Những dãy nhà nằm sát lòng kênh

Đi dọc tuyến kênh Vách Bắc qua xã Đông Thành (Nghệ An), thật khó hình dung đây là hành lang bảo vệ một công trình thủy lợi. Nhà ở, ki-ốt, công trình xây dựng nối nhau ở nhiều đoạn, lấn chiếm hành lang kênh. Có những công trình đã tồn tại hàng chục năm, nay trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của người dân.

Kênh Vách Bắc được xây dựng từ năm 1976, dài hơn 20 km, nối từ khu vực huyện Yên Thành cũ về Lạch Vạn, thuộc huyện Diễn Châu cũ, trước khi đổ ra biển. Công trình này có nhiệm vụ cung cấp nước tưới cho hơn 12.000 ha đất sản xuất nông nghiệp trong vùng hưởng lợi, đồng thời đảm nhận chức năng tiêu, thoát lũ cho các xã khu vực tây bắc Yên Thành và những vùng lân cận.

Một công trình thủy lợi đã có tuổi đời nửa thế kỷ, gánh trên vai nhiệm vụ tưới, tiêu cho cả một vùng sản xuất, nhưng hành lang bảo vệ lại bị xâm lấn trong thời gian dài.

Theo rà soát của xã Đông Thành, riêng đoạn kênh đi qua địa bàn xã có 231 thửa đất nằm trong hành lang, với tổng chiều dài khoảng 2,2 km, diện tích hơn 3,5 ha. Đáng chú ý, có tới 208 thửa đã hình thành công trình nhà ở, ki-ốt kinh doanh và các công trình xây dựng khác.

Con số này cho thấy mức độ phức tạp của vấn đề. Nhiều công trình đã tồn tại hàng chục năm, có công trình đã “bám đất” gần 30 năm. Khi nhà đã xây, người đã ở, hoạt động kinh doanh đã diễn ra thì câu chuyện xử lý không còn đơn thuần là tháo dỡ một công trình vi phạm. Qua quan sát thực tế, phần lấn chiếm này được xây dựng với mật độ dày chẳng khác gì là một “khu đô thị ven sông”.

Qua trao đổi, bà Phan Thị An, Chủ tịch UBND xã Đồng Thành nhấn mạnh, hành lang kênh thủy lợi giữ vai trò bảo vệ lòng kênh, việc lấn chiếm, xây dựng công trình trên đó sẽ gây nguy cơ mất an toàn cho công trình.

Theo lãnh đạo UBND xã Đông Thành, các trường hợp vi phạm tại kênh Vách Bắc có nguồn gốc khác nhau. Có trường hợp liên quan đến việc chính quyền địa phương trước đây bán đất trái thẩm quyền; cũng có những trường hợp người dân tự ý lấn chiếm, xây dựng công trình trong hành lang bảo vệ kênh.

Chính quyền xã xác định đây là thực trạng tồn tại kéo dài, không thể giải quyết trong ngày một ngày hai. Trước mắt, yêu cầu đặt ra là phải ổn định tình hình, kiểm soát chặt địa bàn và đặc biệt không để phát sinh thêm những trường hợp vi phạm mới.

Đây cũng là điều khiến chính quyền địa phương lo ngại trong giai đoạn trước khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Theo phản ánh và nắm bắt của địa phương, có thời điểm một số người dân lợi dụng giai đoạn chuyển tiếp, khi cấp huyện chuẩn bị giải thể, đơn vị hành chính cấp xã được sắp xếp lại, để xây dựng công trình trái phép.

Khoảng tháng 5 và tháng 6/2025, tình trạng này được cho là diễn ra khá rầm rộ. Ban ngày không thấy động tĩnh, nhưng khi trời tối, vật liệu được đưa vào, thợ xây bắt đầu làm việc. Có những nhóm thợ tranh thủ làm vài tiếng trong đêm, tiền công có khi lên tới cả triệu đồng. Cách làm này khiến lực lượng chức năng gặp không ít khó khăn trong việc phát hiện và ngăn chặn ngay từ đầu.

Không để “vi phạm mới thành vi phạm cũ”

Ngay sau khi đi vào vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã Đông Thành xác định việc xử lý vi phạm hành lang kênh Vách Bắc là một trong những nhiệm vụ cần tập trung.

Ban Thường vụ Đảng ủy xã đã ban hành Quyết định số 01-QĐ/ĐU ngày 3/7/2025 về thành lập Ban Chỉ đạo công tác kiểm tra, xử lý vi phạm trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng, giao thông và thủy lợi trên địa bàn.

Tiếp đó, UBND xã ban hành Kế hoạch số 01/KH-UBND ngày 7/7/2025 về tăng cường tuần tra, kiểm tra, xử lý vi phạm; Thông báo số 07/TB-UBND ngày 14/7/2025 về thiết lập đường dây nóng tiếp nhận thông tin phản ánh vi phạm pháp luật; Quyết định số 80/QĐ-UBND ngày 24/7/2025 thành lập các tổ rà soát vi phạm xây dựng công trình trái phép trong hành lang công trình thủy lợi kênh Vách Bắc.

Công an xã Đông Thành cũng thành lập các tổ tuần tra, lập chốt tại khu vực xóm Gia Mỹ và xóm Phú Xuân để theo dõi địa bàn 24/24 giờ. Khi phát hiện dấu hiệu xây dựng trái phép, lực lượng chức năng kịp thời báo cáo UBND xã để xử lý.

Bà Phan Thị An, Chủ tịch UBND xã Đồng Thành cho biết: Với những vi phạm đã tồn tại từ trước, tiếp tục rà soát, phân loại để có hướng xử lý; còn với những công trình đang manh nha hình thành thì phải ngăn chặn ngay từ đầu.

Cùng với kiểm tra, xử lý, xã Đông Thành đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân tham gia giám sát. Người dân được khuyến khích phát hiện, phản ánh những trường hợp có dấu hiệu xây dựng trái phép trong hành lang kênh.

Hiệu quả bước đầu đã được ghi nhận. Một số trường hợp sau khi được chính quyền tuyên truyền, vận động đã chủ động tháo dỡ phần tôn quây chắn, dừng thi công công trình trái phép và phối hợp với lực lượng chức năng. Quan trọng hơn, từ ngày 1/7/2025 đến nay, trên hành lang kênh Vách Bắc qua địa bàn xã Đông Thành không ghi nhận thêm trường hợp vi phạm mới.