Giữa những thửa ruộng nắng gắt và nhịp sống mưu sinh không chờ đợi, có những cán bộ Trồng trọt - BVTV lặng lẽ “gieo” tri thức bằng cách rất riêng: Không bục giảng, không khẩu hiệu, chỉ có đôi chân lội ruộng và những lời nói mộc mạc. Khi kỹ thuật không còn là lý thuyết mà trở thành câu chuyện gần gũi, niềm tin bắt đầu nảy mầm và đó mới là gốc rễ của mọi chuyển đổi bền vững.
Hồi còn làm ở miền Tây, có một lần đến một xã vùng sâu ở huyện đầu nguồn sông Tiền. Đường đất đỏ, ruộng mía bên này, ruộng lúa bên kia, nắng chang chang giữa trưa mà vẫn có một anh cán bộ trẻ măng đang lội ruộng cùng bà con.
Có bác nông dân hỏi: Sao trưa nắng quá, không chờ chiều mát rồi đi?
Anh cười: Mấy cô chú nông dân họ làm buổi sáng, tranh thủ xong việc là đi đám giỗ, đi chợ. Nếu mình không đến đúng giờ, họ không chờ mình đâu.
Anh nói rồi nhét lại xấp giấy ướt mồ hôi vào túi nylon, tay xách theo chai nước và bộ mẫu đất. Nhiều người ngạc nhiên khi thấy anh không đem theo loa, không có cả bảng biểu. Anh chỉ mang một chiếc điện thoại đời cũ, chụp hình, quay video ruộng sâu, chia sẻ bằng giọng nói rặt tiếng quê.
Lúc thì hỏi: “Cô tư thấy con sâu cuốn này quen không, năm ngoái mình có gặp chưa?”. Lúc thì nhắc: “Cái giống này, giờ thương lái ưng lắm, nhưng phải bớt phân đạm, bón đều đạm, lân, kali chớ không là bông lúa “vung” dữ lắm mà ít hạt”. Bà con nông dân gật gù. Có người còn kêu thêm đứa cháu đang trồng lúa hữu cơ gần đó ra học hỏi.
Đứng nghe một lúc, có người hỏi nhỏ: Em học ngành gì ra mà làm được vậy?. Anh trả lời: Dạ, em học trồng trọt. Nhưng ra trường rồi mới biết, kỹ thuật không đủ. Phải học… cách nói sao cho người ta nghe, hiểu, tin, và làm theo.
Nghe mà thấy… đúng đến lặng người.
Từ “người bắt sâu” đến “người gieo niềm tin”
Cán bộ Trồng trọt - BVTV ngày nay không còn là người cầm kính lúp đi tìm sâu, hay ngồi văn phòng viết báo cáo kiểm dịch. Các bạn là người bạn đồng hành của nông dân, người mở đường kỹ thuật, người dịch ngôn ngữ học thuật thành câu chữ ruộng đồng.
Các bạn không chỉ “biết”, mà phải biết truyền đạt.
Không chỉ “nói”, mà phải nói đúng lúc - đúng cách - đúng người.
Không chỉ “chỉ dẫn”, mà còn làm cùng - cùng chịu trách nhiệm - cùng chia sẻ rủi ro.
Kỹ thuật giỏi chưa đủ - phải biết lội ruộng và lội vào lòng người
Tôi từng nghe chuyện một cán bộ kỹ thuật trẻ, lần đầu về địa phương. Anh mang theo tài liệu in màu, bảng trình chiếu kỹ thuật, cả bộ phận chiếu laser. Nhưng bà con chỉ cười nhẹ: “Tụi tui đâu có biết coi mấy thứ đó. Chú nói đi, nói kiểu thật dễ hiểu á”.
Anh vấp. Nhưng rồi học. Anh lắng nghe bà con nói về “con sâu lạ hồi tháng 8”, về “mùa nước lũ làm cây lúa mềm gốc”, về “giống cũ tuy ít lời nhưng chắc ăn hơn giống mới”. Anh học ngôn ngữ ruộng đồng. Rồi dần dần, anh không chỉ nói chuyện kỹ thuật, mà nói được chuyện đời. Nói bằng ngôn ngữ nông dân, không phải để hạ thấp kiến thức, mà để nâng tầm sự kết nối.
Hành vi không thay đổi bằng mệnh lệnh
Không ai thích bị phán xét. Không ai thay đổi vì một tờ rơi hay một cuộc tập huấn thoáng qua. Người nông dân chỉ thay đổi khi họ thấy người như mình làm được, khi họ thử một chút, gặt hái một chút, và được đồng hành bởi người tin tưởng họ.
Cán bộ Trồng trọt - BVTV vì thế phải học tâm lý học hành vi ứng dụng để hiểu rằng: Nông dân thấy trước thì mới tin, tin rồi mới thử, thử rồi mới cùng làm, cùng làm rồi mới bền vững.
Đừng ép nông dân “chuyển đổi số”, hãy hỏi: “Bác có dùng Zalo không? Con hướng dẫn bác chụp hình sâu bệnh gửi, mai con coi giúp”.
Đừng dọa nông dân rằng “làm sai thì không đạt chuẩn”, mà hãy nói: “Làm đúng cách thì bán được giá cao hơn, ít rủi ro hơn, mình lời chứ không lỗ”.
Cán bộ BVTV thời đại mới cần 6 năng lực - và một trái tim
Giỏi chuyên môn đa ngành: giống - đất - nước - phân - khí hậu - thị trường.
Thực chiến và gắn bó: lội ruộng - lội đồi - trở lại qua mùa vụ.
Thấu hiểu hành vi: biết lúc nào cần nói, lúc nào cần nghe.
Kểt nối và tổ chức: liên kết doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân - nhà khoa học.
Truyền thông đa phương tiện: biết quay video ngắn, làm tờ rơi dễ hiểu, chia sẻ trên Zalo, mạng xã hội.
Đạo đức nghề nghiệp: trung thực, không tiếp tay cho sai trái, không “làm mô hình trên giấy”.
Và một năng lực đặc biệt - biết dùng ngôn ngữ người nông dân.
Kết lại bằng một câu chuyện nhỏ…
Nhớ có lần về thăm một xã chuyên trồng sầu riêng ở miền Đông. Một anh cán bộ kỹ thuật, khi được hỏi sao bà con nghe lời anh vậy, chỉ nói giản dị: “Tại em không giảng dạy, mà em kể chuyện. Mỗi kỹ thuật em nói, em đều kể bằng tên một người đã làm. Nông dân tin nhau hơn là tin lý thuyết”.
Vậy đó.
Có những hạt giống chỉ nảy mầm khi có bàn tay người gieo biết lặng lẽ.
Có những tri thức chỉ lan tỏa khi người truyền đạt biết ngồi xuống bằng ánh mắt ngang hàng, chứ không phải đứng trên bục cao.
Và có những sự thay đổi dài lâu không bắt đầu từ sự to lớn, mà từ một người chịu đi chậm lại, nói ít hơn, lắng nghe nhiều hơn.
Đó là hình ảnh người cán bộ Trồng trọt - BVTV hôm nay. Không chỉ là “người trị sâu cho lúa”, mà là người trị nỗi ngờ vực trong lòng nông dân, người dẫn dắt hành trình chuyển mình âm thầm nhưng mạnh mẽ của nông nghiệp Việt Nam.
Kỹ thuật có thể học trong trường, nhưng lòng tin thì phải gieo giữa ruộng đồng. Chỉ khi người cán bộ biết nói lời thì thầm với đất, với người, mới khiến hạt giống thay đổi nảy mầm.
Giữa dòng chảy hối hả của thời đại số, có những câu chuyện vẫn cần được kể bằng tất cả sự lắng lại của tâm hồn. “Đọc sách cùng xích lô” mời bạn dừng chân đôi chút, để nghe một miền đất cất lời – nơi Đồng Tháp không chỉ hiện lên qua hương sen, cánh cò, mà còn qua cách con người hôm nay học kể lại quê hương mình bằng nhịp điệu của trí tuệ nhân tạo. Một câu chuyện dung dị, nhưng mở ra một cách nghĩ lớn: Làm sao để bản sắc không chỉ được gìn giữ, mà còn được lan tỏa đến tận những trái tim chưa từng đặt chân tới.
Giữa nhịp sống vội vã, một hạt giống nhỏ có thể kể cho ta nghe câu chuyện lớn về cách sống và trưởng thành. “Ba mầm cây – Ba cuộc đời” là lời nhắc dịu dàng mà sâu sắc: Gieo thế nào hôm nay, gặt thế ấy mai sau. Cùng “Đọc sách với Xích Lô”, lắng lại để nuôi dưỡng những mầm xanh trong chính mình.
