậu, cũng như dự đoán vụ mùa từ việc trồng trọt, thu hoạch… cho tới việc bán sản phẩm, giá cả, kiểm soát chất lượng nông sản.
