Góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường

Sáng ngày 3/4, tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Bộ NN&MT) phối hợp cùng Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường tổ chức Hội thảo lấy ý kiến góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.

Thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý môi trường

Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết, bối cảnh phát triển hiện nay đang chứng kiến nhiều biến động sâu sắc, với các xu hướng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế các-bon thấp cùng những tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe, tạo áp lực lớn lên công tác bảo vệ môi trường. Sự xuất hiện của các công cụ mới như thị trường các-bon, tín chỉ các-bon cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện khung khổ pháp lý theo hướng đồng bộ, hiện đại và minh bạch.Theo Thứ trưởng Lê Công Thành, thực tiễn cho thấy nếu không chú trọng bảo vệ môi trường, chi phí khắc phục hậu quả có thể vượt xa những lợi ích kinh tế đạt được.

Chính vì vậy, việc nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 được đặt ra trong bối cảnh có nhiều yêu cầu mới từ thực tiễn phát triển đất nước. Các chủ trương lớn của Đảng về hoàn thiện thể chế, đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế đang được triển khai mạnh mẽ theo tinh thần “lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo tinh thần địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh, Dự thảo luật lần này được xây dựng trên quan điểm kế thừa tối đa những nội dung còn phù hợp, đã phát huy hiệu quả trong luật hiện hành. Đồng thời, tập trung sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm cập nhật, thể chế hoá kịp thời các quan điểm chỉ đạo của Đảng. Bên cạnh đó, cần khắc phục các khó khăn, vướng mắc để góp phần giải phóng nguồn lực, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội với mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Theo đó, Dự thảo Luật được xây dựng bảo đảm nguyên tắc: Luật chỉ quy định các vấn đề mang tính khung, nguyên tắc; các nội dung cụ thể, kỹ thuật sẽ giao cho Chính phủ và các cấp có thẩm quyền quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt; trong đó, tập trung vào một số định hướng lớn sau:

Thứ nhất, tiếp tục cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính trong lĩnh vực môi trường, đặc biệt là các thủ tục về đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường theo hướng đơn giản, minh bạch, giảm thời gian và chi phí tuân thủ… nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chặt chẽ các dự án có nguy cơ cao gây ô nhiễm; đi đôi với tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tăng cường kiểm tra, giám sát; xác định rõ trách nhiệm giữa các cấp, các ngành; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong tổ chức thực hiện.

Thứ hai, đổi mới tư duy quản lý chất thải theo hướng coi chất thải là tài nguyên; tăng cường tái chế, tái sử dụng; phát triển ngành công nghiệp môi trường; thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh.

Thứ ba, hoàn thiện các quy định nhằm thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý môi trường, xây dựng và vận hành hiệu quả các nền tảng dữ liệu môi trường, tăng cường công khai, minh bạch thông tin, phục vụ công tác quản lý nhà nước cũng như nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.

Thứ tư, hoàn thiện các quy định về quản lý chất lượng môi trường, tăng cường năng lực dự báo, cảnh báo, phòng ngừa ô nhiễm từ sớm, từ xa; kiểm soát hiệu quả các nguồn thải, đặc biệt là trong bối cảnh đô thị hóa và công nghiệp hóa nhanh.

Thứ năm, từng bước hoàn thiện các công cụ kinh tế, cơ chế thị trường trong bảo vệ môi trường, trong đó có thị trường các-bon, nhằm tạo động lực cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ, giảm phát thải và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Cũng tại sự kiện, ông Nguyễn Hưng Thịnh, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã thông tin về một số nội dung chính của Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Theo ông, từ yêu cầu thực tiễn và quá trình nghiên cứu, xây dựng dự thảo, các nội dung sửa đổi tập trung vào 4 nhóm vấn đề trọng tâm.

Thứ nhất, rà soát các quy định trong cải cách thủ tục hành chính, phân cấp phân quyền cho các địa phương nhưng vẫn đảm bảo giữ được vai trò trong công tác quản lý. Đặc biệt, là công tác quản lý đánh giá tác động môi trường và giấy phép môi trường, công tác phòng ngừa “từ sớm từ xa” về ô nhiễm môi trường.

Thứ hai, rà soát các chế định hiện hành để góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, quản lý chất thải và phát triển kinh tế tuần hoàn trong thực hiện quản lý môi trường.

Thứ ba, rà soát hành lang pháp lý về các nội dung liên quan đến chất lượng môi trường với 3 thành phần chính gồm môi trường nước, không khí và đất.

Thứ tư, tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về  nguồn lực, đồng thời hoàn thiện các quy định và giải pháp liên quan đến ứng phó với biến đổi khí hậu.

Nhằm bảo đảm dự thảo luật có tính khả thi khi triển khai, các khó khăn, vướng mắc đã được ghi nhận thông qua ý kiến đóng góp của địa phương, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và hiệp hội, tập trung vào các nội dung như phân loại chất thải rắn, giấy phép môi trường và cải cách thủ tục hành chính, qua đó vừa tạo điều kiện cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, vừa bảo đảm tuân thủ nghiêm các quy định về bảo vệ môi trường.

Góp ý tích cực cho công tác bảo vệ môi trường

Chia sẻ tại Hội thảo, ông Võ Văn Ngoan - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long cho rằng, cần cắt giảm một số thủ tục hành chính trong các thủ tục liên quan đến môi trường, đồng thời đề xuất các nội dung cụ thể.

Theo đó, đối với các dự án quy mô vừa có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường hoặc các dự án quy mô lớn, hiện nay ngoài việc thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM), chủ đầu tư còn phải lập hồ sơ xin cấp giấy phép môi trường. Tuy nhiên, hai thủ tục này có nhiều nội dung tương đồng, dẫn đến sự chồng chéo trong quá trình thực hiện.

Ông Võ Văn Ngoan đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu cắt giảm thủ tục cấp giấy phép môi trường đối với các trường hợp đã thực hiện ĐTM, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý và kiểm soát môi trường theo quy định.

Bà Nguyễn Ngọc Thuỷ - Phó Giám đốc Sở NN&MT TP. Hồ Chí Minh cho biết, việc đề xuất không chia nhỏ các nhóm đánh giá tác động môi trường (ĐTM) chi tiết, mà thay vào đó xây dựng một khung ĐTM chung, sẽ giúp tránh sự phức tạp do tồn tại nhiều loại hồ sơ môi trường với tên gọi khác nhau. Theo bà Thủy, các quy chuẩn liên quan đến vòng tuần hoàn tái chế, đặc biệt là quản lý và tái sử dụng nguồn nước thải, cần được quy định cụ thể hơn trong các văn bản hướng dẫn dưới luật nhằm bảo đảm tính khả thi khi triển khai. Đặc biệt, đối với chất thải rắn công nghiệp đã được phân loại, cần tăng cường cơ chế quản lý, kiểm soát chất lượng các sản phẩm tái chế, đồng thời gắn với các chính sách khuyến khích tiêu dùng và ứng dụng trong đời sống, qua đó thúc đẩy kinh tế tuần hoàn phát triển bền vững.

Đại diện Phòng môi trường thuộc Sở NN&MT tỉnh Đồng Nai bày tỏ sự thống nhất với nhiều ý kiến của các đại biểu về việc đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực môi trường, đặc biệt là không chia nhỏ các thủ tục đánh giá tác động môi trường (ĐTM) chi tiết nhằm giảm chồng chéo và thuận lợi cho quá trình thực hiện.

Đại diện đơn vị cũng đồng tình với các đề xuất của các Sở Nông nghiệp và Môi trường về việc hoàn thiện quy định liên quan đến tái chế, tái sử dụng chất thải và nước thải phục vụ các mục đích môi trường công cộng, bảo đảm tính đồng bộ trong triển khai tại địa phương.

Bên cạnh đó, Đồng Nai kiến nghị cần quy định rõ hơn một số nội dung trọng tâm, gồm: thời hạn hiệu lực của ĐTM; trách nhiệm của cơ quan thẩm định môi trường; cơ chế cập nhật và quản lý dữ liệu môi trường; cũng như hoàn thiện các quy định về kiểm kê khí nhà kính, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

Ở góc độ doanh nghiệp, hiệp hội và các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực môi trường, bà Nguyễn Thị Minh Nguyệt, đại diện Công ty Unilever Việt Nam, đã đưa ra một số ý kiến liên quan trực tiếp đến quá trình vận hành thực tế của doanh nghiệp.

Theo bà Nguyệt, một số quy định về giấy phép môi trường hiện vẫn còn những điểm cần được xem xét, đặc biệt là nội dung liên quan đến vận hành thử nghiệm, cơ chế thông báo khi có thay đổi phương án xử lý môi trường như công nghệ xử lý nước thải, khí thải và các tiêu chuẩn kỹ thuật đi kèm.

Bên cạnh đó, đại diện doanh nghiệp đề xuất cần đẩy mạnh lộ trình quan trắc môi trường, hoàn thiện hệ thống các chỉ số giám sát, đồng thời quy định minh bạch, chi tiết hơn về chứng từ quản lý chất thải, qua đó vừa tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất – kinh doanh, vừa bảo đảm yêu cầu tuân thủ pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý môi trường.

Tương tự, ông Trần Ngọc Hiếu, đại diện Công ty Suntory PepsiCo Việt Nam, cho biết doanh nghiệp hiện vẫn gặp nhiều vướng mắc trong việc tái sử dụng nước thải sau xử lý cho các mục đích công cộng như tưới cây hoặc rửa đường. Theo ông Hiếu, mặc dù các quy định pháp luật đã cho phép tái sử dụng nước thải sau xử lý từ nhiều năm trước, song trên thực tế doanh nghiệp vẫn chưa thể triển khai. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu quy chuẩn kỹ thuật cụ thể để xác định mức độ an toàn và phạm vi sử dụng của nguồn nước sau xử lý.

Ông Hiếu chia sẻ, doanh nghiệp đã nhiều lần làm việc và xin ý kiến các sở, ban, ngành liên quan nhưng vẫn chưa có cơ sở pháp lý rõ ràng để thực hiện, dù hệ thống xử lý nước thải của công ty đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của tập đoàn toàn cầu và chất lượng nước sau xử lý đạt mức rất cao. Việc thiếu hướng dẫn cụ thể này, theo ông, đang gây ra sự lãng phí lớn đối với nguồn tài nguyên nước.

Bên cạnh đó, một số vấn đề cũng được vị đại diện này đề cập đến, là trách nhiệm tái chế và thu hồi của nhà sản xuất; cơ chế miễn trừ cho đối tượng có trách nhiệm tái chế; giảm thủ tục môi trường đối với doanh nghiệp trong khu công nghiệp…

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thị Ngọc Quyên - Đại điện Công ty Giày Ching Luh Việt Nam (Bến Lức, Tây Ninh) cho biết, doanh nghiệp đã chủ động triển khai tái sử dụng nước sau xử lý cho hoạt động vệ sinh nhà xưởng và nhà vệ sinh, đạt tỷ lệ khoảng 90%. Tuy nhiên, doanh nghiệp mong muốn mở rộng việc sử dụng nguồn nước tái chế này cho các hoạt động khác như tưới cây, vệ sinh đường nội bộ nhằm tiết kiệm tài nguyên nước và giảm phát thải ra môi trường. Theo bà Quyên, dù chất lượng nước sau xử lý của nhà máy đã đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, nhưng hiện vẫn chưa có quy định cụ thể cho phép sử dụng nước tái chế trong hoạt động tưới cây hoặc các mục đích tương tự. 

Trong khi đó, bà Hoàng Anh Thư, đại diện Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), góp ý về các quy định liên quan đến trách nhiệm tái chế sản phẩm và bao bì thải bỏ của tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu. Theo bà Thư, cần làm rõ trách nhiệm đối với các doanh nghiệp sản xuất phương tiện giao thông, lĩnh vực có đặc thù sử dụng pin sạc nhiều lần.

Đại diện VAMA đề xuất hoàn thiện quy định về tỷ lệ thu hồi sản phẩm sau sử dụng giữa nhà sản xuất và người sử dụng phương tiện, đồng thời xây dựng các cơ chế hỗ trợ phù hợp nhằm thúc đẩy công nghệ tái chế pin sạc nhiều lần. 

Sau khi lắng nghe các ý kiến góp ý của các đại biểu, ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho biết sẽ tiếp thu để nghiên cứu, chỉnh sửa, bổ sung các quy định của Luật Bảo vệ môi trường sát với thực tiễn. Đồng thời, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường sẽ tiếp tục tiếp nhận những ý kiến góp ý để hoàn thiện Luật Bảo vệ môi trường.