Dù mang lại vận hội mới, kinh tế carbon đặt hơn 2.000 doanh nghiệp Việt trước áp lực sinh tồn khắt khe từ các quy định như CBAM. Thách thức này càng lớn khi thị trường thiếu hụt trầm trọng nguồn nhân lực xanh chất lượng cao để vận hành cuộc chơi.
Chiều 17/7, tại Trường Đại học Tôn Đức Thắng, diễn ra hội thảo khoa học quốc gia “Kinh tế - Tài chính Việt Nam 2026 (VCFE 2026): Tài chính xanh, tài chính xanh dương, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: Kiến tạo động lực mới cho tăng trưởng và phát triển bền vững”.
"Bước ngoặt" 20 năm và áp lực từ các định chế toàn cầu
Tại hội thảo, sự kiện vận hành thị trường carbon tại Việt Nam được PGS, TS. Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) ví như một dấu mốc lịch sử, tương tự sự ra đời của thị trường chứng khoán hơn hai thập kỷ trước. Ông nhấn mạnh, đây sẽ là động lực tăng trưởng cốt lõi của quốc gia từ nay đến năm 2050, thúc đẩy sự thay đổi từ kiểm soát hành chính sang sử dụng các công cụ kinh tế để giảm phát thải. Thực tế, Việt Nam đã có những thành quả bước đầu khi bán thành công 10,3 triệu tín chỉ carbon rừng, thu về 51,5 triệu USD, chính thức ghi tên trên bản đồ carbon toàn cầu.
Tuy nhiên, áp lực đối với khu vực sản xuất là hiện hữu. Hiện có 2.166 doanh nghiệp bắt buộc phải kiểm kê khí nhà kính và tuân thủ hạn ngạch phát thải. Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không chủ động chuyển đổi công nghệ, doanh nghiệp sẽ phải gánh chịu chi phí bù trừ phát thải khổng lồ, đặc biệt là khi đối mặt với cơ chế CBAM (quy định điều chỉnh biên giới carbon của EU gây áp lực trực tiếp lên hàng xuất khẩu Việt Nam) của châu Âu đối với các ngành thép, xi măng, hóa chất. Thậm chí, ngành hàng không như Vietnam Airlines hay Vietjet cũng có thể phải chi trả hàng chục triệu USD để bù đắp phát thải theo cơ chế CORSIA trong tương lai gần.
Hoàn thiện thể chế từ thuế Carbon đến tài sản số
Để thị trường vận hành thực chất, PGS, TS. Lý Phương Duyên (Học viện Tài chính) đề xuất cần sớm lồng ghép thuế carbon vào thuế bảo vệ môi trường hiện hành. Theo bà, giải pháp này ưu tiên đánh thuế từ đầu nguồn dựa trên hàm lượng carbon của nhiên liệu hóa thạch nhằm tận dụng bộ máy quản lý sẵn có, giảm chi phí hành chính và hạn chế các tác động tiêu cực về mặt xã hội. Với lộ trình áp dụng mức thuế tăng dần, đây sẽ là tín hiệu kinh tế quan trọng buộc doanh nghiệp phải “nội bộ hóa” chi phí môi trường, từ đó tạo động lực đầu tư vào công nghệ sạch và thúc đẩy mô hình tăng trưởng xanh bền vững.
Song hành với đó, TS. Trần Quý, Viện trưởng Viện Phát triển Kinh tế Số Việt Nam chỉ ra rằng việc tháo gỡ các "điểm nghẽn" thể chế về tài sản số và phát triển trung tâm tài chính quốc tế sẽ là chìa khóa để Việt Nam bứt phá trong giai đoạn 2026-2030.
Các hoạt động tài chính xanh và tài chính xanh dương được xác định là vai trò dẫn dắt, giúp khơi thông nguồn vốn và định hướng đầu tư vào các dự án chuyển đổi bền vững.
Thiếu hụt nhân sự xanh “kìm chân” doanh nghiệp Việt
Một thách thức lớn được mổ xẻ tại VCFE 2026 chính là sự thiếu hụt trầm trọng đội ngũ nhân sự am hiểu tài chính xanh và quản trị phát thải. Bà Phạm Minh Hương, Phó chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam; Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Chứng khoán VNDIRECT nhận định, khó khăn lớn nhất trong việc giữ chân dòng vốn đầu tư bền vững hiện nay là thiếu lực lượng lao động được đào tạo theo các chuẩn mực của kinh tế số và kinh tế xanh. Bà khẳng định: "Doanh nghiệp hiện nay không chỉ được soi xét bằng lợi nhuận mà còn ở năng lực quản trị ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) và khả năng ứng dụng công nghệ bền vững".
Trước yêu cầu này, giáo dục đại học buộc phải chuyển mình theo hướng "đồng sáng tạo cùng doanh nghiệp". Các chuyên gia khuyến nghị nhà trường cần lồng ghép kiến thức thực tiễn về tài chính khí hậu và thị trường carbon vào giảng đường. Đặc biệt, trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), bà Phạm Minh Hương nhấn mạnh tri thức thuần túy có thể dễ dàng tiếp cận, do đó giáo dục cần tập trung vào các năng lực cốt lõi: tư duy số, tư duy phản biện và khả năng thích ứng để sinh viên không bị đào thải trong một thị trường lao động biến động.
Hội thảo khép lại với thông điệp: "Chuyển đổi xanh và chuyển đổi số là hai động lực không thể tách rời để Việt Nam đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050". Việc hòa nhịp cùng xu thế Net Zero không chỉ là tấm thẻ thông hành giúp hàng hóa Việt vượt qua những rào cản như CBAM, mà còn là nền tảng để đất nước phát triển bền vững và công bằng trong nhiều thập niên tới.
Sáng ngày 10/7, tại TP. Hồ Chí Minh, hội thảo “Thúc đẩy tài chính xanh cho chuyển đổi Khu công nghiệp” đã quy tụ đại diện các cơ quan quản lý, chuyên gia, tổ chức tài chính, doanh nghiệp và các đối tác phát triển… nhằm trao đổi giải pháp huy động nguồn lực cho quá trình chuyển đổi xanh của hệ thống Khu công nghiệp.
Ngày 08/07/2026, trong khuôn khổ Diễn đàn "Năng lượng và Môi trường Thế giới – Việt Nam 2026" do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức, Tập đoàn Mavin đã vinh dự được trao tặng danh hiệu "Doanh nghiệp Xanh 2026". Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực vượt bậc của Mavin trong việc kiến tạo mô hình phát triển gắn liền với trách nhiệm môi trường và xã hội.
Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Ngọc Tuấn nhấn mạnh, Việt Nam có đầy đủ cơ sở để biến mục tiêu Net Zero thành hiện thực. Đây không chỉ là thực hiện trách nhiệm đối với cộng đồng quốc tế, mà quan trọng hơn là tạo dựng nền tảng cho một Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, hùng cường và thịnh vượng.
