Tiến sỹ Phạm Huy là thần chủ đền Đền Đông Hải (Nghệ An), Đền là nơi người dân tín ngưỡng, gửi gắm những ước nguyện tâm linh, tôn vinh người có công với đất nước.

Toàn cảnh Đền Đồng Hải
Tọa lạc trên làng Cổ Bái nay gọi là xóm 2, xã Phúc Thọ, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Đền Đông Hải được xây dựng từ đầu thế kỷ 14, được xem như trung tâm văn hóa tín ngưỡng không chỉ của nhân dân địa phương mà của cả vùng dân cư duyên hải hai bờ sông Lam. Đền Đông Hải là nơi thờ chính Tiến sỹ Phạm Huy, sinh năm 1470, chưa rõ năm mất, 24 tuổi đậu Tam giáp Tiến sỹ khoa Quý Sửu, niên hiệu Hồng Đức thứ 24 (1493), đời Lê Thánh Tông, làm quan đến chức Công bộ Đô cấp sự trung, đã từng đi sứ nhà Minh,...
Tương truyền về Tiến sỹ Phạm Huy rằng, ngày xưa có 2 mẹ con từ Hưng Yên vào làng Cổ Bái hành khất. Họ vào xin ở một gia đình giàu có trong làng, chủ nhà thấy cậu bé khôi ngô tuấn tú, dáng vẻ thông minh liền ngỏ ý với bà mẹ cho cậu ở lại đây để được chăm nuôi, học hành chu đáo. Nhưng cậu bé không đành lòng khi nghĩ đến cảnh mình sống trong sung sướng, còn mẹ vẫn phải tiếp tục hành khất. Cảm phục trước tấm lòng hiếu thảo của Phạm Lồng, gia chủ đồng ý cho cả 2 mẹ con ở lại, một thời gian sau, gia chủ đổi tên cậu thành Phạm Huy để gửi gắm niềm hy vọng sẽ làm nên một sự nghiệp huy hoàng. Phạm Huy được gửi sang nhà một thầy đồ làng bên, nay thuộc xã Nghi Xuân, Nghi Lộc để theo đuổi việc học hành. Thông minh sẵn có, chẳng bao lâu Phạm Huy đuổi kịp và vượt lên các môn sinh cùng lớp. Đến khoa thi năm Qúy Sửu, Phạm Huy được ghi danh bảng vàng và làm lễ vinh quy bái tổ.

Các chi trong họ Phạm và nhân dân về Đền Đông Hải nhớ ngày giổ tổ Tiến sỹ Phạm Huy 23/8
Trong thời gian làm quan, Phạm Huy luôn thanh liêm, chính trực nên được nhân dân yêu mến, kính trọng. Khi hồi hưu, ông đưa gia đình về sinh sống ở làng Cổ Bái. Ông vận động, tổ chức bà con nhân dân tiếp tục khai khẩn đất hoang, mở rộng làng mạc, phát triển nghề đánh cá, cuộc sống ngày càng no đủ. Sau khi Phạm Huy mất, người dân làng Cổ Bái tôn ông làm Thành hoàng và lập đền thờ. Hiện tại, ở đền Đông Hải vẫn còn lưu giữ 7 sắc phong của triều Hậu Lê và triều Nguyễn, nội dung ca ngợi công lao, đức độ của Tiến sỹ Phạm Huy với nước và với dân.

Ông Phạm Phúc đại diện ban chủ trì Đền Đông Hải
Ông Phạm Phúc đại diện ban chủ trì Đền Đông Hải chia sẻ: Đền Đông Hải còn phối thờ các vị anh hùng dân tộc, được lịch sử ghi danh, đó là Yết Kiêu và Sát hải đại vương Hoàng Tá Thốn - hai tùy tướng của Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn. Hai vị tùy tướng này có tài bơi lặn, làm đắm nhiều chiến thuyền của quân xâm lược Nguyên- Mông, lập nên những chiến công lừng lẫy, góp phần làm nên chiến thắng vẻ vang của triều đình nhà Trần. Ngoài ra, Đền Đông Hải còn thờ Nguyễn Ngọc (quan tu soạn thời Nguyễn), Nguyễn Hữu Chính (quan Toản tu sử quán thời Nguyễn, tham gia phong trào Cần Vương, tử trận năm 1887), Hoàng Phan Thái (người từng chiêu tập nghĩa binh kéo cờ khởi nghĩa chống phong kiến, đánh đuổi Pháp thời Nguyễn). Hằng năm vào các ngày lễ tế như: Lễ kỷ yên ngày 10 tháng Giêng âm lịch. Lễ giổ Đức Thánh Mẫu, ngày 3 tháng 3 âm lịch. Lễ tế Phùng Nghinh, ngày 15 tháng 3 âm lịch. Lễ giổ tiến sỹ Phạm Huy ngày 23 tháng 8 âm lịch,... Ban chủ trì đền cùng chính quyền địa phương tổ chúc lễ hội để du khách thập phương đến dâng hương gửi gắm những ước nguyện tâm linh và tôn vinh người có công với đất nước,... Mong muốn của ban chủ trì đền, trong thời gian tới nhận được sự quan tâm của các cấp có thẩm quyền, các nhà hảo tâm đóng góp xây dựng đền. Hiện tại nhiều hạng mục đang bị xuống cấp theo thời gian. Đồng thời mong bộ văn hóa xem xét, ghi nhận di tích này là di tích Quốc gia.

Ông Nguyễn Bá Tùng chủ tịch UBND xã Phúc Thọ
Ông Nguyễn Bá Tùng chủ tịch UBND xã Phúc Thọ cho biết: Trải qua hai cuộc chiến tranh khốc liệt, đặc biệt là kháng chiến chống Mỹ cứu nước, do nằm ở vị trí chiến lược quan trọng nên xã Đông Hải được chọn làm nơi đóng quân và cất giấu vũ khí của một đơn vị hải quân (Quân cảng K34). Khi địch phát hiện, chúng điều các loại máy bay ném bom quần thảo vùng đất này, nhiều công trình kiến trúc bị phá hoại, đền Đông Hải cũng chịu chung số phận. Năm 2000, đền Đông Hải được phục dựng lại bề thế từ nguồn xã hội hóa, đến năm 2014 được công nhận di tích cấp tỉnh, thời gian qua cũng được sở văn hóa quan tâm tạo điều kiện chia sẻ một số nguồn để sửa chữa tuy nhiên ngân sách còn hạn hẹp, hiện tại một số hạng mục của đền đã xuống cấp. Mong rằng nhận được sự quan tâm của cộng đồng, góp phần xã hội hóa nâng cấp xây dựng Đền khang trang hơn xứng đáng với tầm cở cấp tỉnh, cũng như tâm linh con người Phúc Thọ từ trước tới nay.
Hồng Hải